Die make-up! Dat haar!

Bestaat er zoiets als dé Playboyfotografie? De Kunsthal in Rotterdam vindt van wel ('een afgewogen balans tussen erotiek en esthetiek') en wijdt er een tentoonstelling aan....

Fantasiebeelden zijn het, de foto's in de Playboy: beschaafd blote dames in een gunstig licht, suggestief geportretteerd. Fantasiebeelden voor de mannen die de bladen lezen, fantasiebeelden van de fotografen die de portretten maken, en fantasiebeelden zonder twijfel óók van de (bekende) vrouwen die zich op deze manier bloot geven.

De Kunsthal in Rotterdam, die naar aanleiding van het twintigjarig bestaan van de Nederlandse Playboy een tentoonstelling organiseerde met een keuze uit de foto's in het blad, ziet een genre, een 'eigen gezicht binnen de naaktfotografie' waarin Playboy zoekt naar 'een afgewogen balans tussen erotiek en esthethiek'.

Govert de Roos, lange tijd zo'n beetje de huisfotograaf van het blootblad, zegt dat er natúúrlijk Playboyfotografie bestaat, 'dat is zó mooi, zo speciaal'. Cornelie Tollens, die een aantal series voor de Playboy schoot, heeft het over 'lekkere wijven in een zo leuk mogelijke omgeving' en een opdrachtgever die 'niet moeilijk doet over blote tieten, een kutje of een kontje'. En de fotograaf Carli Hermès, die in 2001 een sessie deed met de soapactrice Tanja Jess, roept net zo vrolijk dat de fotografie in de Playboy 'eigenlijk overal tussenin' zit - porno is het niet, en kunst, ach, kunst. . .

Maar wat is kunst, werpt tentoonstellingsmaker Benno Engel van de Kunsthal tegen. 'Is fotografie kunst?' Sommige fotografen, zegt hij, nemen wat ze voor Playboy maken op in hun portfolio, anderen zien het meer als tussendoortje. 'En van sommige fotografen is het vrije werk nog uitgesprokener dan wat hier hangt.' Van Cornelie Tollens, bijvoorbeeld, heeft het Groninger Museum extremer werk dan de beelden die Engel uitzocht voor de Kunsthal.

'Mijn vrije werk is wel eens wat grover en wel eens wat minder grof', zegt Hermès, die Tanja Jess portretteerde, naakt met naaldhakken ruggelings drijvend in een zwembad en naakt met naaldhakken terwijl ze een muur beklimt. Zijn bijdrage kwam min of meer toevallig tot stand; Jess had om hem gevraagd.

Playboy is een instituut geworden, zegt Hermès, en sindsdien heet alles Playboyfotografie 'wat softachtig, wat seksachtig is'. 'Veel foto's van vrouwelijke naakten zijn rukplaatjes', meent De Roos. 'Playboyfoto's zouden geen rukplaatjes moeten zijn. Het moet een lifestyleblad zijn; de gadgets in Playboy, auto's en zo, moeten net zo mooi zijn als de vrouwen, het blad zou ook zonder naakten moeten kunnen bestaan.' Playboy is geen Penthouse (in Playboy geen 'open kutjes', aldus Tollens), willen de fotografen maar zeggen.

Geen porno dus, stijlvol naakt - en toch verschilt die Playboyfotografie per land. Wat de Amerikaanse Playboy doet, doet de Nederlandse niet, zegt Engel. 'Hier zijn het fotografen die naaktfoto's maken. Daar zijn het naaktfotografen.' Engel ziet op Amerikaanse Playboyfoto's 'een soort gloed zoals bij de softporno van Veronica'. Govert de Roos zegt dat de Amerikanen altijd al veel retoucheerden en nu helemaal op hol zijn geslagen met Photoshop op de computer. Ook Cornelie Tollens vindt het 'in de VS veel plastikker'. 'Daar zetten ze wel achttien lampen op zo'n meisje. Wij zijn een wat rauwer volk.' Maar toch, de Amerikaans achtergrond sijpelt door: 'Het is altijd the girl next door. Zo gezónd. En die make-up en dat haar!'

Het verschil tussen Amerika en Nederland is volgens Engel zichtbaar in de compositie, het kleurgebruik, wat de fotografen de modellen laten doen; ze in het water laten liggen, zegt hij, of delen van het lichaam onscherp nemen. 'Nederlandse fotografen spelen met de verwachting van de kijker, dat heeft ook met de Nederlandse fototraditie te maken. En er zit humor in.' Een ander belangrijk verschil is dat de Amerikaanse Playboy met Playmates werkt, omdat actrices of andere bekende vrouwen met naaktfoto's hun carrière zouden schaden. 'In Nederland kijken we daar anders tegenaan.'

Er staan nogal wat bekende dames op de foto's die in de Kunsthal hangen: Patty Brard en Patricia Paay in de tijd dat ze nog zongen, Adèle Bloemendaal als blote vijftigjarige, actrice Liz Snoyink in een theater, Katja Schuurman als Thera uit de film Oesters van Nam Kee, fotomodel Daphne Deckers, soapster Froukje de Both, Cornelie Tollens in een zelfportret-met-vis; er zijn zelfs (aangeklede) bekende mánnen te zien: Herman Brood naast Monique Sluyter die door hem beschilderd is, Jan Cremer als trots alfa-mannetje naast zijn vrouw Babette.

Beschaafde foto's zijn het, glamourous, chic. 'Je moet Playboy in een gezin op tafel kunnen laten liggen', zegt De Roos. 'De foto moet de schoonheid van een vrouw ten volle tot uiting laten komen'. Daarom retoucheert hij ook nauwelijks, bezweert hij - 'als iets niet mooi is, moet je het gewoon niet fotograferen'.

'Het laat zien hoe mooi meisjes kunnen zijn', zegt Cornelie Tollens. 'Het is romantisch.' En is dit ook een beeld dat vrouwen van zichzelf willen geven? 'Nou, in de disco lopen ze er ook bijna Playboy-achtig bij, dat is echt een keuze van die meisjes.'

De fotograaf bepaalt de poses, maar in overleg met het model, zegt De Roos, zegt Hermès, zegt Tollens. 'Ik forceer nergens in, ik vind het juist fijn als een model met ideeën komt' (De Roos). 'In feite regisseer ik alles, zodat het er leuk en lekker uitziet. In principe doe je dat allemaal zelf, maar wel in samenspraak met het model natuurlijk' (Hermès). 'De pose gaat in samenspraak. Ik heb ideeën en probeer een combinatie te vinden die nog naturel is. Het is een spelletje, hoever je kunt gaan. Soms wil ik wat verder gaan en soms moet je zo'n meisje wat afremmen.'

Tollens poseerde zelf naakt met een grote vis voor haar kruis, maar die foto werd helemaal niet speciaal voor Playboy gemaakt, die selecteerde ze uit haar vrije werk, toen Playboy fotografen om hun mooiste plaatjes vroeg. Hermès maakt modefoto's die lijken op de Playboy-portretten van Tanja Jess. Valt in de Kunsthal een conclusie te trekken over het genre Playboyfotografie?

'We hebben een breed overzicht gemaakt van kwalitatief mooie foto's van goede fotografen', zegt Engel. Een representatieve keuze? 'Tja. De traditionele Playboyfoto is de centerfold. In onze selectie zitten er twee.'

Uiteindelijk, geeft Engel toe, hangt in de Kunsthal niet zozeer 'de' Playboyfotografie, maar het móóiste uit de Playboyfotografie. 'We wilden niet zomaar foto's uit een tijdschrift kiezen, maar een breed overzicht geven van de de kwalitatief mooiste foto's van de beste fotografen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden