Deze tekening wilde ik van de muur sjorren

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: een win-winsituatie tegen wil en dank in Amsterdam en een verrukkelijke staat van zijn in Den Haag.

Charles Avery: Untitled (Swimmer at the Memory of Conchious-Ness), 2015.

Amsterdam, 13 maart

Stel, je nodigt een galeriehouder uit een expositie samen te stellen. Raad eens welke kunstenaars die kiest? De eigen paradepaardjes natuurlijk. Zo ging dat bij Jorg Grimm (van de Amsterdamse Grimm Gallery) ook. Handige manier van de Amsterdamse buitenplaats Huize Frankendael om goede kunst in huis te krijgen. Kostenefficiënt, zou een manager toevoegen. Dat hoeft niet erg te zijn.

Nu is 'win-winsituatie' een weinig aantrekkelijke naam voor een tentoonstelling, dus koos Grimm een thema. 'Maakbare natuur', werd het dit keer. Geen rare keuze in zo'n oord waar de rijkelui vroeger de bloemetjes en bijtjes konden bekijken om het drukke binnenstadse leven te ontvluchten.

Ik moet u toegeven: zo'n thema, zo'n uitgestippelde gedachtegang, maakt iets recalcitrants in mij los. De psychologen onder u zullen daar een 'probleem met autoriteit' in lezen en zij hebben gelijk. Zo probeerde ik hevig niet aan de maakbare natuur te denken, daar in Huize Frankendael.

Die paradepaardjes van Grimm bleven best overeind. Het zijn niet de minsten. De Amerikaan Nick van Woert (1979) vervormde een stuk boomschors zo dat hij het kon inlijsten alsof het een schilderij is. Ik trapte daar in, dacht heel even dat het een trompe-l'oeil was. Daarna voelde ik een lichte teleurstelling en kreeg de drang het aan te raken: als het gewoon een platgewalst stuk boom was, dan mocht ik er toch gewoon aan voelen? Het voelde als boom, kan ik verklappen.

Dan was er Letha Wilson (1976), geboren in Honolulu, wonende in New York en duidelijk hartstochtelijk belijder van het 'bezighouden met fotografie'-isme. Zij liet zien hoe een landschapsfoto zo te vervouwen is dat het een stuk vitrage lijkt en ze goot in een andere foto wat beton. Ik stond daar een poosje bij stil. Ik wilde dat ding, 'fotografisch object' is vast het correcte kunstlingo hiervoor, optillen om te voelen hoe zwaar zo'n betongegoten foto is. Ik hield me in.

De grote tekeningen van Charles Avery (1973) wilde ik ook van de muur sjorren, maar dan gewoon voor thuis. Ik verloor me al vaker in zijn fantasiewereld, natuur incluis, en zou er zo gaan wonen als ik de weg wist. Deze Schotse held bewijst dat je een heel universum kunt maken in je hoofd en dat die daar dan ook bijzonder fraai uit kan komen. Bij hem dan. Zat ik pardoes toch braaf aan dat bloody thema te denken. Jorg Grimm zou denken: een win-winsituatie.

Den Haag, 15 maart

'Het is alles een kwestie van presentatie', zei de hofdame en trok het corset van Marie Antoinette strak tot aan het laatste haakje. Er is sindsdien vooruitgang en Verlichting geweest, maar met een beetje presentatie kom je nog steeds een heel eind - zeker in de kunst. Wat wij na het vertrek van Wim Pijbes van die dood-grijs geverfde muren in het Rijks vinden is van later zorg: hij bracht het in elk geval met overtuiging.

Enfin, zo mijmerde ik in Stroom Den Haag, een plek waar ik toch vaak op allerlei manieren verrast word. Nu was met veertien kunstenaars een verwarrende presentatie over 'presentatie' ingericht, Display Show, en die verwarring was precies de bedoeling. Was de kunst nu de kast, of wat er in de kasten lag? Telden die kamerschermen mee, werd het uitzicht kunst door de vreemde kadrering, waren de bankjes wel om op te zitten? Een heerlijke staat van zijn, dit niet-weten.

Het wierp mij terug naar de jaren tachtig, toen de postmodernistische Memphis-meubels ervoor zorgden dat de visite van de uit bollen en kegels bestaande sofa's rolde en de boekenkasten louter hoeken van 45 graden kenden. Elke bijeenkomst, elk etentje werd zo een toneelstuk - kostelijk.

Display Show. Beeld Studio Johan Nieuwenhuize, courtesy Stroom Den Haag

Het verbaasde dan ook niet dat er schilderijen hingen van Nathalie du Pasquier, een van de oprichters van die Italiaanse design- en architectuurgroep Memphis en ik bedank Stroom dat ze die aan de recente vergetelheid hebben ontrukt. In retrospectief (en in deze omgeving) vond ik die schilderijen van haar veel beter: technische tekeningen van wat zowel gebouwen als kasten kunnen zijn. Schaal noch functie is duidelijk en toch ziet het er functioneel uit en zoek je naar het gebruik; het oog blijft er in dwalen.

In 1926 maakte El Lissitzky een openklapbaar meubel dat als reizende tentoonstellingskast dienst kon doen. Kunstenaar Goshka Macuga maakte een replica die in Stroom staat, die weer gevuld is met bronmateriaal, studies en modellen die gebruikt zijn voor de tentoonstelling. Ik staarde verrukt naar zowel kast als inhoud - en die inhoud leek toch verdacht veel op een verzameling fröbelwerkjes. Alles, werkelijk álles is een kwestie van presentatie zei Marcel Duchamp een eeuw geleden, en plaatste een urinoir op een sokkel. Maar die kende u al.

INFO

Maakbare natuur, Huize Frankendael, Amsterdam, t/m 31/5. Geopend op zondag van 12.00-17.00 uur.

Display Show, Stroom Den Haag, verlengd t/m 3/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden