INTERVIEW

'Deze verkiezingen gaan over Amerikaanse identiteitscrisis'

'Deze verkiezingen gaan over een Amerikaanse identiteitscrisis', zegt politicoloog Justin Phillips. Zowel de Republikeinen als de Democraten zijn hun grip in deze race volledig kwijt. Dat kan tot verrassingen leiden.

In een tuin in Des Moines (Iowa) is Donald Trump de grote held. Beeld Christopher Furlong / Getty

Het verhaal van deze verkiezingen, zegt Justin Phillips, is chaos. Onvoorspelbare, ongrijpbare en soms onbegrijpelijke chaos. Zowel de Republikeinen als de Democraten hebben nauwelijks grip op de dynamiek. 'Voor mij, als politiek wetenschapper, is het heerlijk.'

Phillips is zo'n onderzoeker die nog half student is gebleven. Hij praat met de kennis van de volle boekenkasten op zijn werkkamer bij Columbia University in New York, maar kan ook zeggen dat hij de helft niet snapt, van wat er gebeurt, deze verkiezingsrace. 'Dat de Republikeinse establishment zo apathisch is - het is bijna zelfmoord.'

Hij geeft een college, Kwesties en debatten in de Amerikaanse politiek, en schreef een boek over een van de grootste onderwerpen in de recente Amerikaanse politiek - het homohuwelijk. En nu is de race zelf een kwestie geworden.

Justin Phillips is werkzaam aan de Columbia University in New York en gespecialiseerd in de politiek in de VS.

In november voorspelde u dat Donald Trump het niet lang zou volhouden. Wat zag u over het hoofd?

'Wat me verbaast, is zijn hardnekkigheid. Ik heb me vergist in zijn politieke slimheid. Zoals hij twee weken geleden begon over Canadese geboorteplek van Ted Cruz, en de vraag of hij wel verkiesbaar is als president: de timing was geweldig. Die man heeft meer politieke vaardigheden en instincten dan iedereen had verwacht. Zo'n onderwerp suddert en stooft, het percoleert in een koffiekannetje, mensen horen het pruttelen in de verte en beginnen het te ruiken, en dan dient hij het op en denkt iedereen: ja, daar zat ik op te wachten. Toch blijft er een grote vraag boven zijn lot hangen: komen al die Trump-mensen uit de peilingen straks echt opdagen?'

Kan Iowa die vraag maandag beantwoorden?

'Iowa en een week later New Hampshire hebben enorme invloed op wat er komen gaat. Als je die twee staten wint, ontstaat er een dynamiek die heel lastig te bedwingen is. Trump en Cruz maken er alletwee kans. Maar het Republikeinse establishment wil geen van beiden, en wil dus niet dat één van hen zowel Iowa als New Hampshire wint. Ze zullen proberen het momentum te splitsen. Eén staat voor Cruz en één staat voor Trump. Dan blijven er nog kansen over voor de gematigde kandidaten.

'Dan moeten een paar kandidaten zich wel opofferen. Jeb Bush, Chris Christie, Marco Rubio en John Kasich halen nu ieder maximaal 10 procent in de peilingen. Maar samen tellen die percentages best aardig op. Het probleem is dat ze allemaal in de race willen blijven. Ze willen erin blijven totdat een ander eruit stapt. Het is een chicken game. Wie durft het langst door te rijden, met het risico dat iedereen eraan gaat?'

Lees meer over de Amerikaanse verkiezingen

Clinton en Sanders strijden om momentum in Iowa. In de hoofdstad Des Moines oefenen burgers vast hoe ze moeten stemmen. (+).

Presidentskandidaten liegen erop los. Er valt door de media niet meer tegenop te corrigeren (+).

Lees in het commentaar Waarom Trump (nog) niet door de mand valt.

Volg de laatste nieuwtjes, relletjes en campagneanalyses in het Volkskrant Blog USA16.

Wie uit de topvijf gaat het eerst opgeven?

'Na de eerste staten komen in maart veel zuidelijke staten aan de beurt, met Florida op 15 maart - dat wordt erop of eronder voor Bush en Rubio, die allebei uit Florida komen. Wie van hen tweeën daar verliest zal uit de race stappen, verwacht ik. En vanaf 15 maart is het in veel staten bij de Republikeinen winner takes all: dat betekent dat het dan ineens hard kan gaan.

'Maar als er veel kandidaten in de race blijven, is het zelfs mogelijk dat niemand een meerderheid van gedelegeerden achter zich krijgt. Dan wordt het op de Republikeinse Conventie besloten, een bijeenkomst van een paar dagen in juni. Als politicoloog hoop ik daarop. Dat wordt wheelen en dealen om een andere kandidaat zo ver te krijgen dat hij zijn gedelegeerden aan jou geeft. Je kunt een vicepresidentschap aanbieden. Dat kan zelfs een reden zijn dat mensen in de race blijven.'

Hoe komt het dat de Republikeinse partij het zo heeft laten lopen?

'Ze hebben niet in de gaten gehad dat er, ideologisch gezien, ruimte is voor een Trump. Iemand die het economische populisme van links combineert met het sociaal-culturele conservatisme van rechts. Er is geen partij in dit land die dat biedt. En daarom konden veel stemmers uit de lagere middenklasse eigenlijk nergens heen. Die hebben jaren op een Trump zitten wachten. Hij is tegen internationale handel, hij wil de extreem rijken belasten en gaat achter de hedgefondsen aan. En daarbij heeft hij zijn naamsbekendheid . De perfecte populist.'

(tekst gaat verder onder de foto).

Presidentskandidaten Hillary Clinton (L) en Bernie Sanders (R) tijdens een democratisch debat dat werd georganiseerd door NBC News. Beeld afp

Komt bij de Democraten Bernie Sanders ook uit dat sentiment voort?

'Sanders heeft een aantal identieke protectionistische agendapunten. Maar Sanders biedt veel meer bescherming aan de onderkant van de middenklasse. Het zou interessant zijn hoe zij het zouden doen, tegenover elkaar.'

Acht u dat mogelijk?

'Sanders is geen Obama. Obama deed alles wat nodig was om Hillary Clinton te verslaan. Sanders is te principieel. Hij valt haar wel aan, maar alleen op inhoudelijke kwesties. Dat Sanders niet achter die e-mailkwestie is aangegaan, is tekenend. Je móét de wil hebben om de andere kandidaat op karakter aan te vallen.'

Jongeren zien wel een groot verschil tussen de pragmatische, opportunistische Clinton en de idealistische Sanders.

'Dan heb je de jongeren. Hoeveel zijn dat er? Sanders zal het goed doen in Iowa en New Hampshire, staten met een witte bevolking en studenten in de universiteitsstadjes. Maar South Carolina, met zijn zwarte bevolking? No way. Nevada, met zijn latino's? No way. Die groepen zijn heel loyale steunpilaren van Hillary. Ze heeft een enorme firewall - tenzij er iets heel raars gebeurt.'

Het kan toch zijn dat ook die minderheden Sanders programma interessanter vinden?

'Ik acht het niet waarschijnlijk. Sanders is uiteindelijk toch die letterenprof die lange uren maakt op de campus, een beetje nors maar bij wie iedereen binnen kan lopen, met mooie verhalen - die mannen zijn heel geliefd, maar bij een bepaalde groep mensen. Ik ken ze, ik heb ze ook in de klas.'

Dus?

'Ik verwacht uiteindelijk een strijd tussen Hillary en Trump, of Cruz. Er staat veel op het spel. Amerika is de afgelopen jaren naar links gedreven - zelfs in de Republikeinse staten. Maar er is ook een tegenbeweging aan de gang. De Republikeinen willen de klok terugzetten. Obamacare, klimaatbeleid, abortus. Het wapenbezit is al sterk toegenomen en abortus wordt in sommige staten met regelgeving al enorm bemoeilijkt. Een minimale overheid is de rode draad. De Democraten willen juist de andere kant op, richting een grotere overheid met meer zorg en regelgeving. Het verschil tussen Clinton en Sanders is daarbij niet zo groot - de ene begint met kleine stappen, de ander met grote ambities, maar in de praktijk kom je dan ongeveer hetzelfde uit.

'Wat Sanders wel voor elkaar heeft gekregen, samen met Trump: het is voor het eerst dat het structurele ongenoegen van grote delen van de bevolking zo duidelijk wordt geventileerd, door hun aanhangers. Deze verkiezingen gaan over een Amerikaanse identiteitscrisis.'


De route naar het Witte Huis

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden