Reportage

Deze vader staat op sommige dagen zes keer op het pontje: ‘Als het verdwijnt, is het de vraag of we hier nog blijven wonen’

Rijkswaterstaat wil een veerpont over het Amsterdam-Rijnkanaal uit de vaart nemen. Daarmee dreigt het Utrechtse dorp Nieuwer Ter Aa een belangrijke levensader te verliezen. ‘Omfietsen is onbespreekbaar.’

Rik Kuiper
Arend Brandligt, Laura de Jong en hun kinderen Boaz en Juna op het pontje tussen Breukelen en Nieuwer Ter Aa, dat van Rijkswaterstaat moet verdwijnen.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Arend Brandligt, Laura de Jong en hun kinderen Boaz en Juna op het pontje tussen Breukelen en Nieuwer Ter Aa, dat van Rijkswaterstaat moet verdwijnen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Even voor 8 uur ’s ochtends stappen Arend Brandligt (47) en Laura de Jong (42) op de fiets. Hun twee kinderen, elk op een eigen exemplaar, draaien dan al de hoek om. Zoon Boaz (9) en dochter Juna (7) denderen het dorp uit, over de snelweg, onder het spoor door.

En jawel, daar ligt hij al, het pontje dat hen elke dag naar de overzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal brengt. Nog wel. Ze duwen hun fietsen aan boord en zoeken een plekje. Dan gooit de schipper de trossen los en begint aan de oversteek, een tocht van hemelsbreed 100 meter.

Op sommige dagen staat Brandligt wel zes keer op een dag op deze pont. Heen en weer als hij de kinderen naar de basisschool in Loenen brengt, als hij ze weer ophaalt en daarna nog een keer voor een sporttraining of een speelafspraak.

De pont is cruciaal voor de circa 750 inwoners van Nieuwer Ter Aa, wil hij maar zeggen. Want het dorp heeft weinig voorzieningen. En daarom voeren ze dus actie, zoals te zien is aan het spandoek aan de overkant kan het kanaal. ‘Behoud de pont’, staat erop.

Levensader

Vorig najaar hoorden de bewoners van Nieuwer Ter Aa voor het eerst dat Rijkswaterstaat van het pontje af wil. De veiligheid zou in het geding zijn, nu het kanaal steeds drukker wordt bevaren door steeds grotere schepen. Woest waren ze. Er kwam een actiecomité en een petitie, die ze dinsdag aan de Tweede Kamer zullen aanbieden. Het document is al meer dan zesduizend keer ondertekend.

Ook de gemeente Stichtse Vecht, de provincie Utrecht en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht willen de pont behouden of een fietsbrug over het kanaal. ‘Het is een levensader’, zegt wethouder Frank van Liempdt. ‘Honderden mensen maken gebruik van die verbinding om naar school te gaan, boodschappen te doen of te sporten. Omfietsen is onbespreekbaar.’

Gedeputeerde Arne Schaddelee van de provincie Utrecht wijst er via een woordvoerder op dat het pontje onderdeel is van fiets- en wandelnetwerken. Schaddelee vreest dat de ‘grote omrijdafstanden’ mensen van de fiets in de auto zullen jagen. Hij noemt deze kwestie ‘helaas exemplarisch voor de wijze waarop het Rijk soms omgaat met regionale fietsverbindingen’.

Botbreuken

Rijkswaterstaat zwaait ondertussen met een aantal onderzoeken, waaronder een quickscan van onderzoeksbureau Marin. Daarin staat dat de schipper niet altijd goed zicht heeft, dat de manoeuvreerruimte voor de pont beperkt is en dat passerende scheepvaart zich niet altijd aan de maximumsnelheid houdt.

Het risico op aanvaringen is daardoor groot, concluderen de onderzoekers. Sinds 1996 botste het pontje al één keer met een recreatievaartuig en twee keer met een binnenvaartschip. In 2010 kwam daarbij een schipper om het leven.

Ook noteerde Marin dat de pont door passerende scheepvaart vaak heftige bewegingen maakt, waardoor passagiers kunnen vallen. Dat had in het jaar voorafgaand aan het onderzoek geresulteerd in ‘tenminste één ongeval met ernstige botbreuken tot gevolg’.

Wethouder Van Liempdt vindt dat de risico’s enorm worden overdreven. ‘Als wij met schippers en gebruikers praten, krijgen we een heel ander beeld’, zegt hij. ‘Zij zien de pont als veilig.’ Ook Arend Brandligt is niet onder de indruk van het onderzoek, dat volgens hem ‘vol aannames’ staat. Hij heeft nog nooit passagiers zien omvallen, zegt hij.

Toch is minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) van plan het pontje uiterlijk op 31 december 2022 uit de vaart nemen, schreef hij onlangs aan de Tweede Kamer. Naar verwachting neemt Harbers kort na de zomer een definitief besluit. Voor die tijd zijn er nog gesprekken tussen alle betrokkenen.

'Wees gewoon eerlijk', zegt veelvuldig pontgebruiker Arend Brandligt, achter op de foto. 'Zeg gewoon dat je die pont te duur vindt.' Beeld Marcel van den Bergh
'Wees gewoon eerlijk', zegt veelvuldig pontgebruiker Arend Brandligt, achter op de foto. 'Zeg gewoon dat je die pont te duur vindt.'Beeld Marcel van den Bergh

Stokoud convenant

Ondertussen wijzen de bewoners van Nieuwer Ter Aa op een stokoud convenant, getekend bij de aanleg van het kanaal. In 1888 kwamen het toenmalige Waterschap Breukelerwaard en de voorganger van Rijkswaterstaat overeen dat er een veer zou komen op de plek waar het nieuwe kanaal een bestaande weg doorsneed.

De bediening van het pontje, zo vermeldde de overeenkomst, ‘geschiedt ten allen tijden (sic), zoowel bij dag als bij nacht, van Rijkswege kosteloos’. Volgens de bewoners betekent dit dat er voor eeuwig een oeververbinding moet zijn.

Rijkswaterstaat en de minister zien dat anders. Zij stellen ‘dat passagiers gratis gebruik kunnen maken van de oeververbinding zolang die beschikbaar is’. Met andere woorden: als er geen pont meer is, hoeft het Rijk ook geen kosteloze oversteek te garanderen.

‘Daar word ik echt boos van’, zegt Brandligt. ‘De minister verdraait woorden zodat het in zijn voordeel is. Wees gewoon eerlijk. Zeg gewoon dat je die pont te duur vindt.’

Rotvaart

Op de terugweg van school toont Brandligt de omweg die ze moeten nemen als het pontje zou verdwijnen. Eerst 2 kilometer naar het noorden, dan over de brug en weer 4 kilometer zuidwaarts langs het kanaal.

Het maakt de route naar de basisschool in totaal 2,5 kilometer langer. En als Boaz en Juna straks naar de middelbare school in Breukelen gaan, dan scheelt dat ook zoveel. Naar andere bestemmingen kan het verschil oplopen tot meer dan 5 kilometer.

Maar dat is niet alles, zegt Brandligt. Hij vindt dit ook een onveilige fietsroute. Er is nauwelijks straatverlichting en soms razen auto’s met een rotvaart voorbij. Een paar jaar terug werd op de dijk langs het kanaal een vrouw ontvoerd en verkracht.

‘Als het pontje verdwijnt’, zegt Brandligt, ‘is het de vraag of we hier nog blijven wonen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden