Column

Die foto, dat is de waarheid

Aylan Kurbani, het jongetje dat aanspoelde bij de kust van Bodrum. Beeld Reuters

Op het strand van de Turkse badplaats Bodrum spoelde gisteren een dood jongetje aan. Het droeg een korte blauwe broek, een rood shirt en schoentjes met klittenbandsluiting. Het kind was 3 jaar oud en vermoedelijk afkomstig uit Kobani in Syrië. Hij heette Aylan Kurdi.

Er zijn dit jaar volgens de VN al meer dan 2.500 vluchtelingen verdronken in de Middellandse Zee, onder wie honderden kinderen. Alleen was het voor het eerst dat een foto van een verdronken kind de wereld over ging.

'#MenselijkheidAangespoeld', luidde de hashtag op Twitter. Al staat dat natuurlijk niet vast. Geert Wilders (PVV) wees er gisteren namelijk op dat er ook terroristen tussen de bootvluchtelingen zitten. Vermoedelijk geen terroristjes van 3 jaar oud, maar toch, je hoort de raarste dingen.

De linkerarm langs het lichaam, de handpalm omhoog. Het gezicht in het water, benen opgetrokken, voeten naast elkaar. Een hoopje mens. Een stille aanklacht.

Die foto gaat de World Press Photo winnen. Niet omdat hij technisch zo bijzonder is of artistiek verantwoord, maar omdat hij je sprakeloos maakt. Elk woord over de humanitaire ramp die zich op de Middellandse Zee voltrekt is inmiddels een cliché geworden. Al het machteloze politieke gesteggel, alle abstracte analyses in de krant, alle verhálen: het is losgezongen van de realiteit, het is getheoretiseer, het zijn bezweringsformules.

Buma (CDA) wil safe havens in Syrië, te bewaken door Nederlandse soldaten onder de vlag van de VN of de EU. Zijlstra (VVD) was blij met deze 'toenadering' van het CDA tot het VVD-standpunt: safe havens in Turkije, Libanon en Jordanië en niet 'per se in Syrië'. Goedbedoeld maar volstrekt wereldvreemd Hollands gebazel met als enige motivatie: als ze maar niet ónze kant op komen.

Die foto, dat is de waarheid. Een dode kleuter aan de vloedlijn. Ontsnapt aan de hel van Kobani, gestorven voor de kust van Bodrum. Zijn broertje van 5 verdronk ook.

Zo verdronken er gisteren kinderen en zo zullen er vandaag weer kinderen verdrinken. En morgen. Hoop houdt je niet drijvend, en angst evenmin. In Akyarlar trok hun moeder de broertjes hun kleren aan en zei: nog 19 kilometer over het water, dan zijn we er, op Kos, wees niet bang.

De Britse krant The Independent zette het jongetje op zijn site en schreef: 'Als deze buitengewoon krachtige foto's van een dood Syrisch kind, aangespoeld op een strand, Europa's houding tegenover vluchtelingen niet zal veranderen, wat dan wel?'

Misschien doet één foto van een dood jongetje wat duizenden onzichtbare doden in de Middellandse Zee niet voor elkaar hebben gekregen. Het naakte beeld heeft al veel vaker dingen losgemaakt die muurvast leken te zitten, de loop van de geschiedenis veranderd, politici moed gegeven en tot daadkracht bewogen.

Misschien legt de foto populisten voor even het zwijgen op, dat zou erg welkom zijn. 'Velen komen omdat ze een Miele willen, of een huis met een uitkering', zei Wilders - misschien heeft zelfs hij even naar de foto gekeken en ging er op dat moment iets door hem heen dat je met een beetje goede wil empathie zou mogen noemen. Ik kan het me eigenlijk niet voorstellen, maar de kracht van het beeld mag niet worden onderschat.

Op een filmpje zag je hoe een lange Turkse gendarme het jongetje optilde en wegdroeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden