Deze verkiezingen zijn net zo spannend

Het zijn nog maar de voorverkiezingen in Amerika, maar ook in Nederland volgen we die op de voet.

Beeld Carolyn Ridsdale

'Make America great again', 'feel the Bern' en 'Hillary for America'; we kennen inmiddels de campagneleuzen van de bekendste presidentskandidaten in de Verenigde Staten. Nederlandse journalisten schrijven de kranten vol over de voorverkiezingen, de NOS doet uitgebreid verslag en internetredacteuren van de Volkskrant blijven nachten op om de verkiezingen bij elkaar te bloggen. Deze week nam premier Rutte zelfs een politieke traditie uit Amerika over: hij nodigde de parlementaire pers uit voor een Correspondents' Dinner.

Natuurlijk, de president van de VS is de leider van het machtigste land ter wereld - al wordt die status volgens sommigen door China en Rusland bedreigd. En eigenlijk is de kandidatuur van Donald Trump al reden genoeg om de race te volgen. Toch zijn de Amerikaanse verkiezingen niet de enige in 2016. Tientallen landen kiezen dit jaar een nieuwe president, nieuwe regering of nieuw parlement. Er is van Trump misschien geen tweede, andere verkiezingen zijn spannend genoeg.

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd.

Rusland, parlementsverkiezingen 18 september 2016

Stel die verkiezingen uit, schreef hoofd van een Russische politieke denktank Yevgeny Tunik onlangs aan de voorzitter van de Doema, het Russische parlement, meldde Russia Today. De belabberde economische situatie zou leiden tot irrationele keuzes van het volk en 'vijandige, pro-westerse of extremistische krachten' aan de macht helpen.

Volgens journalist en Rusland-deskundige Hans Loos geeft dit precies de situatie weer. Het regime van Poetin is nerveuzer dan ooit, ook al is de Doema 'een schertsvertoning'. 'Dit is nu echt een nepparlement. Er is geen enkel alternatief voor het regime, omdat het systeem geen mogelijkheid biedt de onvrede van een deel van het volk te kanaliseren in een politiek proces.'

'Poetin doet er aan alles aan om zijn regime te legitimeren, via propaganda en zijn buitenlandbeleid.' Maar de 'paranoia' neemt toe, ziet Loos. 'Het kan een soort referendum worden. Niet omdat er een echte oppositie is, wel omdat mensen de straat op kunnen gaan. Dat maakt het spannend. Poetin bepaalt de verkiezingsuitslag dan wel tot op de cijfers achter de komma, hoe lang zijn regime het volhoudt, is volstrekt onvoorspelbaar.'

Beeld afp

Oeganda, parlements- en presidentsverkiezingen 18 februari 2016

Al dertig jaar is hij leider van Oeganda: Yoweri Museveni (70). 'Hij gold bij zijn aantreden als een van de beloftes van Afrika's jonge leiders', zegt Kees Broere, die volgende week voor de Volkskrant verslag doet van de verkiezing. 'Museveni schijnt toen te hebben gezegd dat het probleem van Afrikaanse leiders is dat ze te lang aan de macht willen blijven.' Afrikajournalist Arne Doornebal, die ruim zes jaar in Oeganda woonde en de vorige verkiezingen meemaakte: 'Daar zal hij nu wel anders over denken.'

'Museveni is het Westen goedgezind', zegt Doornebal. 'Oeganda speelt een belangrijke rol in de regionale strijd tegen extremisme, onder andere tegen terreurgroep al-Shabaab.'

Het gevaarlijke is dat sinds de onafhankelijkheid in de jaren '60, nooit een vreedzame machtswisseling heeft plaatsgevonden, zegt Doornebal. 'De verwachting is dat Museveni aanblijft. Gebeurt dat niet, dan is de vraag wat het leger doet.' Oeganda is een militaristische staat; het leger heeft de macht. 'Het regime en de oppositie beschuldigen elkaar van het inzetten van milities, elk dorpje bereidt zich voor op geweld.'

Beeld afp

Iran, Raad van experts 26 februari 2016

Het parlement en de 'Raad van experts' worden op dezelfde dag gekozen, maar de laatste verkiezing is interessanter, zegt Thomas Erdbrink, Irancorrespondent voor onder meer The New York Times en de Volkskrant. De Raad van experts kiest de opperste leider van Iran, nu nog Ali Hosseini Khamenei (76). Wie aan die verkiezing mag deelnemen, bepaalt de twaalfkoppige 'Raad van de hoeders'. Erdbrink: 'Met een beetje fantasie kun je de verkiezing van de hoeders semi-semi-democratisch noemen.' Het zijn zes religieuze experts die worden benoemd door de opperste leider en zes juridische experts die worden voorgedragen door het hoofd van de rechtsspraak. Het parlement kan de voorgedragen juristen vetoën. Hoe vaak gebeurt dat? 'Nooit.'

En hoewel de 88 leden tellende Raad van experts direct door het volk wordt gekozen, bepalen de hoeders dus wie kan deelnemen. Zijn vooral hardliners kandidaat, dan is de kans groter dat ook de volgende opperste leider een hardliner wordt. En dat doet ertoe, zegt Erdbrink, want de opperste leider heeft het eindoordeel over alle beleid. 'Als god het wil, wordt Khamenei honderd, maar met zijn leeftijd kan het ook ineens zijn afgelopen. Wie zijn opvolger wordt, is toekomstmuziek.' Al lijkt een radicaal andere koers niet waarschijnlijk: 'Ze gaan niet plotseling van vadertje Drees naar Mark Rutte.'

Irans hoogste leider, ayatollah Ali Khamenei, gaat voor in gebed op de campus van de Universiteit van Teheran. Beeld ap

Nieuw-Zeeland, vlaggenreferendum maart 2016

Voor wie het wel weet met die parlementen en presidenten, zijn er altijd nog referenda. Zo gaat Nieuw-Zeeland in maart naar de stembus om de nieuwe nationale vlag te kiezen. Geen ingewikkeld besluit over een moeilijk associatieverdrag dus, maar de simpele keuze uit twee vlaggen.

Hoewel, simpel? Voorstanders van de nieuwe vlag, de Silver Fern - zwart linksboven, blauw rechtsonder en een zilveren varenblad ertussenin - vinden dat de huidige vlag, met de Britse Union Jack in de linkerbovenhoek, te veel doet denken aan het koloniale verleden. Tegenstanders vinden de kosten van het referendum - 16,2 miljoen euro - veel te hoog.

De Silver Fern Beeld epa

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.