Reconstructie

Die Allah-verwensing in de kamer van de fractie: toen was het klaar

Was de breuk met de Kamerleden Kuzu en Öztürk niet te voorkomen? Een reconstructie op basis van vele gesprekken. Kuzu en Öztürk deden niet mee.

Kamerleden Kuzu en Öztürk zijn donderdagavond uit de fractie van de PvdA gezet.Beeld anp

Het vertrek van twee Turkse Kamerleden uit de PvdA werpt licht op de onvrede in de Turkse gemeenschap. Wat speelt daar? En wat betekent het voor de PvdA, vanouds sterk onder allochtone kiezers?

'In potentie een goed Kamerlid', zeggen PvdA'ers vrijdag over Tunahan Kuzu. 'Maar hij heeft zich in Turkse organisaties laten zuigen, zoals Selçuk Öztürk al eerder deed.'

De twee PvdA'ers van Turkse komaf, die vrijdag aankondigden hun eigen beweging te beginnen, zijn al langer niet geliefd in de fractie. Hun daden, zeggen collega's, zijn aanmerkelijk kleiner dan hun ego's, die vaak botsen met die van de fractieleiding. Ze zitten vaak stoïcijns op de achterste Kamerbankjes naast elkaar, zijn nauwelijks deel van de fractie. Wel lopen ze vaak samen sigaren rokend buiten op het Plein en spreken met andere Turkse Nederlanders.

'Uitsluitingspolitiek'

Een anoniem bestaan op het Binnenhof. Maar dan, op woensdag 12 november, krijgt het AD lucht van gedonder. Kuzu en Öztürk hebben zich op een website negatief uitgelaten over het integratiebeleid van de eigen minister Lodewijk Asscher. Die zou aan 'uitsluitingspolitiek' doen met zijn onderzoek naar vier conservatief-religieuze Turkse organisaties. Asscher vreest dat die de integratie van Turken in Nederland belemmeren.

Voor het tweetal is dat een zeer gevoelig punt. Zij gaan prat op hun voorkeurstemmen uit Turkse kring. Dat leidt al langer tot veel discussies met het Kamerlid Keklik Yücel, eveneens van Turkse komaf, die tot oktober 2014 integratiewoordvoerder is. Tevergeefs, want Yücel houdt vast aan het adagium van de fractie: 'Je kunt als partij maar één standpunt over integratie hebben.' Als Ahmed Marcouch in oktober de nieuwe integratiewoordvoerder wordt, koesteren de twee nieuwe hoop om de fractielijn bij te stellen. Maar Marcouch is een sterk karakter. Ze botsen meteen.

In het online-interview gaan Kuzu en Öztürk voor het eerst openlijk de strijd aan. Het valt volstrekt verkeerd in de fractie. Al op woensdag roept fractiesecretaris Khadija Arib op gezag van fractieleider Samsom de twee Kamerleden bij zich. Kuzu en Öztürk weigeren hun woorden terug te nemen. Het dwingt Marcouch in een Kamerdebat over integratie, later die dag, publiekelijk te reageren: 'Als dit waar is, dan deugt het niet.' De verdeeldheid ligt op straat.

PvdA-kamerlid Ahmed Marcouch.Beeld anp

Verzoeningspoging

Op donderdag volgt een nieuwe verzoeningspoging. Samsom en Arib willen dat de twee een persverklaring tekenen: 'Wij hebben vertrouwen in de opstelling van de fractie en minister Asscher in het integratiedebat.' Ze weigeren en vragen een variant waarin de mogelijkheid van 'discussie' wordt benoemd.

Een tweede gesprek die middag wordt door ingewijden 'surrealistisch' genoemd. Soms lijkt iedereen het eens, maar de twee blijven weigeren expliciet vertrouwen uit te spreken. 'Dat zou lijken op door het stof gaan', sputteren zij. Er blijft maar één mogelijkheid over: een beslissende extra fractievergadering. Daar krijgen de twee gelegenheid hun standpunt te verdedigen. Ze doen dat 'zonder een greintje respect of empathie', zegt een aanwezige. Een ander fractielid: 'Terwijl wij ze altijd de helpende hand hebben geboden als er wat was.'

De hele fractie mag wat zeggen. Rode draad is dat het pijnlijk is voor Marcouch om zonder voltallige instemming van de fractie een integratiedebat te moeten voeren. Waarop Samsom tot vijf keer toe probeert tot een vergelijk te komen. 'Ik dacht: hou nu maar op', zegt een Kamerlid. 'We werden vernacheld door twee egocentrische mannen.'

De versplintering schrijdt voort

Een nieuwe afsplitsing, een nieuwe zorg voor Kamervoorzitter Van Miltenburg: wéér een fractie erbij. Dat waren er al elf, na de verkiezingen, maar daarna begonnen de oud-PVV'ers Van Vliet en Bontes/Van Klaveren hun eigen fracties, evenals oud-50Plusser Klein. En nu dus de ex-PvdA'ers. Dat betekent: 15 fracties met eigen huisvesting en personeel, 15 sprekers bij grote debatten. Dat komt het tempo in de besluitvorming niet ten goede.

Steeds luider klinkt de roep om wat tegen die 'zetelroof' te doen. CDA-leider Buma zou liefst zien dat vertrekkende Kamer- en gemeenteraadsleden hun zetel alleen mogen behouden als zij bij de verkiezingen op eigen kracht de kiesdrempel hebben gehaald. Dat voorstel is al eerder geopperd. Behalve bijval oogst het ook kritiek, bijvoorbeeld van diegenen die vinden dat het voordeel minder zwaar weegt dan het nadeel: volksvertegenwoordigers die aan het touwtje van het partijbureau lopen en geen afwijkende mening meer durven verkondigen.

Leugenaar

'Dus we moeten weg?', zegt Öztürk op zeker moment. Een groep verzoeners doet zijn best de twee erbij te houden. Maar alles kantelt als tegen het einde Kuzu tegen Marcouch zegt dat hij een 'leugenaar' is. Öztürk valt hem bij met een plotse verwensing: 'Ik hoop dat Allah je straft.' Het is het beslissende moment. De groep verzoeners ontploft. Een van hen: 'We stonden gewoon voor lul. Eerst vragen ze hoe de fractie erin staat en vervolgens doen ze niets met wat we zeggen. En dan die Allah-verwensing, in de fractiekamer van de PvdA!'

'Dit doen we niet', zegt Kuzu dan, wijzend op de verklaring. Hij staat op en verlaat met Öztürk de fractiekamer, naar een rookruimte, de fractie verbijsterd achterlatend. Daar wordt nog ruim een half uur stoom afgeblazen. Een Kamerlid, vrijdagmiddag nog boos: 'We hebben ons best gedaan voor die kerels. We voelen ons allemaal belazerd en bedonderd.'

De versplintering schrijdt voort Een nieuwe afsplitsing, een nieuwe zorg voor Kamervoorzitter Van Miltenburg: wéér een fractie erbij. Dat waren er al elf, na de verkiezingen, maar daarna begonnen de oud-PVV'ers Van Vliet en Bontes/Van Klaveren hun eigen fracties, evenals oud-50Plusser Klein. En nu dus de ex-PvdA'ers. Dat betekent: 15 fracties met eigen huisvesting en personeel, 15 sprekers bij grote debatten. Dat komt het tempo in de besluitvorming niet ten goede. Steeds luider klinkt de roep om wat tegen die 'zetelroof' te doen.

CDA-leider Buma zou liefst zien dat vertrekkende Kamer- en gemeenteraadsleden hun zetel alleen mogen behouden als zij bij de verkiezingen op eigen kracht de kiesdrempel hebben gehaald. Dat voorstel is al eerder geopperd. Behalve bijval oogst het ook kritiek, bijvoorbeeld van diegenen die vinden dat het voordeel minder zwaar weegt dan het nadeel: volksvertegenwoordigers die aan het touwtje van het partijbureau lopen en geen afwijkende mening meer durven verkondigen.

Kuzu en Öztürk werden donderdag de pers opgewacht na het PvdA-fractieberaad waarin werd besloten dat zij de Tweede Kamerfractie moesten verlaten.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden