Deze ontwerpen moeten zorgen voor een schonere industrie

Die duurzame wereld, daarin moet een beetje vaart komen, vindt Strawberry Earth. Vandaag, op de dag van de duurzaamheid, presenteren achttien ontwerpers hun oplossingen voor een schonere industrie. V selecteerde er vier.

Kunstenaar Daan Roosegaarde - bekend van onder meer de interactieve snelweg Smart Highway - presenteert vandaag de resultaten van de Strawberry Earth Academy in Roest, Amsterdam. T/m 10/10.Beeld Paco kamil/Hiu Jen Lai

Probleem: Verpakkingen

Feit: Elke dag opent een gemiddelde Nederlander zo'n 7 verpakkingen en produceert daarmee circa 1,5 kilo huishoudelijk afval. Dat is 550 kilo op jaarbasis. Elke seconde worden in Nederland 1.200 verpakkingen opengetrokken, dat komt neer op totaal 43 miljard geopende potten, flessen en zakken per jaar.

Oplossing: een tas voor verpakkingsvrije supermarkten.

Ontwerpers: Maarten Heijltjes en Simon Akkaya van bureau Waarmakers. Thibaud Decroo and Arielle Lévy van modemerk L'Herbe Rouge. In samenwerking met Universiteit van Wageningen.

Maarten Heijltjes (32): 'Eén rondje supermarkt en je boodschappentas bestaat al voor de helft uit verpakkingen. Er zijn tegengeluiden: per 1 januari 2016 worden gratis plastic tasjes verboden en in Utrecht is net de eerste verpakkingsvrije supermarkt geopend. Al het eten - muesli, pasta, noten - wordt in bulk aangeboden en de consument moet zelf de verpakkingen meenemen: glazen potjes, flessen, tupperware. Dat gaat een hoop afval schelen, maar het gemak is ook weg. Je kunt niet snel na je werk boodschappen doen als je die ochtend bent vergeten een tas weckpotten klaar te zetten. Daarom hebben wij een boodschappentas ontworpen met containers waar alles in kan, zelfs vloeibare producten als melk en olijfolie. Als je het mensen makkelijk maakt zonder verpakkingen te winkelen, komen er vanzelf meer winkels waar dat kan.'

Strawberry Earth Academy

Hete hangijzers als de plastic soep, fast fashion en milieuvervuilende katoenproductie moeten nú worden aangepakt, niet later, vindt Mette te Velde, oprichtster van duurzaamheidsplatform Strawberry Earth. Daarom stopte ze 18 duurzame ontwerpers en ondernemers in denktank 'Strawberry Earth Academy' en liet ze een jaar lang broeden op oplossingen voor de weeffouten in de mode en maakindustrie. Naast de vier groepen hieronder namen ook labels Arco, Weltevree en Klaas Kuiken deel aan de Academy. Meubelmaker Jorre van Ast van Arco werkte al met lokaal hout, maar gaat zich nu samen met Weltevree ook opwerpen als beheerder van een stuk bos.

Maarten Heijltjes.Beeld X
Beeld Paco kamil/Hiu Jen Lai

Probleem: Hoe weet je of kleding duurzaam (genoeg) is?

Feit: Bijna 90 procent van de consumenten kent geen duurzame kledingmerken.

Oplossing: Een label op elk kledingstuk, in elke winkel.

Ontwerpers: Christiaan Maats en Frederike Maats van OAT Shoes, Kim Bakker van Non by Kim, Kars Gerrits van Afriek, Carlien Helmink van Studio JUX, Safia Minney van People Tree, Bahareh Panjeh Shahi van KISS AND TELL, l'Herb Rouge. In samenwerking met onderzoeksbureau CREM.

Christaan Maats (35): 'Veel consumenten willen wel duurzame kleding kopen, maar weten vaak niet waar het te krijgen is, ook weten ze niet wat het containerbegrip 'duurzaam' inhoudt. In de Kalverstraat kom je een wirwar aan certificaten tegen die meer verwarring scheppen dan duidelijkheid. Wij willen dat elk kledingstuk een label krijgt waarop je in één oogopslag kunt zien hoe hoog dat product scoort in vier categorieën: eerlijke handel, schone productie, dierenwelzijn en schone materialen. Zo overstijgen we al die certificaten en kunnen consumenten zelf afwegen wat ze belangrijk vinden. Stel dat een leren jas door een goedbetaalde arbeider in elkaar is gestikt, maar de productie was vervuilend, dan kan de aankoper zeggen: prima, het is in elk geval fair trade. Merken schrijven zich vrijwillig in op dit label. In eerste instantie zullen natuurlijk vooral merken meedoen die meteen al hoog scoren; het Engelse merk People Tree wil bijvoorbeeld meewerken aan een pilot. Maar we mikken op een tipping point waarna ook grote merken als H&M het voordeel zien van zo'n label en niet meer achter kúnnen blijven. Zo wordt het bewustzijn verder vergroot en ontstaat er steeds meer vraag.'

Christaan MaatsBeeld X

Probleem: 3D-printers zijn alleen voor nerds en er bestaan geen lokale, milieuvriendelijke grondstoffen.

Feit: De plastics ABS of PLA zijn nu de voornaamste grondstoffen voor 3D-printers, alleen verkrijgbaar buiten Europa. De printers stoten bij grondstoffen uit fossiele bronnen - ABS - veel fijnstof uit.

Oplossing: Producten uit composteerbare grondstoffen, gemaakt van afval uit bijvoorbeeld de aardappel-, en cacaoindustrie.

Ontwerpers: Studio Eric Klarenbeek en Jolien van Delft.

Eric Klarenbeek (36): 'Eigenlijk best gek dat je plastic smelt in je huiskamer. Wij zaten ook in onze studio naast de printers zonder ventilatie de hele dag dampen te inhaleren. Toch ben ik ervan overtuigd dat 3D-printers de toekomst zijn: je print alleen uit wat je nodig hebt, niet ver van huis. We moeten dan wel af van de geïmporteerde en olie-gebaseerde grondstoffen die tijdens het smelten fijnstof uitstoten en waarvan de producten bijdragen aan de plastic soep. Ook moet deze nieuwe maakindustrie toegankelijk worden voor een groot publiek. Genoeg geeks en nerds in het thuiscircuit die Star Wars-poppetjes printen, maar we moeten juist de producten printen die we nu importeren uit China of India. Daarom werken we aan een collectie, basics voor in huis, speciaal ontworpen voor 3D-printers. Een consument kan straks op internet een lampenkapje bestellen en laten printen in de buurt, zonder dat hij verstand hoeft te hebben van 3D-ontwerpen en het omzetten van 3D-files. Het lukt ons ook steeds beter om duurzaam te printen. We experimenteren nu met cacaoschillen, een afvalproduct van de cacaofabriek die naast onze studio staat in Zaandam. We mochten een paar zakken van ze meenemen, 'afval' stond er groot op. En het eerste lampenkapje van Nederlandse aardappel, volledig gemaakt van een afvalproduct uit de aardappelindustrie, is al geprint.'

Beeld Paco kamil/Hiu Jen Lai
Eric Klarenbeek.Beeld X

Probleem: In de kledingindustrie wordt veel katoen gebruikt, maar de productie is milieuonvriendelijk.

Feit: Katoen is een van grootste watervervuilers onder de agrarische gewassen en de teelt heeft veel water nodig: 7.000 tot 29 duizend liter voor 1 kilo katoen. Van alle bestrijdingsmiddelen wordt 11 procent gebruikt voor de katoenproductie terwijl katoen op slechts 2,4 procent van de landbouwgrond wordt verbouwd. Van alle insecticiden geldt dat 25 procent van het jaarlijkse verbruik wordt toegepast in de industrie. In onder meer de regio Punjab in India veroorzaakt de verontreinigde grond mentale en fysieke gezondheidsproblemen.

Oplossing: Een ander gewas als basismateriaal voor stof.

Ontwerpers: Tony Tonnaer van Kings of Indigo, Studio Mae Engelgeer, Jeroen ter Hoeven van De Vorm en Safia Minney van People Tree.

Tony Tonnaer (47): 'Ik werk nu dertien jaar met biologisch katoen, een mooi alternatief, maar geen oplossing. Katoen is een bewerkelijk plantje dat je maar op een beperkt aantal plekken in de wereld kunt verbouwen en ongelooflijk veel water nodig heeft. Als je echt duurzame kleding wilt maken, moet je minder katoen gebruiken. Wij zijn op zoek gegaan naar een materiaal dat de eigenschappen heeft van katoen - sterk, ademend, makkelijk te verven, zacht -, gemaakt van een milieuvriendelijker gewas. Hennep en vlas bijvoorbeeld, de 'vergeten vezels' waar de kledingindustrie in Europa ooit mee van start ging. Katoen helemaal vervangen is nog lastig, maar we experimenteren nu met 20 procent gerecycled katoen, 50 procent biokatoen en 30 procent hennep of vlas. Het zou mooi zijn als we het gebruik van katoen kunnen halveren. Hennep en vlas zijn sterke planten, onkruid bijna, die prima in Europa groeien en hier ook verwerkt kunnen worden.

Een ander probleem is de vaak hoge minimale afname bij een stoffenfabriek, denk aan tienduizend meter. Dat maakt het lastig voor jonge ontwerpers om een nieuwe, duurzame stof te ontwikkelen. Maar als je met een groep ontwerpers de basismaterialen deelt, kom je sneller aan de minimale hoeveelheden én druk je de kosten, want als je meer bestelt, is de prijs aantrekkelijker.'

strawberryearth.com/fair

Beeld Paco kamil/Hiu Jen Lai
Tony Tonnaer.Beeld X
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden