Die Erdogan, die overleeft dit wel

De Turkse premier Erdogan ligt flink onder vuur. Maar onder conservatieve kiezers is het vertrouwen in hem onverminderd hoog.

ISTANBUL - Op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan de hand op het centrale Taksimplein in Istanbul. Straathandelaren verkopen hun gebruikelijke broodjes met maanzaad. Toeristen zetten elkaar op de foto bij het zalmroze monument voor vader des vaderlands Atatürk. Een bedelaar schuifelt met uitgestoken hand over het plein. 'Allah zal u danken!'

Maar wie een tijdje op het plein zit, ontdekt dat er opvallend veel mannen rondhangen die niets te doen hebben. En wie nog wat langer blijft, ziet dat die mannen af en toe verdwijnen achter een hoge houten schutting aan de rand van het plein, om er even later weer achter vandaan te komen.

Bij een gat in de schutting houdt een agent met een kogelwerend vest en een machinegeweer de wacht. Achter de omheining blijken honderden politiemensen in burger te staan. Ze drinken water uit plastic flesjes. Een van hen draagt zichtbaar een pistool onder zijn broekriem. 'Wij zijn hier omdat we niet willen dat er wordt gedemonstreerd', bromt een besnorde agent in burger. 'Turkije wil niet weer met protesten het wereldnieuws halen.'

Het Taksimplein was afgelopen zomer wekenlang het toneel van grote antiregeringsdemonstraties, die uitliepen op gevechten met de oproerpolitie. De Turkse premier Erdogan probeert nu met de politie en veiligheidsdiensten te voorkomen dat zulke protesten opnieuw losbarsten.

Erdogan ligt sinds twee weken onder vuur door een almaar uitdijend corruptieschandaal. De Turkse politie arresteerde eerder deze maand tientallen zakenmensen en overheidsfunctionarissen die nauwe banden onderhouden met Erdogans gematigd islamistische regering. Zeker twintig arrestanten zitten nog vast, onder wie een Iraanse zakenman, de directeur van een staatsbank en de zoons van twee ministers.

De verdachten worden beschuldigd van omkoping bij aanbestedingen en het regelen van het staatsburgerschap voor buitenlanders in ruil voor steekpenningen. Ook zouden tegen betaling van smeergeld beschermde gebieden zijn opengesteld voor bouwprojecten. Volgens oppositiemedia wordt ook Erdogans zoon Bilal verdacht van corruptie. Justitie zou hem willen arresteren.

Om de gevolgen van het schandaal te beperken, verving Erdogan vorige week maar liefst tien ministers. De premier liet tientallen politiemensen die betrokken waren bij het corruptie-onderzoek overplaatsen. En hij liet de aanklager die onderzoek deed naar zijn zoon van de zaak halen. 'Via mijn familie proberen ze mij te pakken', aldus de premier. 'Het is duidelijk dat ik het echte doelwit ben.'

Op het Taksimplein in Istanbul zijn de meningen over de kwestie verdeeld. 'Premier Erdogan is een getalenteerd politicus', zegt een 40-jarige aannemer, die met zijn vrouw en twee kinderen over het plein slentert. 'Erdogan heeft eerder crises doorstaan. Ik denk dat hij ook dit schandaal weer zal overleven.'

Veel mensen die uit het metrostation op het plein komen, lopen door naar de Onafhankelijkheidsstraat - de bekendste winkelstraat van Turkije. Bij de ingang van de winkelstraat staan stalletjes met gepofte kastanjes, loterijloten en wollen mutsen. Een oude tram baant zich tingelend een weg door de massa.

'Ik heb altijd gedacht dat de premier een keer door een corruptieschandaal zoals dit in de problemen zou komen', zegt Nazmi Çetin, een 29-jarige ingenieur met een rossig baardje. 'En dat Erdogan die aanklager van de zaak heeft laten halen, laat zien dat hij ergens bang voor is.'

Erdogan verdenkt Fethullah Gülen, een machtige Turkse moslimgeestelijke, ervan achter het corruptieonderzoek te zitten. Gülen leeft in zelf verkozen ballingschap in Amerika en leidt van daaruit de machtigste islamitische broederschap van Turkije. Zijn aanhangers runnen een netwerk van scholen, bedrijven en media en zijn sterk vertegenwoordigd in politie en justitie.

De afgelopen tien jaar steunde Gülen de vroom-islamitische Erdogan in diens gevecht met Turkijes oude seculiere elite en met het voorheen machtige leger. Nu die oude vijanden min of meer bedwongen lijken, liggen de twee mannen steeds heviger met elkaar overhoop. In de aanloop naar de gemeenteverkiezingen van begin maart escaleert hun machtsstrijd.

Gülen vervloekt Erdogan en zijn getrouwen in een recente internetvideo. 'Laat Allah hun huizen door brand verwoesten', fulmineert de moslimgeestelijke. Erdogan beschuldigt sympathisanten van Gülen binnen justie ervan dat zij hem ten val proberen te brengen. Zij zouden daarbij samenspannen met Amerika en Israël - twee populaire zondebokken in Turkije. De premier kondigde aan dat hij de Gülen-aanhangers zal vinden 'in hun spelonken' en hen zal 'ontmaskeren'.

Wie er in deze machtsstrijd aan het langste eind zal trekken, is onduidelijk. Erdogans regeringspartij AKP won drie landelijke verkiezingen achter elkaar met een steeds groter percentage van de stemmen. De premier kan nog steeds rekenen op de steun van veel conservatieve kiezers.

'Ik hoorde vanmorgen op de radio van de beschuldigingen tegen Erdogans zoon', zegt Havva Bahar. 'Daar schrok ik van. Maar zelfs als zijn zoon de fout is ingegaan, geloof ik nog steeds in Erdogan.'

De gehoofddoekte Bahar zit met enkele vriendinnen thee te drinken in een parkje in de Istanbulse wijk Fatih, waar veel conservatieve moslims wonen. De wijk is een bolwerk van Erdogans AKP. Naast het parkje ligt een zandkleurige moskee uit de 16de eeuw; uit een nabijgelegen speeltuin klinkt het gegil van kinderen. 'Erdogan heeft er goed aan gedaan die ministers te ontslaan. Iedereen die zichzelf heeft verrijkt, moet worden bestraft. Ik ben ervan overtuigd dat onze premier schone handen heeft.'

Iets verderop is Selçuk Simsek in de weer in zijn döner-restaurantje. 'Ach, dit is Turkije', zegt hij. 'Sommige van die ministers zullen best iets verkeerd hebben gedaan. Maar het wordt allemaal enorm opgeblazen, omdat er verkiezingen aan komen. Ik sta nog steeds achter Erdogan.'

Achter hem slijpt een medewerker twee grote döner-messen door ze langs elkaar te schuren. De restaurant-uitbater doet twee porties döner in een wit plastic tasje. 'Amerika en Israël spelen weer eens een vuil spel. Zij willen onze regering ten val brengen omdat Turkije te machtig wordt.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden