Die Hard hóéveel?

Nog nooit kwamen er zo veel vervolg-films uit als dit jaar. Waarom is de sequel zo populair en hoe maak je een goeie? Drie Nederlandse regisseurs leggen uit.

Hoe vaak kan een gewone New Yorkse politieagent op de verkeerde tijd op de verkeerde plek verschijnen? In Hollywood heel vaak. In de actiefilm Die Hard (1988) reist man-in-huwelijkscrisis John McLane (Bruce Willis) voor de feestdagen naar zijn gezin om zich te verzoenen met zijn echtgenote, die voor haar topfunctie (erg) bij een hypermodern Japans bedrijf (nog erger) is uitgeweken naar Californië (ergst). 'Fucking California', vat de homofobe held de situatie samen, als een man op de bedrijfskerstborrel hem ter begroeting op de wang zoent. Gelukkig worden de praatjesmakers - collega's van zijn vrouw - al snel gegijzeld door de Duitse ex-terrorist Hans Gruber (Alan Rickman) en zijn bende onverlaten. En mag McLane de rest van de film al vloekend en schietend de noodzakelijkheid van de masculiene Amerikaanse oerheld bekrachtigen, als eenmansleger in mouwloos hemdje.


Inmiddels zijn we vijfentwintig jaar verder en gaat volgende week het vijfde deel in de Die Hard-cyclus in wereldpremière. De film, A Good Day to Die Hard, voldoet aan de drie ijzeren sequelwetten.


1 Hetzelfde.


2 Maar meer.


3 Op een andere plek.


McLane spoedt zich dit maal naar Moskou, waar een van hem vervreemde zoon moet worden gered, wat gepaard gaat met veel ontploffingen. Kenmerkende quote van de Russische bad guy (met nucleair plan): 'Weet je wat ik aan Amerikanen haat? Alles.'


Zo trapt acteur Willis (57), die al heeft laten weten in te zijn voor Die Hard 6, het 'jaar van de sequel' af, zoals 2013 is gedoopt in Hollywood. Niet eerder waren er zo veel vervolgfilms in aantocht: The Last Exorcism 2, Bad Santa 2, Beetlejuice 2, Ted 2, The Best Exotic Marigold Hotel 2, Grown Ups 2, Black Dynamite 2, Kick Ass 2, Bourne 5, Chronicle 2, Cloudy 2: Revenge of the Leftovers, Despicable Me 2, De Smurfen 2, Fright Night 2, The Hobbit 2: The Desolation of Smaug, Hot Tub Time Machine 2, Wolverine 2, 300 2: Rise of an Empire, Cloudy with a Chance of Meatballs 2, G.I. Joe 2: Retaliation, Frank Miller's Sin City 2: A Dame to Kill For, The Hunger Games 2: Catching Fire, Thor 2: The Dark World, Anchorman 2, the Hangover 3, Iron Man 3, Riddick 3, The Expendables 3, Scary Movie 5, Fast & Furious 6, Star Trek 12: Into Darkness.


En dan zijn er nog de herintroducties, waaronder de nieuwe supermanreeks Man of Steel (vanaf juni in de bioscoop). De films, of franchises zoals ze in Hollywood worden genoemd, zetten zich niet enkel lineair voort, maar dijen op tal van manieren uit: prequels, spin-offs, reboots - alles om munt te slaan uit het opgebouwde merk.


Als oorzaak van de recycledrift wordt de crisis opgevoerd. Juist nu speelt Hollywood op zeker. Bij het verwijt van ideeënarmoe wijzen studiobazen op de nu eenmaal weinig avontuurlijke aard van de huidige generatie bioscoopbezoekers. De wereldwijde recettelijst over 2012 wordt aangevoerd door The Avengers, een verzamelsequel waarin superhelden (het gros al in bezit van een eigen franchise) nu eens de krachten bundelden. Slechts een van de titels uit de top-10 van best verdienende films van vorig seizoen betrof geen vervolg: de boekverfilming The Hunger Games (deel 2 staat gepland voor 2013). Roger Ebert, Amerika's bekendste filmcriticus, vatte de omstandigheid enkele jaren geleden samen voor het tijdschrift Newsweek: 'Er is nog nooit een studiobaas ontslagen voor het geven van groen licht aan een vervolgfilm.'


Geen Nederlander regisseerde er meer dan Roel Reiné (o.a. The Marine 3 en Death Race 2 en 3), die deze week Nederland aandoet voor de dvd-release van The Scorpion King 3, en om alvast locaties te bezoeken voor zijn geplande biopic over zeeheld Michiel de Ruyter. 'Als het origineel beviel, heeft het publiek de behoefte langer in diezelfde speciale wereld te verblijven. Zelfde gevoel, ander verhaal - dat zijn de voorwaarden voor een geslaagd vervolg.'


Reiné (43) maakte de afgelopen jaren in Hollywood naam als economisch genreregisseur. 'Mijn sequel Death Race 2 - eigenlijk een prequel, want het verhaal speelt zich eerder af - kostte maar 6,5 miljoen, terwijl het eerste deel nog voor zo'n 50 miljoen dollar is gemaakt. Universal heeft aan mijn versie dan ook meer verdiend.'


Voor Death Race 3 (ook net uit als dvd-release), wederom over een uit de hand lopende autorace, filmde Reiné onder meer in een Zuid-Afrikaanse sloppenwijk. 'Ik wist dat er op het studioterrein van Universal nog wat stuntauto's stonden die waren overgebleven van Fast & Furious 5. Die kon ik voor een habbekrats overnemen en ombouwen. Dat scheelt natuurlijk. Ze geven me alle vrijheid, zolang ik maar binnen het budget blijf.'


In 2013 verschijnt zijn eerste western, Death in Tombstone. Met de Mexicaanse cultster Danny Trejo (Machete, Machete Kills) in de hoofdrol als outlaw en Mickey Rourke als de duivel. 'Trejo wordt vermoord en maakt in de hel een deal: 24 uur om wraak te nemen. Ik heb een sequel-mogelijkheid laten inbouwen in het script, een soort open einde. Vonden ze heel fijn bij de studio. Franchise-potential, heet dat dan.'


Jan de Bont (69), vijfentwintig jaar geleden verantwoordelijk voor het veelgeroemde camerawerk van Die Hard, is voor diverse vervolgdelen benaderd, maar zei altijd nee. 'Bij het eerste waren we vrij om het actiegenre opnieuw uit te vinden en een eigen visuele stijl te bedenken. Daarna werd alles al snel kolossaal, een formule.'


Als director of photography filmde De Bont wel de goed ontvangen vervolgfilms The Jewel of the Nile (1985) en Lethal Weapon 3 (1992). Ook tekende hij voor de sequel van zijn eigen, succesvolle regiedebuut Speed (1994). Nu met een op hol geslagen cruiseschip in plaats van een autobus en een verveelvoudigd budget. De actiethriller flopte en won dat jaar een Raspberry Award voor slechtste sequel. 'Speed 2: Cruise Control ja. Het contract verplichtte me, ik kon er niet uit stappen. Ik heb nog geprobeerd de studio ervan te overtuigen dat ze het niet moesten doen. De opzet was niet in orde.' De ster uit het eerste deel, Keanu Reeves, was al opgestapt. Vervolgens denderde ook nog een orkaan over de filmset. 'Het is een film die ik liever niet had gemaakt.'


Hij hoopt, en denkt, dat er in de nabije toekomst een einde komt aan alle sequeldrift. 'Mensen vinden het niet zo leuk meer, al die inwisselbare personages. Ze kijken nog wel ja. Nog wel.'


De Bonts laatste speelfilm, uit 2003, was het tweede deel uit de Tomb Raider-cyclus, met in de hoofdrol Angelina Jolie als Lara Croft. 'Ze hadden geen regisseur. Het hoofd van Paramount kende mij en vroeg me te helpen. Sequels komen vanzelf op je pad als je wat langer werkt in Hollywood. Zelf ben ik er geen fan van.'


Paul Verhoeven (74) regisseerde nooit een vervolgfilm. 'Zijn er dan goeie? Godfather 2? Nou, deel één is toch echt beter. Dat vervolg heeft een wat warrig script, dramaturgisch lang niet zo scherp als het eerste deel.' Toch kent hij de verleiding. 'Zo'n sequel gaat meestal gepaard met een gigantisch salaris. Robocop 2 heb ik serieus overwogen, maar de studio vond het script te serieus, toen ben ik afgehaakt.' Ook Basic Instinct 2 werd hem aangeboden. 'Toen bleek er geen geld voor een grote ster als tegenspeler van Sharon Stone. Dat is een probleem: tegenover Sharon moet je wel iemand als Douglas of Clooney zetten, desnoods Matt Damon. Als die tweede ster er niet komt, heeft ze nergens respect voor, dan loopt ze op de set over iedereen heen.'


Enkele jaren geleden was Verhoevens naam verbonden aan The Thomas Crown Affair 2 met Pierce Brosnan, maar die film kwam niet van de grond. 'Eigenlijk heb ik ontzettend gezwijnd dat er altijd iets tussenkwam. Dat meen ik echt. Als je even wat zwakker staat, denk je al snel: misschien kan ik er toch wat leuks van maken. Terwijl ik het eigenlijk niks vind. Armoe, saai. Je kan beter iets nieuws maken. Het is een soort ziekte, die sequels.'


Die Hard 5, A Good Day to Die Hard, draait vanaf donderdag 14 februari in de bioscoop.


Extra: Geslaagde sequels

The Godfather 2


Aliens


Toy Story 2 (en 3)


The French Connection 2


Indiana Jones and the Temple of Doom


Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back


The Dark Knight


Terminator 2: Judgement Day


Extra: Nog meer sequels

The Son of the Sheik (1926) met Rudolph Valentino, het vervolg op The Sheik (1921), wordt vaak genoemd als Hollywoods allereerste volbloed sequel.


Ooit speculeerde Spielberg over een E.T.-sequel waarin kwaadaardige, albino E.T.'s op aarde zouden landen, maar de plannen werden afgeblazen


Voor 2014 is er ook al het nodige bekend: onder meer Jurassic Park 4, The Amazing Spider-Man 2, Twins 2, Captain America 2, Dawn of The Planet of The Apes.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden