Deze vragen kan James Comey verwachten, en dit zijn de antwoorden die hij gaat geven

Donderdag verschijnt de ontslagen FBI-directeur James Comey voor een Senaatscommissie om te praten over de invloed die Trump op hem zou hebben uitgeoefend. Wat hij gaat verklaren werd gisteren deels bekend.

Oud-FBI-chef James Comey legt de eed af voorafgaande aan zijn getuigenis voor een Senaatscommissie op 3 mei in Washington. Beeld AFP

V eel cafés in Washington en andere steden gaan er vandaag extra vroeg voor open: daar wordt straks, op de tv-schermen waarop normaal gesproken sport te zien is, rechtstreeks het 'grootste politieke spektakel van een generatie' getoond. De hoorzitting van James Comey, de ontslagen FBI-directeur, is de finale van een seizoen vol onthullingen over president Donald Trump en het onderzoek naar de Russische contacten met zijn entourage.

Woensdag werd de eerste voorzet gegeven. De Senaatscommissie voor Inlichtingenzaken publiceerde, op verzoek van Comey, alvast een zeven velletjes vullende verklaring die Comey donderdag gaat uitspreken. Het is een gedetailleerd verslag van een aantal cruciale ontmoetingen tussen Comey en Trump, dat af en toe op een filmscenario lijkt. Rode lijn is de loyaliteit die Trump van Comey vraagt, en de voortdurende vraag om publiekelijk vrijgesproken te worden van banden met de Russen.

Maar ook met dat document in handen zullen de vijftien mannen en vrouwen van de Senaatscommissie genoeg vragen over hebben. Dit zijn de belangrijkste vragen die Comey zal krijgen, en al deels heeft beantwoord in zijn verklaring.

Heeft de president druk op Comey uitgeoefend om het onderzoek naar Michael Flynn te beëindigen?

Ja, zegt Comey in zijn verklaring. Hij bevestigt daarmee berichtgeving uit The New York Times van vorige maand. Trump zou er op 14 februari bij Comey op hebben aangedrongen 'Flynn te laten gaan'. Michael Flynn, een belangrijke Trump-pion tijdens de campagne, was een dag eerder ontslagen als nationaal veiligheidsadviseur, vanwege leugens over zijn Russische connecties. 'Hij is een goede jongen. Ik hoop dat je dit kan laten gaan', zou Trump hebben gezegd. Comey herhaalde alleen: 'Hij is een goede jongen.'

Comey zou zich door dit soort verzoeken zeer ongemakkelijk hebben gevoeld in het bijzijn van de president. Woensdag werd bekend dat hij aan zijn baas Jeff Sessions, de minister van Justitie, zou hebben gevraagd niet meer in één ruimte te worden gelaten met alleen Trump. Sessions heeft dat verzoek niet gehonoreerd: in totaal had Comey negen een-op-eengesprekken met Trump.

Wilde Trump ook dat hij zelf werd vrijgepleit?

Trump heeft voortdurend geprobeerd om zijn eigen naam gezuiverd te krijgen, en verwachtte dat Comey dat ook zou doen, blijkt uit de verklaring. Op 27 januari belegde Trump een diner met Comey, die pas bij binnenkomst merkte dat hij de enige gast was. 'Mijn instincten vertelden me dat deze setting (...) bedoeld was om een soort beschermheer-relatie te creëren. Dat baarde me grote zorgen, gezien de traditioneel onafhankelijke status van de FBI', schrijft Comey.

'Ik wil loyaliteit, absolute loyaliteit', zegt Trump tijdens dat etentje. Er valt een ongemakkelijke stilte. Later probeert hij 'eerlijke loyaliteit'. Dat kan Comey hem wel geven. 'Het is mogelijk dat we dit begrip verschillend interpreteerden', schrijft Comey. Trump ontkent tijdens het diner ten stelligste de beschuldigingen uit het beruchte (en onbewezen) 'golden shower'-rapport met zeer specifieke informatie over vergaande samenwerking tussen hem en Rusland. Hij zegt tegen Comey te overwegen een onderzoek in te laten stellen dat zijn onschuld moet bewijzen. Comey raadt hem dat af. 'Dat zou kunnen suggereren dat we hem persoonlijk onderzochten, en dat was niet het geval', legt hij nu uit.

Later, tijdens een telefoongesprek op 30 maart, zegt Trump tegen Comey dat het Russische onderzoek 'een wolk' is die hem in de weg zit bij het uitvoeren van zijn politieke agenda. 'Hij vroeg wat we konden doen om die wolk weg te nemen', schrijft Comey.

Doorgewinterde aanklager is geen trouwe volgeling van Trump

De opvolger van James Comey als hoofd van de FBI wordt Christopher Wray, zo werd woensdag bekend. Wie is hij? Lees hier het profiel.

In zijn verklaring zegt Comey dat hij wilde voorkomen dat de FBI-agenten die het onderzoek deden werden 'geïnfecteerd' door de pogingen van Trump onder het onderzoek uit te komen. Beeld epa

Als Trump die druk uitoefende, waarom heeft Comey daar dan niet over geklaagd?

Comey beschrijft zijn ontmoetingen in memo's die hij deelt met de FBI-top. Die memo's lekken pas uit na zijn ontslag in mei. Waarom trok hij niet eerder aan de bel? Toen hij bij Sessions klaagde over Trump, zei hij er niet bij wat Trump precies had gezegd. In zijn verklaring zegt Comey dat hij wilde voorkomen dat de FBI-agenten die het onderzoek deden werden 'geïnfecteerd' door de pogingen van de president onder het onderzoek uit te komen. 'Ook concludeerden we dat er, gegeven het feit dat het een een-op-eengesprek was geweest, niets was dat mijn verhaal kon bewijzen. Daarom leek het ons niet logisch om het te rapporteren aan Justitieminister Sessions.'

Volgens Trump-aanhangers kwam Comey pas na zijn ontslag met zijn aantijgingen omdat hij revanche wilde nemen.

Zei Comey tegen Trump dat het onderzoek zich niet op hem richt?

In zijn ontslagbrief schrijft Trump dat Comey tot drie keer toe zou hebben gezegd dat Trump geen onderwerp van het FBI-onderzoek is. Uit de verklaring blijkt dat Comey dat inderdaad een paar keer heeft gezegd: de FBI had geen 'open case'. Maar hij maakt ook een voorbehoud: dat kon zomaar veranderen.

Welke onderzoeken naar Trump lopen er?

Het zijn er vijf, en ze hebben allemaal direct of indirect met Rusland te maken.

Het belangrijkste onderzoek wordt gedaan door speciaal aanklager Robert Mueller, een gerespecteerde oud-FBI-directeur. Hij leidt het onderzoek naar Russische inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2016 en de mogelijke rol die het campagneteam van Trump hierbij heeft gespeeld. Mueller nam het onderzoek over van de FBI nadat Trump daar de directeur van ontsloeg. Vijf vragen over de bevoegdheden van een speciaal aanklager.

Naar het ontslag van FBI-directeur James Comey loopt ook een onderzoek, dit keer door de toezichthoudende commissie van het Huis van Afgevaardigden. Die commissie wil erachter komen of Trump druk heeft uitgeoefend op Comey om het FBI-onderzoek naar de Russische invloeden (dat nu dus door de onafhankelijke Mueller wordt geleid) stop te zetten. Reconstructie: hoe Trumps frustratie over het Rusland-onderzoek leidde tot Comey's haastige ontslag.

De rechterlijke commissie van de Senaat doet ook nog onderzoek naar Trump's verhoudingen met Comey en het ontslag van Michael Flynn, de voormalige nationale veiligheidsadviseur van de president. Welke valkuilen liggen er op de loer voor Michael Flynn?

Daarnaast zijn er nog de inlichtingencommissies van het Huis van Afgevaardigden en van de Senaat. Die doen ook allebei onderzoek naar de banden tussen de Trumpcampagne en Rusland. De commissie van het Huis focust daarbij op de onthullingen rond Michael Flynn, terwijl de commissie van de Senaat zich breder bezighoudt met Russische inmenging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden