'Die idioten, dat zijn we nu zelf'

'Het was helemaal niet mijn bedoeling om een komedie te schrijven. Maar zodra ik begin, ontkom ik er niet aan,' zegt Peter van de Witte (1975). Samen met Bas Hoeflaak vormt hij het cabaretduo Droog Brood. Maar vanavond gaat zijn eerste avondvullende toneelstuk in première: Expats. Deze zwarte komedie, een regie van Mark Rietman, wordt geproduceerd door Het Toneel Speelt.


'Ik heb wel geprobeerd een zwaar en ernstig toneelstuk te schrijven, maar dat lukte niet. Ik hou ook te veel van dialoog. Als een personage iets zegt, dan kan ik het vaak niet laten om een ander het niet te laten verstaan of te laten reageren met een domme opmerking. Dat soort flauwekul vind ik leuk.'


Die 'flauwekul' doet al snel denken aan de absurdistische sketches van Droog Brood waarin miscommunicatie vaak een factor van belang is. Dat verbaast Van de Witte enigszins. 'Mij is wel verteld dat er elementen van Droog Brood inzitten. Gek genoeg heb ik dat zelf helemaal niet in de gaten gehad. Maar het klopt wel. Zeker tegen het einde van het verhaal is het gedrag van de personages absoluut absurd.'


Expats is een ensemblestuk met onder andere Maarten Heijmans, Fockeline Ouwerkerk, Daan Schuurmans en Lies Visschedijk. Ze spelen een groepje jonge Nederlanders dat in China op een met prikkeldraad omheind compound bij elkaar komt voor een gezellig dinertje. De gastheer is 31 en runt een goed lopend bedrijf dat ter plaatse kleding laat maken tegen spotprijzen. Zijn vriendin verveelt zich de hele dag kapot. Er komen een bevriende diplomaat en twee journalisten uit Nederland die bezig zijn met een artikel over 'The expanding role of China on the world market'. Ook een Amerikaanse huisvriend die Chinees studeert, is aanwezig.


'Toen ik begon met schrijven was ik 31,' vertelt Van de Witte. 'Het viel mij op dat het leven verandert als je een dertiger bent geworden. Ik associeerde mezelf niet meer met twintigers, maar met mensen tussen de 30 en de 40. Ik zat veel minder in de kroeg. Want vrienden hadden kinderen en zaten in relaties die opeens niet meer uitgingen. Dan kan het dus gebeuren dat je met mensen thuis gaat zitten. Dat je met elkaar gaat praten en voor elkaar gaat koken. Opeens is het belangrijk dat de wijn goed is.'


Deze observaties inspireerden hem om een generatiestuk te schrijven, een portret van dertigers van nu en hun onvermogen om verantwoordelijkheden te nemen. 'Er wordt vaak egocentrisch gehandeld door mijn generatie. Die gesprekken aan tafel gaan dan wel over de politiek in China of over iets zorgwekkends als de kunststofarchipel in de Grote Oceaan, maar na afloop zegt iedereen 'het was weer gezellig' en gaat naar huis. Er gebeurt niks.'


Van de Witte dwingt zijn personages in Expats om wel een radicale beslissing te maken. Terwijl ze wachten op het eten vinden ze in de tuin rond de compound een wieg met een Chinees baby'tje erin.


'Je kunt als dertiger niet meer naar de wereld kijken en zeggen: 'Wacht maar tot wij aan de beurt zijn'. Er moeten keuzes gemaakt worden. Die volwassenen die je om je heen zag toen je 18 was, die idioten, dat zijn we nu zelf.'


Ruim tien jaar geleden schreef Van de Witte al eens een tekst voor een lunchtheatervoorstelling. In de periode daarna had hij vooral succes met Droog Brood. Door hun latere regisseur Gijs de Lange kreeg de schrijver steeds meer plezier in het spelen. 'Maar ik ben geen acteur en dat is ook niet mijn ambitie.'


In 2006 vroeg Ronald Klamer, directeur van Het Toneel Speelt, hem of hij een toneelstuk wilde schrijven. Hij kwam erachter dat die klus een heel ander soort ervaring was dan dialogen improviseren met Hoeflaak. 'Het duurde best lang om alles goed te krijgen. Op een gegeven moment vroeg ik me zelfs af of ze het überhaupt nog wilden gaan spelen.'


Voor iemand die vooral geïnteresseerd is in de eigenaardigheden van mensen, hoe ze met elkaar praten en op elkaar reageren, is het belangrijk dat het ritme van de tekst perfect is. In eerste instantie lukte dat Van de Witte niet helemaal.


'De eerste versies van Expats waren ontzettend lang. Al dat gelul op zo'n avond wilde ik precies goed hebben. De tekst bevatte dus veel te veel geouwehoer. Uiteindelijk heeft Ronald Klamer me geleerd hoe ik moet schrappen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden