Deze vergeten politici verdienen ook een serie

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd. De ene kant: Politieke dramaseries selecteren de gedoodverfde kandidaten: Ruud Lubbers, Pim Fortuyn, Willem Aantjes. De andere kant: Deze vergeten politici zijn ook personages om van te smullen.

Beeld Carolyn Ridsdale

Ruud Lubbers heeft alles wat je van een politicus hoopt als scenarioschrijver, tenminste. Karakteristiek gezicht, (zware wenkbrauwen, strenge mond); indrukwekkende carrière (jongste en langstzittende Nederlandse premier); en een tikje schunnigheid met een reputatie als billenknijper. Deze week begon de dramaserie Land van Lubbers, waarin Huub Stapel als de oude Lubbers terugkijkt op zijn politieke hoogtijdagen.

Politiek drama over echte Nederlanders, daar houden we van. PvdA-premier Den Uyl, koningin Juliana, ARP-leider Aantjes, 'schavuit van Oranje' prins Bernhard: allemaal kregen ze de afgelopen jaren een tv-serie. En we kunnen alvast uitkijken naar die van Pim Fortuyn, maakte scenarioschrijver Ger Beukenkamp deze week bekend.

Stuk voor stuk grootheden uit de Nederlandse politiek, voor de hand liggende figuren voor een goed verhaal. Maar er zijn ook politici die niet op ons collectief netvlies staan gebrand, maar die wel een serie zouden verdienen.

Marga Klompé, KVP

Alleenstaande vrouw uit een christelijk gezin, opgegroeid zonder vader, die het als lid van de katholieke KVPschopt tot eerste vrouwelijke minister van Nederland. Prachtig verhaal, zegt CDA-prominent Jan Schinkelshoek. 'Zij moet zoveel hebben meegemaakt Ruud Lubbers ging vaak bij haar te biecht.'

'Zichtbaar drama in de culturele sfeer', voorspelt Carla van Baalen, directeur van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis in Nijmegen. 'Met een vrouw in de ministerraad vond men het ineens vreemd elkaar bij de achternaam te noemen. En ze haalde voortdurend haar nylon kousen open aan de vergadertafel.'

Marga Klompé groeide uit tot een van de gezaghebbendste politici uit die tijd, zegt Schinkelshoek. De welkomstwoorden van VVD-Kamerlid Oud, destijds oppositieleider, waren veelzeggend: 'een fleurige bloem in een verder triest geheel'.

Marga Klompé. Beeld anp

Sicco Mansholt, PVDA

PvdA'er uit welgesteld boerengezin die op zijn 36ste minister van Landbouw werd. 'Hij heeft hard gewerkt aan het opvoeren van de boerenproductie', zegt Joop van den Berg, oud-senator en hoogleraar parlementaire geschiedenis. Later werd Mansholt een vooraanstaand Nederlands eurocommissaris van Landbouw, waar hij opnieuw de schaalvergroting vooruithielp. 'Totdat hij zich in zijn laatste jaar van de ene op de andere dag ging manifesteren als voorvechter van het milieu', zegt Van den Berg. 'Daar werd het persoonlijke politiek: hij kreeg een liefdesaffaire met stagiaire Petra Kelly die later de Duitse Grünen oprichtte.'

Sicco Mansholt. Beeld anp

Corry Tendeloo, PVDA

PvdA-Kamerlid dat na het vrouwenkiesrecht de feministische fakkel brandende hield, zo omschrijft Carla van Baalen Tendeloo. Ze had een belangrijke rol in het afschaffen van de handelingsonbekwaamheid van de vrouw, en in het streven naar een gelijke beloning voor gelijk werk. De mijlpaal in haar carrière is de motie die het verbood vrouwelijke ambtenaren na hun trouwen te ontslaan. Een keiharde strijd. 'Het verhaal gaat dat ze precies genoeg confessionele mannen meekreeg', zegt Van Baalen. 'Een aantal wilde wel, maar kon niet, om gezichtsverlies voor KVP-voorman Romme te beperken. Hij had als minister geprobeerd het ontslag uit te breiden naar alle sectoren.'

Jaap Burger, PvdA

Grand old man van de partij: Jaap Burger was minister, Kamerlid, senator, Europarlementariër en architect van kabinet-Den Uyl. 'De botste boer die het tot dat niveau heeft geschopt', zegt Peter van der Heiden, parlementair historicus aan de Radboud Universiteit. Burger vertrok altijd met gedoe als minister na een conflict over de berechting van 'foute' Nederlanders, als Kamerlid na kritiek op zijn ongepolijste stijl. Hij beschuldigde minister Cals ervan steunpunt te zijn van de groep-Rijkens, vooraanstaande ondernemers die zich bemoeiden met de omgang met Nieuw-Guinea. De schreeuwruzie werd bekend als de Calse burgeroorlog.

'De manier waarop hij het kabinet-Den Uyl formeerde, heeft ervoor gezorgd dat PvdA en CDA elkaar nog steeds niet kunnen uitstaan', zegt Van der Heiden. Burger zeek collega-politici openlijk af 'afspraken met christendemocraten zijn scheten in een netje', riep hij tijdens de formatie tussen PvdA, D66 en de christelijke partijen KVP, ARP en CHU. Burger probeerde de fusie tot CDAvan die laatste drie te dwarsbomen door alleen met KVP en ARP te onderhandelen. 'Daar is het wantrouwen van CDA tegenover PvdA ontstaan', zegt Van der Heiden, 'dat is nooit meer goed gekomen.'

Jaap Burger (R). Beeld anp

Marcus Bakker, Communistische Partij van Nederland

Ook wel bekend als de enige communist die deugde. Opvallend, want het was een boef, zegt Van der Heiden. Bakker werd in 1943 lid van de toen illegale CPN onder leiding van Paul de Groot. Na de oorlog werd diens leiderschap betwist: De Groot zou bibberend zijn ondergedoken, terwijl prominente CPN-leden voor verzetsheld doorgingen.

Bakker rekende vakkundig met de rivaliserende partijprominenten af: met een rapport dat hen als Amerikaanse spionnen bestempelde. 'Een stalinistisch trucje van De Groot', zegt Van der Heiden, 'hij bleek zelf de auteur. Bakker had het geredigeerd.'

Bakker, van 1963 tot 1982 het gezicht van CPN, was een groot contrast met zijn voorganger, die tegen alles en iedereen fulmineerde. Als Bakker sprak, lag de Kamer plat van het lachen. In het Kamergebouw is een zaal naar hem vernoemd. 'Een geliefde communist', zegt Van Baalen, 'dat alleen al is spannend.'

Marcus Bakker. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden