Die drie beroemde woorden: We the People

Opgeroepen voor de jurydienst: presidentskandidaat Donald Trump. Juryrechtspraak kan Amerikanen ontroeren - de democratie op haar best - maar de burgerplicht is ook gevreesd: het komt vaak zo slecht uit.

Donald Trump verlaat de rechtbank in Manhattan waar hij zijn juryplicht voldeed. Beeld afp
Donald Trump verlaat de rechtbank in Manhattan waar hij zijn juryplicht voldeed.Beeld afp

'Oh nee hè!' Geregeld wordt in de hal van New Yorkse appartementengebouwen de stilte verscheurd door deze kreet. Bij de wand met brievenbussen staat iemand met een envelop in de hand, de ogen vertwijfeld op het plafond gericht. Er is iets onomkeerbaars gebeurd. Maar wat?

Wat zit er in die envelop? Een brief van een vergeten jeugdvriendin die na vele jaren laat weten dat er in Idaho een zoon van 14 rondloopt? De mededeling dat een alcoholische broer over twee dagen met zijn koffer voor de deur staat?

Nee. Maar het lijkt er een beetje op. Het is een oproep tot het doen van jurydienst.

Geen andere keus

Het leven zoals het was komt met een schok tot stilstand. De ontvanger weet dat hij even geen baas zal zijn over zijn eigen tijd. Alles wat hij zich voorgenomen had te doen op het werk en thuis moet worden uitgesteld. En daar houden de jachtige New Yorkers niet van. Maar ze hebben geen andere keus dan zich erbij neer te leggen.

Sommigen doen dat bijna letterlijk in de jurywachtkamer op de vijftiende verdieping van het gerechtsgebouw aan Centre Street in Manhattan. Ze hangen onderuit in hun stoelen, ogen vallen toe, niet meer in staat om ook nog maar één letter tot zich te nemen uit de tijdschriften en boeken op hun schoot. Het is half drie 's middags. Vanaf negen uur zitten de aspirant-juryleden te wachten, te wachten en te wachten. Een kinderverzorgster verzucht gelaten dat het veel geduld vergt. De minimale wachttijd is twee dagen, de maximale een week. Men zit daar dan elke dag en wacht. Een kloosterachtig intermezzo in ons supersnelle digitale tijdperk.

Maar dan er is ineens beweging achter het bureau van de gerechtsambtenaar. Hij pakt de microfoon en daar volgen de namen. Het wachten is voor de meesten voorbij. Ze worden meegenomen voor een gesprek met de aanklagers en advocaten in een bepaalde zaak. Die stellen vragen om uit te maken of iemand zonder problemen in de jury kan plaatsnemen.

Wie geselecteerd wordt, weet dat hij of zij voorlopig niet meer aan zijn eigen dingen toekomt. Gemiddeld duurt een proces drie tot vijf dagen. Het kan ook één dag zijn, of meer dan tien dagen.

Meestal mogen de juryleden 's avonds naar huis, maar in gevoelige zaken worden ze opgesloten in een hotel, met beperkte toegang tot televisie, internet en kranten.

De beloning is over het algemeen slecht. Werkgevers worden aangemoedigd de dagen in de jury door te betalen, maar ze zijn dat niet verplicht. Juryleden in New York hebben recht op een vergoeding van 40 dollar (36 euro) per dag. Wie geen gulle baas heeft, schiet er al gauw bij in. Men draait bovendien zelf op voor reis-, maaltijd- en logieskosten, behalve in het zeldzame geval dat men gedwongen wordt afgezonderd.

Tijd en geld

Het is duidelijk waarom de envelop met oproep menig ontvanger doet verstijven en vloeken tegelijk. Het kost tijd en geld, Amerika's heilige tweespan. De democratie in de Verenigde Staten heeft haar prijs. De dienstplicht bestaat niet meer maar de verplichte jurydienst nog wel. Niet iedereen is daar rouwig om. Wat is mooier dan dat verdachten worden berecht door hun gelijken?

Iedereen die een Amerikaans staatsburger is van ten minste 18 jaar oud, het Engels beheerst en nooit een zware misdaad heeft begaan, kan aan de beurt komen. Zelfs president Obama is een keer opgeroepen (om vervolgens te worden vrijgesteld). Ook de New Yorkse burgemeester Michael Bloomberg, televisiejournaliste Barbara Walters en regisseur Woody Allen moesten opdraven.

Er zijn Amerikanen die ontroerd raken als ze het hebben over de jurydienst. Bill Keller, oud-hoofdredacteur van The New York Times, zat twee jaar geleden in de jurypool. Bij het zien van een introductiefilm in de wachtkamer werd hij overvallen door een gevoel van 'ouderwets patriottisme'. Een vriendin van hem in de pool voelde zelfs tranen in haar ogen opwellen, schreef Keller achteraf. Hij citeerde de uitspraak van een rechter die het systeem typeerde als 'het prachtigste en succesvolste experiment in directe volkssoevereiniteit uit de hele geschiedenis'.

De burgerplicht is terug te voeren op die drie beroemde woorden die in grote letters in de preambule van de Amerikaanse grondwet staan geschreven: We the People. 'Wij het Volk' heeft bijna overal een stem in. Niet alleen in het kiezen van de president en de plaatselijke burgemeester, sheriff en aanklager, maar ook in het berechten van verdachten. Dzjochar Tsarnajev, de man die de aanslag op de marathon van Boston pleegde, stond dit voorjaar terecht voor een jury met een secretaresse, student, verpleegster, huisschilder, luchtverkeersleider en een restaurantmanager.

Geen van allen geschoolde juristen. Ze moeten wel werken volgens de instructies van de rechter. Soms ontmoeten hun uitspraken kritiek, maar dat is in landen zonder jury's niet anders. Ook rechters zijn menselijk, schrijft Keller. Dus feilbaar. Bovendien zijn rechters vaak afkomstig uit een bepaalde laag van de samenleving, uit een kaste van min of meer gelijkgezinden. Dat is wat anders dan gelijken. Het is maar hoeveel democratie een land aandurft. Amerika meer dan Nederland.

Het rechtbankdrama is een belangrijk onderdeel geworden van de Amerikaanse cultuur. In series en film ('You can't handle the truth!', Jack Nicholson tegen Tom Cruise in A Few Good Men). Maar ook in het echt. In het nieuws worden grote processen op de voet gevolgd. 'Objection, your honor! De aanwezigheid van een jury stimuleert theatraal gedrag bij aanklagers en advocaten. Het volk moet overtuigd worden.

Edwina Wilcox vertegenwoordigde het volk als New Yorkse van 52 vijfmaal. 'De eerste keer was ik nieuwsgierig, wilde zien hoe het werkte. Daarna wisten ze me te vinden.' Nooit zag een verdediger of aanklager reden haar niet in de jury te willen. Ze werkt op het kantoor van een reclamebureau voor de farmaceutische industrie, met een baas die jurydagen doorbetaalt. Ze ziet eruit als zo'n serieuze, gewetensvolle vrouw die vroeger voor in de klas zat, altijd het eerst de vinger opstak en aan het eind van de les de leraar eraan herinnerde dat hij het huiswerk nog moest opgeven.

'All walks of life'

Wilcox zag hoe mensen logen om niet te worden geselecteerd voor een jury. De zieke moeder scoorde hoog als smoes. Sommigen zeiden beroofd te zijn geweest, in de hoop als bevooroordeeld te worden afgewezen. De juryleden zijn van alle leeftijden, alle sociale klassen.

Ze komen van 'all walks of life', zegt Wilcox. 'Je komt in aanraking met mensen met wie je normaal nooit zou omgaan. Je hebt veel diplomatieke gaven nodig, het kan behoorlijk emotioneel worden. Soms laat het door de rechter aangewezen hoofdjurylid het afweten. Maar altijd staat er iemand op die de leiding neemt.' Wilcox: 'Ik heb de mensheid meer leren begrijpen door dit werk.'

Zij was soms verrast hoe het kon lopen in het beraad tussen de twaalf juryleden. 'Dacht je: we hebben allemaal hetzelfde gehoord, deze zaak is duidelijk. Bleek dat iedereen een andere mening had. O, dit gaat lang duren, wist je dan. Mensen slepen er vaak van alles bij wat niks met de zaak te maken heeft.'In alle vijf processen waarbij Wilcox betrokken was, viel het oordeel uit zoals zij dat wilde. 'Toch voelden we in alle gevallen dat we niet genoeg informatie hadden. Ik moest op mijn intuïtie afgaan. Je kijkt naar lichaamstaal. Je kunt soms goed zien als iemand liegt.'

Het waren geen zaken met veel publiciteit. Een keer was de verdachte een jongen die geprobeerd had zijn vriendin met een hamer dood te slaan. Hij werd schuldig bevonden.

Het publiek had de moeder al veroordeeld. De jury besloot anders

Caylee is een meisje van 2¿jaar als zij in juni 2008 verdwijnt. Haar moeder is Casey Anthony. Een vrouw van begin twintig. Pas na 31 dagen meldt zij de vermissing. In de tussentijd was ze doorgegaan met wat ze het liefst deed: feesten. Ook had ze een tatoeage laten zetten met de tekst ‘bella vita’, het leven is mooi. In december wordt Caylee dood gevonden in de bossen bij het huis van haar grootouders.

De verdenking gaat meteen uit naar de moeder. Ze wordt aangeklaagd. Het proces begint in Florida. Elke dag op televisie. De verdachte heeft de schijn tegen. Wie meldt nu pas na een maand de vermissing van een kind? En wie gaat door met lol maken?

Anthony zegt dat een oppas het meisje ontvoerd had. Ze wordt betrapt op leugens, maar volgens haar advocaten komt dat doordat ze ooit misbruikt was door haar vader. Ze zou haar hele leven geleerd hebben te liegen. De vader ontkent.

De aanklagers zeggen dat Anthony haar kind doodde omdat ze het moederschap maar gedoe vond en liever in bars rondhing. Er is één probleem: ze hebben geen hard bewijs.
De jury bestaat uit zeven vrouwen en vijf mannen. De publieke opinie heeft het oordeel min of meer klaar. De moeder móét het gedaan hebben. 5,2 miljoen Amerikanen kijken naar de rechtstreekse uitzending van de uitspraak. Besluit van de jury: niet schuldig. Woede. Onbegrip. Een nijdige tv-commentator zegt: ‘De duivel danst hier in het rond.’

Juryleden leggen uit dat het ‘beyond a reasonable doubt’ moet zijn dat een verdachte het gedaan heeft. Dat is het door de rechter vastgestelde criterium en daaraan hebben volgens de jury de aanklagers niet voldaan: dezen hebben niet onomstotelijk bewezen dat de moeder de moordenaar is. De bewijzen zijn allemaal indirect, niet direct. Doordat het stoffelijk overschot alleen nog uit beenderen bestond, hebben patholoog-anatomen nooit kunnen vaststellen hoe en wanneer Caylee stierf. Een jurylid zegt haar werk in een plaatselijke kruidenierswinkel op en vlucht naar Michigan.

De Harvard-professor Alan Dershowitz prijst de jury. Volgens hem telt er in een strafrechtzaak maar één ding: bewijzen dat een verdachte de misdaad begaan heeft. Dat was niet gebeurd. Daarom het oordeel: niet schuldig. Wat overigens niet hetzelfde is als onschuldig. In Schotland zeggen ze: niet bewezen, en dat is eigenlijk beter, aldus de jurist. Zijn mening en die van menig andere expert: het systeem werkte.

Stressvol

Maar in alle gevallen is het 'zeer intens en geeft het veel stress', zegt Wilcox. 'Je moet besluiten over iets wat je niet gezien hebt. Je hoort alleen wat de aanklager en de verdediger je willen laten horen. Er staat zoveel op het spel. Het is moeilijk iemand het gevang in te sturen. Meestal zijn het jongeren. De straf bepaalt de rest van hun leven.' Wordt ze weleens geplaagd door twijfel? 'Ieder jurylid vraagt zich altijd af of hij het juiste heeft gedaan. Ik bid veel en hoop dat veroordeelden hun leven weer in het goede spoor kunnen krijgen.'

Het gebruik van jury's neemt af. Steeds meer zaken worden afgehandeld voordat het tot een proces komt. New Yorkers kunnen nu om de zes jaar de gewraakte envelop in de bus krijgen. De groep waaruit geput kan worden is relatief beperkt omdat de stad veel bewoners heeft die geen Amerikaanse staatburgers zijn. Het is nog niet zo erg als in Prineville, een stadje in Oregon. Daar moesten juryleden soms van de straat worden geplukt, zoals iemand van de plaatselijke rechtbank een keer vertelde. Dat hoeft niet in New York, maar de New Yorkers die de jurydienst verafschuwen als een hinderlijke onderbreking van hun leven, zullen er geen traan om laten als het aantal juryzaken daalt.

Keller betreurt het. Voor hem is het de democratie op haar best, ook al is het, zoals met meer democratische instellingen, niet perfect. Zijn vroegere krant meldde maandag dat in sommige zuidelijke staten zwarten verhoudingsgewijs vaker uit een jury worden geweerd dan blanken.

Als er voor Wilcox iets veranderd moet worden, dan zijn dat de advocaten en niet de jury. Ze pleit op grond van haar ervaring voor betere ondersteuning van verdachten in relatief kleine zaken. 'Dat zijn nu meestal pro- deoadvocaten. Die zijn niet geweldig.'

Het jurysysteem moet van haar blijven. Ja, vanwege die drie woorden: We the People.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden