Deze oud-LPF'ers zien 15 jaar na dato nog geen nieuwe Pim

Op 6 mei is het vijftien jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. De leden van de LPF blikken in een boek terug op het roerige jaar 2002. Donderdag werd dat ten doop gehouden.

Bovenste rij, van links naar rechts: Yoeri Wiersma (fractiemedewerker), Kamerlid Vic Bonke, partijvoorzitter Peter Langendam. Middelste rij, van links naar rechts: Kamerlid Harry Smulders, Kamerlid Harry Wijnschenk, Kamerlid Hans Smolders, Pim Fortuyns broer Simon, Kamerlid Egbert-Jan Groenink, Kamerlid Fred Dekker. Voorste rij, van links naar rechts: Kamerlid Gerlof Jukema, Kamerlid Theo de Graaf, Kamerlid Harm Wiersma, NOS-verslaggever Joost Vullings en fractievoorzitter Mat Herben. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Er is woede die nooit slijt. Vraag Peter Langendam of hij nog weleens contact heeft gezocht met Pim Fortuyns favoriete tegenstander, toenmalig PvdA-leider Ad Melkert, en hij veert verontwaardigd op: 'Ben je mal, ik heb hem niets te zeggen. Ik zou hem het liefst een klap voor zijn rotkop geven.'

Partijvoorzitter Langendam ('De kogel kwam van links') was altijd al de minst verbloemende spreker van het bonte, roemruchte gezelschap Fortuynisten dat in 2002, vlak na de moord op hun voorman, het Binnenhof bestormde. Vele malen al blikten ze terug op het roerigste jaar uit de naoorlogse politieke geschiedenis, maar niet eerder zo uitgebreid als nu: NOS-verslaggever Joost Vullings sprak uitgebreid met Langendam en alle nog levende fractieleden van destijds. Hij bundelde die gesprekken in De kinderen van Pim (Lebowski; euro 19,99), dat verschijnt aan de vooravond van de 15de herdenking van de moord.

De presentatie bracht donderdag voor het eerst in jaren een groep prominente LPF'ers samen in het hart van politiek Den Haag, waar volgens de meesten nog steeds van alles mis is. Langendam over premier Rutte: 'Die hersenloosheid en die doelloosheid. Die man is zo'n leugenaar, echt een verderfelijk mens.'

Jong waren de meesten destijds al niet. De Fortuynrevolte was in hoge mate een opstand van de babyboomers die hun kans grepen om op de golven van nostalgie en heimwee naar een verdwenen Nederland de heersende politieke klasse nog één keer de stuipen op het lijf te jagen. Zes strijdmakkers zijn intussen overleden: Jim Janssen van Raaij, Ferry Hoogendijk, Frits Palm, Wien van den Brink, Ton Alblas en Jan van Ruiten.

26 eigenzinnigen

Onder de overblijvers leven nog altijd frustratie en teleurstelling over wat hen overkwam. En over wat ze zelf aanrichtten. Nog middenin het rouwproces denderden ze de regering in, die 87 dagen later al bezweek onder de interne twisten bij de LPF.

26 eigenzinnigen die elkaar niet kennen, vaak met al een geslaagde maatschappelijke carrière achter zich, opeens zonder leider in de snelkookpan van de Haagse politiek: een recept voor chaos. Veel meer dan de 'geest van Pim' was er niet als gezamenlijk houvast.

In de woorden van João Varela, nummer twee op de lijst: 'Velen waren op de verkeerde momenten te eerlijk. We hebben 26 zetels verkwanseld.' In het boek verhaalt Varela over een sessie bij trainingbureau Krauthammer. De opdracht was om even te luisteren terwijl één Kamerlid iets mocht vertellen. 'Dan begon iemand er al na dertig seconden doorheen te praten. Die trainer zei: dit heb ik zelden meegemaakt.'

Woensdag 16 oktober 2002, crisis op het Binnenhof. Met de klok mee de LPF-hoofdrolspelers: Mat Herben, Eduard Bomhoff, Harry Wijnschenk en Herman Heinsbroek Beeld anp

Auteur Vullings spaart zichzelf en zijn collega-journalisten niet. Werd de LPF, gezien de omstandigheden, wel genoeg respijt gegund? Vullings: 'Er is weinig voorstellingsvermogen voor nodig om te beseffen dat de massale aanwezigheid van journalisten het alleen maar erger maakte. Alsof je introk bij een ruziënd echtpaar dat via jou met elkaar communiceerde.'

Oud-fractievoorzitter Harry Wijnschenk: 'Enig begrip heb ik wel gemist. Wat zielig dat hun leider is vermoord, vreselijk, wat moeten die mensen doormaken, laten hun gezinnen en bedrijven in de steek en doen het toch maar (...) We hebben nooit een kans gehad. En als we wel de kans hadden gekregen, hadden we hem denk ik ook niet gegrepen.'

Velen verwerkten de desillusie in stilte, pakten hun bezigheden weer op en volgen de politiek nu op afstand. Van de fractieleden kozen alleen Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam), Hans Smolders (Lijst Smolders Tilburg) en Olaf Stuger (prominent PVV'er) voor een leven in de politiek.

Wat opvalt is dat Fortuyn-bewonderaar Wilders niet populair is onder de Fortuynisten. Van Mat Herben ('Een wij/zij-verhaal creëren helpt niet') en Gerard van As ('Wilders scheert alle allochtonen over één kam') tot Gerlof Jukema ('Wilders exploiteert onderbuikgevoelens in plaats van dat hij ze kanaliseert'): nog altijd zoeken ze naar Fortuyns ware erfgenaam. Al ontwaart Peter Langendam sinds kort een talent: 'Thierry Baudet is net als Pim een intellectueel, een mooie man, met de juiste politieke prioriteiten. Ja, dát kan iets worden.'

Aanvullingen en verbeteringen: Pim Fortuyn werd op 6 mei en niet op 2 mei vermoord, zoals door een eindredactionele ingreep bij het stuk 'LPF'ers zien 15 jaar na dato nog geen nieuwe Pim' werd vermeld (Ten eerste, pag. 18, 7 april).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden