Die Middeleeuwen waren zo duister niet

De vroegmiddeleeuwse mens in de regio Rijnmond was geen simpele boer, zoals tot op heden werd gedacht, maar een wereldse handelaar die in contact stond met verre oorden. Dat blijkt uit een bijzondere archeologische vondst in Oegstgeest.

AMSTERDAM - Heel soms vind je als archeoloog een echte schat. Het overkwam de Leidse archeoloog Jasper de Bruin (37) vorig jaar. Tot vandaag moest hij zwijgen over de vondst, uit vrees dat schatgravers uit alle windstreken naar Oegstgeest zouden komen om de grond eens goed overhoop te halen.


In de zomer van 2013 stond het team van De Bruin plotseling in een kring rond een flinke zilveren schaal, die uit de grond was gekomen aan de oever van een klein kreekje bij het huidige Oegstgeest. 'Dat is wel even iets anders dan wat je normaal vindt aan aardewerk en botten. Iedereen was er stil van.'


De schaal bevat goudelementen en een ingelegde gouden schijf in het midden met rode halfedelstenen. 'Het moet destijds een heel kostbaar object zijn geweest', zegt De Bruin. 'We vermoeden dat het als offer voor de goden de grond in is gegaan.'

Vreemde invloeden

Waarschijnlijk is de schaal niet in één keer tot stand gekomen. De zilveren basis moet enkele honderden jaren eerder zijn gemaakt, in een andere regio. 'Vermoedelijk in het oostelijk Middellandse Zeegebied of het Nabije Oosten.' Verder zijn er Duitse en Engelse invloeden terug te vinden in de schaal. Een eclectisch geheel, kortom. Daarmee staat de schaal volgens De Bruin symbool voor een beeld dat zich al sinds de aanvang van het onderzoek in 2009 begon te vormen over de nederzetting.


Namelijk dat de bewoners van wat nu Nederland is in die vroege Middeleeuwen helemaal niet zo barbaars, arm en naar binnen gekeerd waren als lange tijd werd gedacht.


Hoe meer De Bruin en zijn collega's van de Universiteit Leiden boven de grond haalden, hoe meer het beeld van een eenvoudige boerennederzetting begon te wankelen. Tot ze vaststelden: Oegstgeest was in de 7de eeuw na Christus een belangrijke regionale handels- en havenplaats en de inwoners leefden vooral van geïmporteerde goederen. Ze waren goed in waterbeheer, bouwden aan de rivier grote kades en zelfs een dam. De nederzetting bleek vele malen groter dan gedacht.

Wijntonnen

Behalve de schaal - de blikvanger - vond het team ook wijntonnen uit Midden-Duitsland en allerlei aardewerk dat duidelijk elders gemaakt was. 'Het was blijkbaar eenvoudiger om het ergens anders te laten maken en te verschepen dan het zelf te produceren', zegt De Bruin. 'Dat duidt op grootschalige handel. Zelfs de varkens die ze hielden waren uit Duitsland geïmporteerd.'


Volgens Annemarieke Willemsen, conservator Middeleeuwen van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, passen de vondst van de schaal en de andere ontdekkingen naadloos in het beeld dat bij archeologen de laatste decennia begint te ontstaan van die 'donkere' periode tussen 500 en 700: dat die niet zo duister was. Door het grotendeels ontbreken van geschreven historische bronnen was er lange tijd weinig bekend over deze periode.


De afgelopen decennia werd er steeds meer gevonden. 'Munten en sieraden van goud. Sommige voorwerpen komen helemaal uit India of Constantinopel.' De gevonden schaal staat symbool voor het nieuwe beeld: veel handel, relatieve rust en welvaart. Willemsen: 'Het was een gunstige tijd om in te leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden