Deze opties heeft Nederland nog om MH17-daders te berechten

De daders die vlucht MH17 neerhaalden komen niet voor een VN-tribunaal. Dat heeft Moskou woensdagavond (onze tijd) met een veto verhinderd. Welke opties heeft Nederland nog over om de daders in de beklaagdenbank te krijgen?

Door Rusland gesteunde separatisten bewaken half juli de plaats waar een jaar geleden de MH17 uit de lucht werd geschoten.Beeld AP

1. Tribunaal met VN-mandaat

Wat is het? Een internationale of nationale rechtbank met goedkeuring van een tweederde meerderheid van alle VN-leden (193 lidstaten).

Vergelijkbaar Lockerbie-proces in Zeist, Cambodja-Tribunaal.

Voordeel Vrij hoge garantie op medewerking van landen om daders echt te vervolgen. VN kan eventueel economische en politieke sancties opleggen bij tegenwerking. VN-status geeft imago van onpartijdigheid.

Nadeel Mogelijke blokkade door Russische lobby. Vooral kleinere landen kunnen bezwijken onder de druk van Rusland om tegen te stemmen. Landen kunnen niet gedwongen worden om onderdanen uit te leveren. Opzetten kost veel tijd en geld.

'Een tribunaal dat door de VN wordt gesteund zou in beeldvorming aan legitimiteit kunnen winnen, maar heeft nog steeds 'processuele nadelen', zoals de oprichting die veel tijd kost', zegt Geert-Jan Knoops, hoogleraar politiek van het internationaal recht (Universiteit van Amsterdam). Bij het Lockerbie-proces leverde Libië bijvoorbeeld pas na jarenlange zware economische sancties van de VN alsnog twee verdachten uit aan Schotland en werd een schadevergoeding betaald.

Een MH17-tribunaal met VN-mandaat kan daders misschien niet opsluiten in een cel, maar het kan nabestaanden wel rust geven dat internationaal en onomstreden wordt erkend wie de daders zijn. Dat die erkenning van groot belang is voor slachtoffers, bleek bij het Cambodja-Tribunaal.

Tekst loopt door onder foto.

MH17-families dupe van machtsspel

Iets meer dan een jaar na de ramp met de MH17 heeft Rusland in de Veiligheidsraad de oprichting getorpedeerd van een speciaal VN-tribunaal dat de daders moet berechten. Het veto werd verwacht, maar is daarom niet minder schrijnend voor de nabestaanden. Zij willen genoegdoening, maar in het snoeihete New York was de macht woensdag sterker dan het recht (+).

Premier Mark Rutte spreekt tijdens de herdenking voor de slachtoffers van vlucht MH17.Beeld ANP

2. Tribunaal van vijf landen

Wat is het? Nederland richt samen met Maleisië, Oekraïne, België en Australië een eigen rechtbank op. Die landen doen nu ook al samen onderzoek naar mogelijke daders.

Vergelijkbaar Zo'n soort rechtbank zou een unicum zijn.

Voordeel Geen Russisch veto mogelijk.

Nadeel Minder gezag. Kwetsbaar voor verwijt dat rechters vooringenomen zijn, omdat ze afkomstig zijn uit landen die slachtoffers aan boord hadden. Rusland zal een rechterlijke uitspraak niet erkennen. Grote kans dat daders bij verstek veroordeeld moeten worden.

Vooralsnog is dit de meest waarschijnlijke optie waarop Nederland inzet. Het tribunaal heeft niet de gewenste VN-status, maar is tenminste beter dan een 'alleengang' van Nederland, waarbij Nederland in zijn eentje verdachten zou gaan berechten.

3. 'De Zwitserse rechtbank'

Wat is het? Een onafhankelijk land dat geen slachtoffers aan boord had, zoals Zwitserland, sticht een rechtbank met eigen rechters en aanklagers. De rechtsregels uit dat land gelden.

Vergelijkbaar Zo'n soort rechtbank zou een unicum zijn.

Voordeel Geen verwijt van vooringenomenheid. Kans op erkenning uitspraak groter.

Nadeel Er moet maar net een land bereid zijn om zich in dit politiek wespennest te storten. Het kost dat land bovendien veel geld.

4. Nederlandse rechtbank

Wat is het? De reeds bestaande rechtbank in Den Haag is bevoegd om zich te buigen over internationale zaken. De rechters zijn Nederlanders. Australië, Maleisië, Oekraïne en België moeten hiermee akkoord gaan.

Voordeel Locatie, rechters en aanklagers zijn er al, dus het proces kan snel beginnen.

Nadeel Zal direct als partijdig worden bestempeld door Rusland. Weinig draagvlak bij andere landen om rechterlijke uitspraak te erkennen. Kans op uitleveren daders zo goed als nihil.

'Nederland moet zelfstandig tot vervolging overgaan. Dat is efficiënter en goedkoper', zei hoogleraar internationaal recht Göran Sluiter (Universiteit van Amsterdam) eerder deze maand in de Volkskrant.

Tegelijk staat de onpartijdigheid van rechters niet vast. Vlak na de MH17-ramp bleek dat vrijwel iedere Nederlander wel iemand zijdelings kende die aan boord was: een buurman, een collega of een vriend van een vriend. Hoogleraar Knoops: 'Nederland zal door de buitenwereld toch als slachtofferland worden gezien. Om die reden is het de vraag of berechting in Nederland een goed idee is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden