Dicatuur wil goede naam terugwinnen door elders democratiën te beschermen; Nigeria ontwikkelt zich tot regionale supermacht

Vrijwel dagelijks stijgen helikopters van Russische makelij op van het James Spriggs Payne vliegveld in Monrovia. Onder luid gebulder vervoeren ze troepen en artillerie naar de Nigeriaanse militaire positities in buurland Sierra Leone....

New York Times

MONROVIA

Voor de regenachtige Sierraleoonse kust, vierhonderd kilometer oostwaarts, wachten fregatten op het bevel uit de Nigeriaanse hoofdstad Abuja om de kust te bombarderen, als eerste oefening in de kanonneerbootdiplomatie in post-onafhankelijk Afrika.

Nigeria noemt de operatie een poging om - indien nodig met geweld - de terugkeer van Ahmad Tejan Kabbah te bewerkstelligen. Kabbah is Sierra Leone's democratisch gekozen president, die op 25 mei door lage officieren via een coup werd afgezet. De rest van Afrika heeft het initiatief van Nigeria's militaire dictator Sani Abacha toegejuicht.

Het militaire machtsvertoon, op meer dan 1500 kilometer ten westen van Nigeria, is slechts een van de vele voorbeelden hoe Afrika's bevolkingrijkste land zijn spierballen toont en zijn invloed doet gelden in een gebied dat zich uitstrekt van Mauritius tot Equatoriaal Guinea.

In Gambia helpen Nigeriaanse militaire adviseurs de jonge president, die in 1994 als kapitein de macht greep en die kortgeleden als burgerpresident werd gekozen. In Tsjaad subsidieert olieproducent Nigeria de benzineprijzen, en is daarmee verzekerd van grote invloed in dit reeds lange tijd onstabiele land.

In Benin en Niger kreeg Nigeria lastige regeringen op de knieën, simpelweg door het stopzetten of terugdraaien van de handel. En in Sierra Leone en Liberia hebben de militaire interventies aangetoond dat Nigeria de enige machtige staat in West-Afrika is: een potentieel rijk land met 105 miljoen inwoners, met gigantische olievoorraden en een groot leger, dat agressiviteit koppelt aan gedrevenheid.

Terwijl Nigeria andere landen zijn wil probeert op te leggen, vragen velen zich af of een militaire dictatuur die berucht is om haar wanbeleid en criminaliteit zo'n taak wel op zich mag nemen.

'Ik geloof geen moment dat ze bij al die operaties gedreven worden door het idee van noblesse oblige', zegt een West-Afrikaans diplomaat. 'Nigeria beschouwt zichzelf als rechtmatige regionale grootmacht, en daartoe behoort ook zelfverrijking door de generaals of de Nigeriaanse bedrijven.'

Anderen schatten de Nigeriaanse rol wat positiever in. De haastige aftocht van het Westen aan het eind van de Koude Oorlog gaf Liberia en Sierra Leone de mogelijkheid te verworden tot een statenloos slagveld waar militaire junta's en krijgsheren hun lusten konden botvieren; en wat de motieven ook mochten zijn, Nigeria is in het vacuüm gesprongen en heeft dit gevuld.

In Liberia bereiden de Nigerianen, na zeven jaar van kostbare interventie, nu eindelijk de eerste democratische verkiezingen voor, die zijn gepland voor 19 juli. 'Stel je voor dat je dreigt te verdrinken in de rivier, en er zwemt een dikke slang langs. Je klimt op zijn rug, en hij draagt je naar de oever. Dan heeft hij toch je leven gered, ook al blijft het een slang', zegt Wilson Tarpeh, een prominent Liberiaans zakenman.

'Als de Amerikanen of een ander land ons te hulp waren geschoten, hadden we dat prachtig gevonden. Maar uiteindelijk was het Nigeria dat een einde maakte aan de slachtpartijen en ons vrede bracht.'

Dat is precies wat de buitenwereld niet moet vergeten, vindt de Nigeriaanse president Sani Abacha, een man die als gevolg van de mensenrechtenschendingen geheel geïsoleerd op het wereldtoneel figureert.

'Het is onze taak om te zorgen dat er vrede en stabiliteit is in onze subregio. Want als het misgaat in Sierra Leone, dan zal dat alle buurlanden destabiliseren, op den duur ook Nigeria', zei de Nigeriaanse minister van Buitenlandse Zaken, Tom Ikimi, onlangs in een radio-interview.

Politieke waarnemers wijzen erop dat Abacha's buitenlandpolitiek, zoals eigenlijk bij iedere grootmacht, zeer divers is en soms ook tegenstrijdig. Zo'n beleid houdt onder meer in: het leger bezighouden om te voorkomen dat de soldaten een coup beramen, geld verdienen met wat wordt beschouwd als corrupte deals, het in het zadel houden van een ring van bevriende buurregimes, en het verbeteren van het geschonden internationale imago door elders democratisering te steunen.

Veel Nigeriaanse critici zeggen dat de democratisering het minst belangrijke aspect van deze opsomming is. 'Abacha had ook in Sierre Leone ingegrepen als daar een militair regime was afgezet', zegt Bolaji Akinyemi, ex-minister van Buitenlandse Zaken en nu banneling in Londen. 'Waar het om gaat is dat hij geen coup kan tolereren tegen een regering die door hem wordt beschermd.'

De resultaten van het Nigeriaanse buitenlandse beleid zijn even warrig en verwarrend als de onderliggende motieven.

Liberia lijkt wakker te worden uit de nachtmerrie van een burgeroorlog, dankzij de zware Nigeriaanse investeringen in de vredesoperatie aldaar. Maar verleden jaar nog werd de Liberiaanse hoofdstad Monrovia geheel vernietigd toen de Nigerianen aan Charles Taylor, die het conflict in 1989 was begonnen, toestonden om grote hoeveelheden wapens en strijders naar Monrovia te vervoeren om daar een rivaal aan te vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden