'Die 25 duizend euro stelt niks voor'

De voor oorlogsmisdaden veroordeelde zakenman Frans van Anraat moet 16 slachtoffers van gifgasaanvallen in Irak en Iran ieder 25 duizend euro schadevergoeding betalen.

'Ik ben 29 jaar, ik heb de longen van een klein kind en die longen werken maar voor 33 procent.' Rebas Kadir was 4 toen zijn longen en zijn huid werden verminkt bij een gifgasaanval op Halabja, een Koerdische stad in het noorden van Irak. Als Rebas spreekt, moet hij geregeld naar adem happen. Herinneringen aan zijn prille jeugd zijn vaag en angstaanjagend. 'Bommen. Van angst vertrokken gezichten, paniek in huis. Dat is wat ik nog weet. Ook al begrijp je op die leeftijd niet precies wat er gebeurt, je voelt meteen dat het niet goed zit.'


Rebas is een van de vijftien in Nederland woonachtige slachtoffers aan wie zakenman Frans van Anraat 25 duizend euro schadevergoeding moet betalen, zo oordeelde de rechtbank in Den Haag woensdag. Tussen 1984 en 1988 leverde zijn chemiebedrijf minimum 1.100 ton thiodiglycol (TBG), een grondstof voor mosterdgas, aan het regime van Saddam Hoessein. Van Anraat zit in de gevangenis een straf uit van 16,5 jaar wegens betrokkenheid bij oorlogsmisdaden. Een 'koele, kille man', vindt Rebas. 'Ik heb hem een keer in de rechtbank gezien. Hij zat gewoon voor zich uit te staren.'


Die bewuste 16 maart 1988 probeerde de familie Kadir - moeder, vader, oudste zoon Rebas, een zus van 3, een broertje van een paar maanden, en in hun kielzog de halve stamboom van grootouders, tantes en ooms, per auto naar de Iraanse grens te vluchten. 'Boven ons hoofd dropten vliegtuigen bommen. We moesten uitstappen en gingen te voet verder. Opeens werd ik heel misselijk, ik ben flauwgevallen.'


Toen hij zijn ogen weer probeerde te openen, lag hij in een ziekenhuis bij Brussel. 'Ik kreeg mijn ogen niet open, ze voelden verbrand. Ik weet nog dat er mensen rond mijn bed stonden, maar dat ik niks kon zien. Mijn hele lichaam was in verband gewikkeld. Elk stukje van mijn lijf deed pijn. Een Koerdische familie vertelde mij dat ik in een Belgisch brandwondencentrum lag. Van mijn familie had niemand bericht.'


De dodelijke cocktail van zenuwgassen die over Halabja werd gesproeid, is zo'n vijfduizend mensen fataal geworden. Van de gevluchte familie Kadir heeft alleen Rebas het overleefd. Hij keerde na zijn behandeling terug naar zijn familie in Irak. Geruchten over dreigende arrestaties en het voortdurende bezoek aan ziekenhuizen die onvoldoende zorg konden bieden, maakten het leven zwaar. Toen hij 7 was, reisde Rebas met zijn oom af naar Nederland op zoek naar betere zorg. 'Ik vond het naar. Maar iedereen zei: dit is belangrijk voor je.'


Zijn huid is redelijk goed hersteld, de longen zijn na het bombardement amper gegroeid en werken niet goed. Bij wisseling van het weer ligt een longontsteking op de loer. Dan moet hij snel naar het ziekenhuis. 'Mijn gezondheid beperkt mij enorm. Ik heb nooit een studie afgemaakt, de achterstand is te groot. Jarenlang heb ik min of meer in het ziekenhuis gewoond, ik heb hele medicijnkasten geslikt. Fysiek werk is uitgesloten, zelfs een kantoorbaan zou mij zwaar vallen. Wie wil iemand aannemen die constant ziek is?' Rebas krijgt een uitkering en hij is blij dat hij 'met veel inspanning' erin slaagt om op zichzelf te wonen in Maastricht.


De 25 duizend euro die hem in eerste instantie is toegekend, stellen volgen Rebas 'niks voor'. Bovendien vreest hij een hoger beroep.


Er zijn twijfels of Van Anraat - naar eigen zeggen helemaal blut - ooit een cent zal betalen. De erkenning is veel belangrijker dan het bedrag, zegt Rebas. 'Wij zijn slachtoffers, iemand is verantwoordelijk voor de schade. Deze erkenning geldt ook voor alle slachtoffers die niet naar de rechtbank konden gaan. Beter gerechtigheid voor een paar mensen, dan helemaal geen gerechtigheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden