'Die oma, daar zit de echte helaasheid in'

Dusee/Van Beukering..

DEN BOSCH ‘We wilden er op toneel vooral géén slemppartijen van maken. Geen stoere zuipverhalen’, zegt bewerker Pietjan Dusee (56). Dus wordt er nauwelijks gedronken tijdens de voorstelling De helaasheid der dingen naar het gelijknamige, autobiografische boek van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst. Eén keer komt een biertje op tafel, voor het chique nichtje van de jonge hoofdfiguur, niet voor zijn veeldrinkende vader en ‘nonkels’. In de roman baden die zich juist in liters alcohol. Verhulsts kleurrijke beschrijvingen van het liederlijk zuipen in zijn lethargische familie zorgden voor veel verbazing en hilariteit bij duizenden lezers.

Regisseuse Yvonne van Beukering (46): ‘Dat zuipen is meer een mannending. Mij gaat het vooral om het effect dat zo’n opvoeding heeft op een kind – of beter: het gebrek aan opvoeding. De rollen draaien te vroeg om: als kind moet je alert zijn op je onvoorspelbare ouders, je moet jezelf opvoeden, je laat mensen niet dichtbij komen.’ Van Beukering is ervaringsdeskundig. ‘Ook mijn moeder heeft zich dood gezopen. Daardoor ben ik te vroeg uit huis gegaan en neigde ik naar verkeerde keuzes en dito mannen. Totdat ik besefte dat ik zelf een vangnet moest creëren.’

Volgende week gaat De helaasheid der dingen, gemaakt door Afslag Eindhoven en Productiehuis Brabant, in première op het festival Boulevard in Den Bosch. De voorstelling, gespeeld in vette klei, begint met het slot van het boek. Hoofdpersoon Dimitri (Martijn Crins) blijkt moeilijk te kunnen houden van zijn pasgeboren zoon Joeri. Van Beukering: ‘Op toneel diep ik deze vader-zoon-kleinzoonrelatie uit. Dimitri gaat terug naar het dorp van zijn jeugd en roept zijn overleden vader ter verantwoording.’

Op voorhand achtte Dusee een toneelbewerking van het bekroonde boek eigenlijk onmogelijk, door de prachtig geschreven verhalen over Verhulsts onvoorstelbare jeugd. ‘Bij het lezen zie je dat dorp Reetveerdegem met al die cafés helemaal voor je. Het boek leent zich beter voor film.’ Die is óók gemaakt en gaat dit najaar in roulatie.

Maar Van Beukering kon Dusee overtuigen met haar accent op de intrigerende vader-zoonrelatie en de beslissende invloed van Dimitri’s grootmoeder om hem door hulpverleners uit haar huis vol alcoholisten te laten plaatsen. Dusee: ‘Die oma brengt een groot offer: ze geeft haar kleinzoon op om hem een beter leven te geven. Tegen de tijd dat hij dat inziet en zijn dankbaarheid wil uiten, is ze dement. Daar zit de echte helaasheid in. Dat je te laat bent om een dierbare te bedanken. Die tragiek werkt sterk in toneeldialogen.’ Van Beukering: ‘Ik voer ook nog vaak gesprekken aan het graf van mijn moeder, over mijn dochter.’

Beide Brabantse theatermakers wilden per se voorkomen dat de voorstelling ‘aapjes kijken’ werd: een toneelelite die zich amuseert met marginalen. Van Beukering: ‘Daarom ben ik maanden vooraf gaan repeteren met dak- en thuislozen. Professionele acteurs spelen de alcoholverslaafden, zij de deurwaarders en hulpverleners. Staan ze eens aan de andere kant.’

Het kostte Van Beukering weinig moeite de toneelrechten op het populaire boek te verkrijgen. ‘Mijn motivatie en anderhalf duizend euro.’ Verhulst bemoeide zich nergens mee; hij wil geen interviews meer geven over dit voor hem beslissende boek. ‘Hij heeft niet gereageerd op de toneeltekst die we hebben gestuurd.’

Bij de verfilming vroeg Verhulst de scriptschrijver nog namen te veranderen, ter bescherming van zijn Vlaamse familie. Dat liet hij nu na. Van Beukering: ‘Een nonkel heet bij ons Petrol in plaats van Potrel. Een schrijffout die we hebben laten staan. Deze naam geurt naar benzine, fantastisch. Petrol (Dries Alkemade, red.) is zo jong dat de alcohol hem nog energie geeft.’ Dusee: ‘Nu nog zorgen dat alle sprekers dezelfde tongval hanteren. Ze moeten wel familie lijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden