'Die kleine Leute' krijgen het beter

SPD-partijchef Sigmar Gabriel reist kriskras door Duitsland om zijn achterban ervan te overtuigen volgende week toch vooral vóór de Grote Coalitie met CDU/CSU te stemmen.

BAUNATAL - Al 48 jaar is Volker Schilling een trouw lid van de SDP, hij volgde de partij in voor- en tegenspoed, maar sinds kort is hij hevig aan het twijfelen geslagen. Moet hij het partijbestuur volgen en instemmen met een 'Grote Coalitie'? Nog eens vier jaar Angela Merkel? 'Wat blijft er dan nog over van de partij?'


Het zijn deze en veel andere heikele vragen die deze avond in Baunatal klinken. Zo'n duizend, overwegend oudere leden van de SPD zijn naar de Stadthalle in de stad in Noord-Hessen gekomen om naar partijchef Sigmar Gabriel te komen luisteren.


De gezette politicus reist dezer dagen als een ware handelsreiziger kriskras door Duitsland om de 'liebe Genossen und Genossinen' ervan te overtuigen volgende week toch vooral vóór de 'Grote Coalitie' met de unie van CDU en CSU te stemmen. Ruim vijf weken onderhandelden Gabriel cum suis met Angela Merkel en haar partijgenoten, en het resultaat mag er zijn, vindt hij zelf. 'Er zit verdammt veel SPD in dit coalitieverdrag.'


Het is uniek in de democratische geschiedenis van Duitsland en wellicht Europa, maar de ruim 475 duizend SPD-leden mogen volgende week bepalen of de 'GroKo' er wel of niet komt.


De nieuwe regel werd ingevoerd na de dramatisch verlopen verkiezingen van 2009. Vier jaar ervoor was ook een Grote Coalitie gevormd onder leiding van Merkel. De ontluikende eurocrisis werd keurig gepareerd, maar alleen Merkel plukte daar op de verkiezingsdag de vruchten van. Nu, in 2013, is het bijna weer zover. Omdat er eigenlijk geen andere coalities in Duitsland mogelijk zijn, werden de unie van CDU/CSU en SPD opnieuw tot elkaar veroordeeld. Het 185 pagina's tellende verdrag ligt sinds vorige week op tafel.


Het zijn vooral weifelende, ietwat oudere mannen die deze avond in de Stadthalle plaatsnemen. Velen zijn, net als Volker Schilling (75), al tientallen jaren lid van de sociaal-democratische partij. Ze hebben de glorieuze dagen van Willy Brandt en Helmut Schmidt nog helder op het netvlies staan, maar vanavond moeten ze het doen met Sigmar Gabriel, die trouwens wat later dan gepland arriveert. Een file nabij Kassel.


Dik pak papier

Het deert de 'Genossen' niet. Ze hebben alle tijd en het biedt ze de gelegenheid om nog even over het dikke pak papier vol coalitieafspraken te praten dat iedereen eind vorige week kon downloaden. 'Er staan een paar goeie dingen in', zegt de gepensioneerde politieman Schilling. 'We krijgen eindelijk een minimumloon in Duitsland. Ik ben ook content over de versoepeling van de pensioenregels. Iemand die 45 jaar hard gewerkt heeft, mag van mij met zijn 63ste met pensioen.' Hij heeft het verdrag goed bestudeerd, maar hij mist één belangrijke passage: 'Wie gaat dat betalen? Er is zeker 30 miljard extra nodig, en er komen geen belastingverhogingen.'


Schilling heeft er thuis met vrouw en dochter al uitgebreid over gesproken. Zijn dochter zou 'nee' stemmen, zijn vrouw is vóór. En zelf weet hij het eigenlijk nog niet. 'Ik twijfel. Als deze Grote Coalitie vier jaar met succes regeert, is het in 2017 toch weer Frau Merkel die er met de winst vandoor gaat. Tegen wie moet je na zo'n samenwerking campagne voeren?'


Verderop staan Ertan Özkan (32) en Philipp Specht (20), ondernemer en student. Ook twijfelaars. Özkan zit in het lokale bestuur van de jonge socialisten van de SPD en hij is, in tegenstelling tot veel andere 'Jusos', voor de vorming van een Grote Coalitie. 'De invoering van een minimumloon gaf voor mij de doorslag. Maar ik denk dat de meeste leden volgende week nee zullen stemmen. Met een klein verschil, maar het zal net niet lukken. Specht denkt juist dat het 'wel gaat lukken. Al is het nipt.' De voorzitter van de Jusos Hessen-Nord, Oliver Schmolinski, valt hem bij: 'Ik zie vele donkere wolken, maar er staan ook goede punten voor de werknemers in. Ik ga voor stemmen.'


En dan is het moment daar. Sigmar Gabriel betreedt de zaal. De man, die in een mogelijk komend kabinet hoogstwaarschijnlijk vicebondskanselier zal zijn, oogt vermoeid. Eerst wekenlang tot diep in de nacht onderhandelen met de onverslijtbare Angela Merkel, nu kriskras door het land om de 'Genossen' van zijn gelijk te overtuigen. Het is een ware Deutschlandreise, vandaag Baunatal, straks Hamburg, Neurenberg, Berlijn. Pas op 14 december zal hij weten of het gelukt is.


Gabriel toont zich een begaafd redenaar. Hij somt soepeltjes op wat er allemaal dankzij 'onze' SPD in het 'Koalitionsvertrag' is opgenomen. Minimumloon, soepeler pensioenregels, miljarden extra voor het wegennet en het onderwijs, meer geld voor de zorg, een ietwat afgeremde, maar daardoor 'veel efficiëntere' Energiewende. 'Dit verdrag gaat het leven voor veel Duitsers een beetje beter maken.' En: 'Vooral de kleine Leute, de kleine lieden, zullen het beter krijgen.'


De zaal applaudisseert regelmatig, maar op de derde rij bromt de heer Schilling: 'Wie gaat dat allemaal betalen?' Op die vraag gaat Gabriel even later kort in. Nee, de belastingen worden niet verhoogd, ook niet voor veelverdieners, maar dat geld komt er. Uit de overvolle kas van de staatspensioenen bijvoorbeeld.


Gabriel gaat geen enkele vraag uit de weg. Soms is hij fel, vooral als leden opperen een samenwerking met de socialistische Die Linke niet langer uit de weg te gaan, dan is hij weer verzoenend. Iedereen is hier 'Du'. Men is onder elkaar als sociaal-democraat.


Of hij niet bang is dat straks een paar stemmen het verschil zullen maken tussen het wel of niet doorgaan van de 'GroKo'. Antwoord: 'Ik ben er niet bang voor. Het was Willy Brandt die al zei dat we meer democratie moesten wagen. En dat doen wij hier.' Daverend applaus. De naam Brandt doet het hier, honderd jaar na diens geboorte, nog steeds goed in het traditioneel 'rode' Noord-Hessen.


Op de foto

Na ruim drie uur discussie is het voorbij. De politieke handelsreiziger Gabriel moet verder. Nog even op de foto met wat partijgenoten. Welk ministerie hijzelf ambieert? 'We praten vanavond niet over de invulling en wie welke dienstauto krijgt. Het gaat over de inhoud.'


En dan is hij weg.


Veel Genossen praten nog na. Twijfelaars lijken 'om'. 'Vanmiddag twijfelde ik, maar Gabriel heeft me overtuigd. Ik ga volgende week voor stemmen', zegt een jonge vrouw, die op het duistere stadsplein, vol naargeestige bouwwerken uit de jaren zeventig, zoekt naar de ingang van de parkeergarage.


Oud-politieman Schilling weet het nog steeds niet. 'Ik ga het coalitieverdrag de komende dagen nog maar eens goed bestuderen. Dit zijn geen zaken waar je lichtvaardig over moet oordelen.'


Ertan Özkan lid lokaal bestuur jonge socialisten van de SPD

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden