analyse

Deze vier strijden om het voorzitterschap van de Kamer

De aanmeldingstermijn voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer is gesloten. Vier kandidaten hebben zich aangemeld. Wordt het de om haar afkomst aangevallen Kadija Arib (PvdA), de dominante Ton Elias (VVD), de frisse Van Toorenburg (CDA) of de heimelijk geprezen Martin Bosma (PVV)?

Wie vervangt Anouchka van Miltenburg als voorzitter van de Tweede Kamer?Beeld anp

Na de tijd der troebelen onder Anouchka van Miltenburg, zoekt de Tweede Kamer een voorzitter met gezag. Maar de interne verkiezingsstrijd gaat vooral gepaard met nieuw ongemak.

Vier kandidaten strijden woensdag om de voorzittershamer in de Tweede Kamer: Khadija Arib (PvdA), Madeleine van Toorenburg (CDA), Ton Elias (VVD) en Martin Bosma (PVV).

De laatste kan op (heimelijke) bewondering rekenen vanwege zijn ontspannen optreden als vervangend voorzitter bij debatten, maar lijkt desondanks bij voorbaat kansloos. Geert Wilders vindt de Kamer 'een nepparlement'. Hoe kan een PVV'er daar dan de leiding over nemen?

Marokkaanse afkomst

Het zal niet de enige ongemakkelijke vraag zijn morgen tijdens het debat dat voorafgaat aan de geheime stemmingen. Zo heeft Arib naar eigen zeggen 'geen sadomasochistische neigingen', maar aangenaam is haar kandidatuur vooralsnog niet. 'Nederland kan geen Marokkaan als voorzitter hebben', liet de PVV bij haar kandidatuur in 2012 al weten. Nu ze zich opnieuw kandidaat stelt (Arib versloeg tijdens een interne PvdA-stemming de Kamerleden Roos Vermeij en Angelien Eijsink), vindt Wilders haar een 'nepkandidaat'.

De PVV zal Aribs 'loyaliteit' morgen ongetwijfeld weer ter discussie stellen. Op sociale media is de sfeer nu al ronduit vijandig. 'Gevalletje nekschot en gelijk oplossen in ongebluste kalk?,' staat er boven een foto van haar op Facebook.

Medestanders van Arib zijn ook getergd door de reacties bij andere partijen. Anonieme Kamerleden maakten in De Telegraaf denigrerende opmerkingen over haar Marokkaanse accent ('je kunt aan haar horen dat ze van de couscous is en niet van de gestampte pot'). Bovendien is overal op te vangen dat er geen tegenkandidaat was gekomen als de PvdA 'gewoon' Vermeij naar voren had geschoven.

De weerstand tegen de dochter van een gastarbeider, nu eerste ondervoorzitter, illustreert volgens critici niet de opmars van het PVV-gedachtengoed tegen dubbele nationaliteiten. Er zouden andere goede redenen zijn, bijvoorbeeld haar rol in het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer dat de afgelopen jaren furore maakte als roddel- en ruzieclub. Er zijn ook twijfels over haar 'managementkwaliteiten', terwijl een Kamervoorzitter ook leiding moet geven aan een grote groep ambtenaren.

Kadija Arib (PvdA)Beeld Hollandse Hoogte

Kadija Arib (55), PvdA

Plus: Bewonderaars zien in haar een boegbeeld van geslaagde integratie. Leidde zonder moeite debat over Teeven-deal
Min: Heeft in haar 17-jarige Kamerlidmaatschap ook vijanden gemaakt waardoor critici betwijfelen of onder haar leiding de rust terugkeert.

Ton Elias (VVD)Beeld Andreas Terlaak

Ton Elias (60), VVD

Plus: Behendig politicus die met zichtbaar plezier vergaderingen leidt.
Min: VVD'er, en dan ook nog een VVD'er die met zijn dominante persoonlijkheid nogal wat collega's op de zenuwen werkt.

Gunfactor

Elias, die zich gisteren na intern VVD-beraad in de strijd stortte, zit met Arib in hetzelfde presidium. Hij kan schermen met managementervaring als communicatiedirecteur bij Aegon ('ik was onderdeel van de top 40 van een internationaal operend bedrijf'). Probleem voor hem is dat andere partijen de VVD weinig gunnen. Dat vreest hij zelf ook, blijkt uit zijn sollicitatiebrief. 'Ik vraag u oprecht 'politieke' overwegingen achterwege te laten.' Maar dat wil de PVV'er Bosma ook wel.

Ex-gevangenisdirecteur Van Toorenburg kan claimen dat ze staat voor een nieuwe start, aangezien zij als enige niet in het disfunctionerende presidium onder leiding van Van Miltenburg zat. Ze kan volgens medestanders op brede steun binnen de oppositie rekenen.

Madeleine van Toorenburg (CDA)Beeld anp

Madeleine van Toorenburg (47), CDA

Plus: Maakte sterke indruk als voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar de Fyra.
Min: Heeft nog nooit een groot Kamerdebat geleid.

Nieuw begin

Wat voor iedereen vaststaat: het moet anders dan de afgelopen drie jaar. Debatten verliepen stroef en vol irritatie. Van Miltenburg verliet al eens snikkend de zaal, fractievoorzitters deden anoniem in de Volkskrant hun beklag ('ze is totaal ongeschikt'), binnen het presidium had ze amper gezag, en uiteindelijk gaf de VVD'er zichzelf de genadeklap toen bleek dat ze een brandbrief van een klokkenluider door de shredder haalde.

De Kamer wil een nieuw begin maken, maar het debat morgen zit vol valkuilen. Hernieuwde aanvallen op de afkomst van Arib kunnen verse wonden slaan. En als Bosma alleen van fractiegenoten steun krijgt, zal dat de vervreemding van de PVV-achterban alleen maar vergroten.

Daarnaast kunnen ook de coalitieverhoudingen weer een deuk oplopen. Wat gunnen de regeringspartijen elkaar nog als slechts één coalitiekandidaat de tweede ronde haalt? Steunt de VVD dan Arib? De PvdA Elias? Dat is geen vanzelfsprekendheid meer.

Er komt een nieuwe voorzitter. Maar de rust in de Tweede Kamer is nog lang niet terug.

Martin Bosma (PVV)Beeld anp

Martin Bosma (51), PVV

Plus: Heeft ervaring als vervangend voorzitter. Wordt (heimelijk) geprezen om zijn ontspannen optreden.
Min: Meeste Kamerleden willen niet door een PVV'er vertegenwoordigd worden.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden