Reportage

Deze tien biggetjes moeten in Utrecht ganzenoverlast tegengaan door nesten leeg te roven

Varkens zijn losgelaten langs het Amsterdam-Rijnkanaal om de overlast van grauwe ganzen tegen te gaan. Vooral bij boeren is de overlast groot. Beeld Marcel van den Bergh

De provincie Utrecht heeft sinds maandag een nieuw wapen in de strijd tegen ganzenoverlast: tien varkens. Zij zullen de eieren van de grauwe gans uit hun nesten roven en opeten, is het idee achter de proef in Houten. Is dit dé oplossing voor het hardnekkige probleem?

Tien biggetjes en een blakende jonge boer. De provincie Utrecht had geen betere combinatie kunnen uitkiezen voor een perfect uitgekiend persmoment. De journalisten – het zijn er meer dan de biggen – zijn speciaal naar Houten afgereisd om te aanschouwen hoe de frisse roze beestjes, slechts drie maanden oud, zich knorrend van genot op de door de boer aangeboden kippeneieren storten.

Terwijl de fotografen door hun knieën zakken om de gulzig smakkende snuiten in beeld te brengen, spreekt de wethouder van een win-winsituatie: de regioboer heeft van de gemeente Utrecht een stuk land aangeboden gekregen waar zijn vrije-uitloopbiggen kunnen uitgroeien tot varkens voor de vleesconsumptie. In de tussentijd zullen ze de ganzenoverlast tegengaan.

De kippeneieren van zojuist dienden ter illustratie. Het broedseizoen is nog niet begonnen, dus het was niet mogelijk om de journalisten te tonen hoe de biggen de ganzennesten leegroven. Dat is wel hun opdracht.

Op dit afgebakende terrein, met het Amsterdam-Rijnkanaal en wuivende windmolens als decor, broeden grauwe ganzen jaarlijks zeshonderd eieren uit. Een schrikbeeld voor menig boer, die achterblijft met afgekloven gewassen en bergen ganzenstront.  

Tot voor kort werden de ganzeneieren nog weggehaald door een medewerker van de gemeente. Op een klein aantal eieren na. Die werden doorgeprikt en in het nest achtergelaten, zodat de gans bleef broeden. Zonder dat er kuikens uitkwamen.

De goedlachse 22-jarige ‘varkensherder’ Josse Haarhuis, door de provincie geselecteerd voor dit experiment, heeft zelf geen last van de ganzen. ‘Ik heb namelijk geen gewassen.’ Maar hij weet zeker dat de boeren in de omgeving blij zijn met de komst van de varkens, die tot september zullen blijven. ‘Ik hoorde via via dat een boer had gezegd dat hij nu niet meer zijn kinderen op de eieren hoefde af te sturen.’ 

Forse toename

Nederland telt in de winter 2,4 miljoen ganzen, blijkt uit tellingen van onderzoeksinstituut Sovon. Tien keer zoveel als in 1975. Vooral de populatie van de grauwe gans is de laatste jaren fors toegenomen. Die heeft in Nederland een veilig en oeverrijk land gevonden. In vier grote gemeenten in de provincie Utrecht werden in 2017 (het laatste meetpunt) door Sovon 697 grauwe ganzen geteld. Een jaar daarvoor waren het er nog 400.

Met de groei van de ganzenpopulatie groeit ook de behoefte aan maatregelen om de aantallen terug te dringen. Boeren brengen gaaswerk, linten of vlaggen aan op hun land. Of ze verjagen de ganzen met een afweerpistool of laser. Groter geschut is er ook. Een verdelgingsbedrijf kan de dieren met behulp van inloopkisten vangen en vervolgens verplaatsen of doden. 

De Raad van State besloot vorig jaar in een spoedprocedure dat duizenden ganzen rondom Schiphol en Rotterdam The Hague Airport in het belang van de vliegveiligheid alsnog vergast mochten worden. Eerder wisten dierenactivisten deze methode nog te blokkeren. De Schipholgans, tevens verkrijgbaar in kroket of worstvorm, is uitgegroeid tot een begrip op de menukaart van menig duurzaam restaurant.

Geen nut

Volgens Harm Niesen, woordvoerder van de Faunabescherming (die de gans meerdere malen voor de rechter heeft verdedigd), is er geen wetenschappelijk bewijs dat het bestrijden van ganzen nut heeft. Zeker niet door hun nesten te vernietigen. ‘Uit onderzoek is gebleken dat 95 procent van de nesten vernietigd moet worden voordat het enig effect heeft op het aantal ganzen. Dat lukt in de praktijk niet, want de nesten bevinden zich vaak in moerassige natuurgebieden.’

Wat dan wel de oplossing is? Gewoon rustig afwachten, stelt Niesen. ‘Wat je vaker ziet bij diersoorten die plotseling exponentieel groeien, is dat hun aantal binnen een aantal jaar stabiliseert en daarna instort door besmettingen en infecties.’  

Afwachten wil de provincie Utrecht niet. De jaarlijkse schade die de ganzen aanrichten schreeuwt om een oplossing. Vandaar de varkens. Of het werkt, is nog even de vraag. ‘Het is een pilot’, zegt provinciewoordvoerder Rik van Druten. ‘Bestaande methodes volstaan niet, dus we zoeken naar slimme alternatieven. Het liefst diervriendelijk, zodat het op zo min mogelijk bezwaren stuit.’

Hij verwacht niet dat de varkens het panacee tegen de ganzenoverlast zijn. ‘Voor die beestjes is het alsof ze worden losgelaten in een snoepwinkel. Het is dweilen met de kraan open.’

De provincie hoopt dat met de komst van de varkens ook de verkeersveiligheid toeneemt. Laagvliegende jonge ganzen die hun vliegkwaliteiten nog niet onder controle hebben, kunnen levensgevaarlijk zijn voor automobilisten. Het gevolg: zo nu en dan een ongeluk op de Rondweg in Houten, die grenst aan het broedgebied. 

Rest nog één vraag. Zijn de varkens wel opgewassen tegen de als agressief bekendstaande ganzen? Boer Josse Haarhuis wuift de zorgen meteen weg. ‘De ganzen blijven lang op hun nesten zitten. Maar als je echt dichtbij komt, vliegen ze weg. De varkens zijn dus veilig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.