Deze strandjutter antwoordt alle flessenpost - hij heeft er al zo'n 1.200

Soms romantisch, altijd spannend: flessenpost. Strandjutter Wim Kruiswijk legde een imposante verzameling aan en kent de grote charme ervan.

Wim Kruiswijk, ooit boekhouder, tegenwoordig strandjutter.Beeld Els Zweerink

Het lijkt haast verzonnen, zo romantisch is het verhaal: Cobie Smart (63) van Terschelling vond de liefde van haar leven dankzij flessenpost. Ze was 14 toen haar buurman een fles vond bij Paal 16. P. Smart, stond erop, en eronder een adres in Engeland. De buurman gaf het briefje aan Cobie, met het idee dat zij kon terugschrijven om haar Engels te oefenen. Wat volgde was een zesjarige correspondentie tussen Cobie en Peter.

Cobie: 'De toon begon vriendelijk en werd steeds flirteriger. Op het laatst ondertekende Peter zijn brieven met Swalk, 'sealed with a loving kiss'. Dat was natuurlijk reuze spannend.' In eerste instantie was Cobie huiverig Peter te ontmoeten, maar na een pasfoto die beviel - 'Hij had een prachtige bos krullen en grote bruine ogen' - ging ze voor de bijl. 'Het was liefde op het eerste gezicht.'

Een fles in het water gooien, wachten tot een onbekende de boodschap vindt en, hopelijk, een brief terugkrijgen. Een poëtisch fenomeen, waarover literaire grootheden als Edgar Allan Poe en Charles Dickens korte verhalen schreven. En waarmee popgroep The Police een wereldhit scoorde.

Een oud fenomeen ook. De eerste flessenpost stamt uit 310 voor Christus en werd gebruikt door de Griekse filosoof Theophrastus, een leerling van Aristoteles, om de stroming van de zee te achterhalen. In de 16de eeuw werd het als communicatiemiddel gebruikt. In tijden van oorlog stuurden soldaten flessenpost naar hun geliefden aan de kust. De Engelse koningin Elizabeth I stelde zelfs een officiële flessenpostopener aan bij het hof, met de gedachte dat er geheime boodschappen van Britse spionnen bij zouden kunnen zitten. Iedere burger die een fles opende kon de doodstraf verwachten.

Het bureau van Wim Kruiswijk in Zandvoort.Beeld Els Zweerink

Vanaf 1846 werd flessenpost een wetenschappelijk meetinstrument in de oceanografie. De Amerikaanse Coast and Geodetic Survey begon met het loslaten van flessen in de zee, duizenden tegelijk, om informatie over zeestromingen te verkrijgen. In de flessen zaten briefkaarten, waarop de vinders belangrijke informatie moesten invullen - waar gevonden, wanneer, door wie - om ze vervolgens op de post te doen naar het wetenschapscentrum.

Zo kwamen onderzoekers erachter dat flessen de gehele Atlantische Oceaan over reisden en per dag soms 150 kilometer aflegden. De langste tocht die een fles ooit heeft gemaakt is van de Engelse oostkust naar Australië, een afstand van 15 duizend kilometer. En dat in slechts anderhalf jaar.

De flessenpost die er het langst over heeft gedaan, was 108 jaar en 138 dagen onderweg. De fles was in 1906 in de Noordzee gegooid door de Britse Marine Biological Association. In 2015 werd het bericht gevonden in Duitsland, 500 kilometer verderop. In sierlijke letters stond in Engels, Duits en Nederlands op de briefkaart geschreven: 'Wees zoo goed deze kaart intevullen en aan de post overgeven.' De vinder kon een beloning van 12 stuivers tegemoet zien.

Flessenpostfanaten

Tegenwoordig is de noodzaak van flessenpost verdwenen. In de wetenschap worden stromingen achterhaald door satellieten en elektrische boeien. Contact gaat in dit digitale tijdperk een stuk minder omslachtig dan via de oceaan.

Toch zijn er nog enkele flessenpostfanaten, ook in Nederland. Gepensioneerd boekhouder en fervent jutter Wim Kruiswijk (75) is een van hen. Regelmatig loopt hij 8 kilometer langs de vloedlijn om te speuren naar post. Hij heeft er zelfs een boek over gepubliceerd: Flessenpost, de zee als postbezorger.

'In mijn leven heb ik zo'n 1.200 aangespoelde brieven gevonden', zegt Kruiswijk. Zijn appartement in Zandvoort lijkt een juttersmuseum: met de precisie van een boekhouder (zijn voormalige beroep) ordent hij alle gevonden steentjes, fossielen en natuurlijk de flessenpost. Kruiswijk pakt een doos vol gevonden sierflessen en reageerbuisjes en haalt zijn favoriet eruit. 'De bijzonderste flessen bewaar ik, zoals deze.' Het is een donkerblauw flesje met een silicone dop waaruit een touwtje steekt. Als hij eraan trekt, gaat niet alleen de dop eraf, maar komt er ook een opgerold briefje uit. Kruiswijks gezicht licht op. 'Dit is toch prachtig.'

Tegenwoordig, vertelt Kruiswijk, wordt vooral aan flessenpost gedaan door kinderen, zeelieden die op zoek zijn naar een vriendin, en christelijke organisaties die het evangelie verkondigen. Kruiswijk: 'De leukste brieven heb ik geplastificeerd, de resterende worden genummerd en bewaar ik in mappen. In een register hou ik alle data bij.' Bijvoorbeeld wie de fles heeft gepost, wanneer en waar dit was, hoelang de fles erover heeft gedaan en hoelang de correspondentie duurde. Want Kruiswijk antwoordt, altijd. Ook de evangelische boodschappen, zo'n tweehonderd in de afgelopen dertig jaar. Soms leiden zijn vondsten tot langdurig pencontact, zoals met Adrian Hill uit Weybourne, Engeland. Hill was 7 toen hij een fles in de zee gooide en Kruiswijk zijn boodschap vond. Nu, 31 jaar later, hebben ze elkaar zelfs een paar keer ontmoet.

'Iedereen kan flessenpost jutten', zegt Kruiswijk. 'Er zijn geen speciale plekken. Ik zoek graag bij Zandvoort of op de Waddeneilanden. Het belangrijkst is dat je goed naar beneden kijkt en dat er aanlandige wind is.' De flessen die hij vindt, komen soms van ver, maar meestal van de Nederlandse of Engelse kust. Ze bereiken hem vaak in enkele maanden.

Zeven juttersmusea

Flessenpost wordt meestal gevonden door strandjutters: mensen die de vloedlijn afspeuren op zoek naar kostbare vondsten. Ooit is strandjutten ontstaan uit armoede; bewoners zochten op het strand naar kostbare spullen. Jutten komt van jatten, en is dus eigenlijk verboden. De regels hiervoor zijn vastgelegd in de Wet op de strandvonderij uit 1931. Desalniettemin wordt het gedoogd, omdat de vondsten doorgaans niet waardevol zijn. In Nederland zijn zeven juttersmusea:op de Waddeneilanden, in Zandvoort, Scheveningen en Castricum.

Spanning en sensatie

Hij heeft wel tips voor wie flessenpost wil versturen: 'Wat er sowieso op moet staan, is de dag en de plek waarop de fles in zee is gegooid. En persoonlijke informatie: hoe je heet, hoe oud je bent en waar je woont. Het mooiste is natuurlijk een glazen fles met kurk, maar wonderbaarlijk genoeg zijn petflesjes het best waterdicht.

'Het leukste aan flessenpost is de spanning. Dan zie ik een fles in de verte, ren ik ernaartoe en stop ik hem zonder te openen in mijn rugzak. Dan kan ik thuis dat enthousiasme herbeleven.' Soms mondt dat uit in een teleurstelling; dan staat er alleen een e-mailadres of telefoonnummer op, terwijl hij juist zo van het ouderwetse corresponderen houdt. Soms is het een uitdaging; dan vindt hij een verpulverd briefje en is hij uren bezig met het achterhalen van het adres.

'Het briefcontact dat dan volgt, voelt als een overwinning.' Overigens blijft het meestal bij één keer schrijven. 'Maar dat is niet erg. Het moet van twee kanten komen.'

De leukste brieven zijn geplastificeerd.Beeld Els Zweerink

Hij hoopt dat mensen flessenpost blijven versturen, want de afgelopen tien jaar valt er steeds minder te jutten. Kruiswijk vreest dat internet hieraan debet is. Dat betreurt hij. 'Door flessenpost sta ik in contact met alle lagen uit de samenleving.' Mensen met wie hij anders zelden in aanraking zou zijn gekomen, zoals homoseksuele jongeren. Een bijzonder voorbeeld is het contact dat hij had met een man die onder de tatoeages zat. 'Hij was een goede tekenaar. Ik heb me in een brief een keer uitgelaten over het feit dat ik tatoeages iets voor criminelen vond. Van de ene op de andere dag stopte hij met schrijven. Daar heb ik nog altijd spijt van.'

Hoe verging het Peter en Cobie? Toen Peter op 19-jarige leeftijd Terschelling bezocht, is hij een paar dagen bij Cobie en haar familie blijven logeren. Na een paar bezoekjes over en weer is Peter uiteindelijk naar Terschelling geëmigreerd. Hier zijn ze getrouwd en hebben ze een dochter gekregen.

Cobie Smart: 'Alice is geboren op 4 september, dezelfde datum als waarop Peter dertien jaar eerder de fles in zee gooide. We hadden een gelukkig huwelijk, totdat hij in 2010 overleed. Zijn as heb ik bij Paal 16 verstrooid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden