Nieuwsbreak

Dick Zandee: 'Door onze verdeeldheid kan IS groeien'

IS profiteert van de internationale verdeeldheid en tegengestelde belangen van het westen, Rusland en Turkije. Dat zegt Dick Zandee, defensiespecialist van het Instituut Clingendael in onze dagelijkse Nieuwsbreak. 'Als alle partijen zouden samenwerken - arm in arm, als het ware - en de coalitie alle groeperingen op één lijn krijgt, kun je met een grootschalig offensief het kalifaat wel degelijk snel laten vallen.'

Dick Zandee Beeld Clingendael
Dick ZandeeBeeld Clingendael

U zit de hele dag bovenop het nieuws. Leest kranten, struint nieuwssites af en kijkt actualiteitenprogramma's op televisie. Wat was volgens u het nieuws van vandaag?

'Wie de aanslag in Ankara heeft gepleegd is nu natuurlijk de belangrijkste vraag. Het Turkse regime sprak voor haar beurt door in eerste instantie de Koerdische PKK als mogelijke dader te noemen, maar lijkt nu alleen nog over IS te spreken. Er zijn vooral Koerdische slachtoffers gevallen, dus de suggestie dat PKK mensen ombrengt die met hun doel sympathiseren, was ook erg ongeloofwaardig.'

Sympathisanten van de slachtoffers wantrouwen juist het Turkse regime. Het bloedbad en gevolgen zouden Erdogan wel erg goed uitkomen.

'Dat las ik inderdaad. Een BBC-journalist schreef dat de aanslag mogelijk het werk was van de zogeheten Dark Arm van het Turkse bewind, maar ik kan mij een dergelijk scenario niet voorstellen. Het is bekend dat Erdogan een verlicht despoot is, en geen groot hart heeft voor de democratie. Maar dit gaat wel erg ver. Het lijkt me ook een te groot risico. Zoiets komt altijd naar buiten.'

null Beeld reuters
Beeld reuters

Wat is wel een aannemelijke dader?

'Het is natuurlijk koffiedik kijken, maar Islamitische Staat is zeker een geloofwaardige kandidaat. IS-strijders kunnen eenvoudig Turkije binnen komen en hebben eerder een aanslag in Turkije gepleegd. Het kan best een reactie zijn op de Turkse bemoeienis bij de strijd tegen IS. Koerden zijn bovendien een logische vijand, want zij vechten in Irak en Syrië tegen Islamitische Staat.'

Maar de bommen ontploften in de stoet van de pro-Koerdische HDP, dat is een gematigde en geen militante partij.

'Dat is een nuance, daar let IS niet op. Als ze weten dat veel Koerden aanwezig zijn, is dat voor hen waarschijnlijk genoeg.'

De PPK kondigde uit sympathie voor de slachtoffers een staakt-het-vuren aan, dat Turkije vervolgens negeerde. Verrassend?

'Wel dat de PKK de wapens neerlegt, en daar ook aan vasthoudt nu Turkije stug doorgaat met bombarderen. Het kan betekenen dat ze verliezen hebben geleden en even op krachten moeten komen, maar het kan ook met de aankomende Turkse verkiezingen te maken hebben. Als de PPK zich rustig houdt zullen net als de vorige keer ook niet-Koerden op pro-Koerdische partijen stemmen, als een soort tegenstem voor de dictatoriale koers van Erdogan. Een wapenstilstand is dus uiteindelijk in het Koerdische belang. Erdogan probeert juist met een harde opstelling niet-Koerden voor zich te winnen, en zijn absolute meerderheid in het parlement terug te krijgen.'

Demonstranten na de aanslag in Ankara met op links een vlag van de PKK-leider Beeld afp
Demonstranten na de aanslag in Ankara met op links een vlag van de PKK-leiderBeeld afp

Was de Turkse deelname aan de strijd tegen IS niet vooral een excuus om Koerdische doelwitten te bombarderen?

'Zeker. Voor de Turkse regering is de strijd tegen de Koerden het hoofddoel. Zij vormen voor het regime een veel groter binnenlands probleem. Dat hebben ze ook openlijk toegegeven. De Amerikanen kregen die vliegbasis in Turkije, maar dan moesten ze geen problemen maken als Turkije Koerden bestookt. Dat Turkije andere motieven heeft, maakt het ingewikkeld, maar dit valt eigenlijk in het niet bij de complicaties die de Russische inmenging met zich meebrengt.

'De steun van Moskou aan het Syrische regime zet het westen in een lastige positie. Eerst moest Assad hoe dan ook per direct opstappen, nu pleiten sommige westerse leiders ineens voor een flexibel vertrektijdstip. Ze kunnen ook niet echt anders. Maar de Russische inmenging komt de strijd tegen IS zeker niet per se ten goede. Gisteren veroverde IS bijvoorbeeld ineens dorpjes bij Aleppo. Het is goed mogelijk dat Russische bombardementen de oppositie van Assad hebben verzwakt, en daarmee indirect de weg voor IS hebben geplaveid. Bovendien heb je nu twee grootmachten die meedoen aan een strijd waarbij het oorspronkelijke doel - IS vernietigen - volstrekt secundair is.'

Wat voor gevolgen hebben al die tegengestelde belangen voor IS?

'Door alle verdeeldheid en het feit dat al hun tegenstanders elkaar het leven zuur maken, kan IS groeien. Islamitische Staat is sterker dan het lijkt, omdat het zowel een semi-staat als een terreurgroep is. Ze zijn georganiseerd en effectief, maar ook informeel en meedogenloos. Maar als alle partijen zouden samenwerken -arm in arm, als het ware - en de coalitie alle groeperingen op één lijn krijgt, kun je met een grootschalig offensief zo'n kalifaat wel degelijk op korte termijn laten vallen. Dat zou al kunnen gebeuren als Raqqa valt. Maar goed, dan heb je dus alleen het kalifaat omver geworpen. De informele terreurgroep zal langer, misschien wel altijd, blijven bestaan. Dat brandje laait ondanks het blussen gewoon weer op. Bijvoorbeeld in Nigeria, of Afghanistan.'

null Beeld reuters
Beeld reuters

Moet Nederland ook meedoen aan zo'n grootschalig militair offensief?

'Ik denk niet dan onze deelname veel zou uitmaken. Vier F16's zetten niet echt zoden aan de dijk. Onze toezegging was een beetje een prestige-dingetje, als je maar meedoet aan alles wat de VS opperen blijf de bij de grote jongens aan tafel zitten. Maar toen de Russen zich ineens ermee gingen bemoeien was dat voor de PvdA natuurlijk een fantastische escape. Ze wilden toch al niet graag bombarderen, en nu konden ze dat op de Russen gooien. Dat is een dubieus argument, maar ik zie het hoe dan ook niet meer gebeuren.'

Dubieus, omdat?

'Omdat de militaire inmenging van Rusland voor andere landen weinig heeft veranderd. Frankrijk bombardeerde vandaag nog Franse jihadisten in Syrië. Zij proberen echt het voortouw te nemen in de militaire strijd. Zij hebben natuurlijk ook meer te maken gehad met moslimterrorisme , en waren bij bombardementen op Irak een beetje een derderangs partij. Zoiets is voor landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die zichzelf als de voorlopers binnen Europa zien, heel erg belangrijk. Ze proberen waarschijnlijk dat beeld nu recht te zetten.'

Laten we afsluiten met iets lichters: heeft u als nieuwsjunkie nog iets gelezen of gezien dat wij ook moeten bekijken?

'Meer iets dat jullie moeten gaan zien, want vanavond begint op Canvas het nieuwe seizoen van The Killing. Ik vind Zweedse crimi's werkelijk geweldig. Homeland, waar ook net een seizoen van is begonnen en meer over mijn werk gaat, is natuurlijk ook interessant. Maar de Scandinaviërs vormen wat mij betreft de absolute top.'

Dit is aflevering 582 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we met een interessant persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden