Deze onderzoekers tuinieren in het klimaat van de toekomst

Hoe zullen planten reageren op klimaatverandering? Kan biodiversiteit ze helpen te overleven? De Universiteit Utrecht begint met een van 's werelds grootste live-experimenten om dat uit te zoeken.

De onderzoekers van de Universiteit van Utrecht richten hun 'laboratorium' in. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een ronkende zandwagen overstemt de kwakende kikkers in de sloot. Op het grasveldje vlak naast de botanische tuinen in Utrecht spuiten studenten ijverig grote plastic bakken schoon. Er mag geen vervuiling meer in de bakken zitten als ze gevuld worden met kostbare aarde en plantenzaden. Hier begint een van 's werelds grootste experimenten naar hoe planten reageren op klimaatverandering.

In 352 grote plastic bloembakken gaan onderzoekers van de Universiteit Utrecht de komende jaren overstromingen en extreme droogtes simuleren om te ontdekken welke invloed dat heeft op graslanden.

Extreme weersomstandigheden

'Klimaatverandering brengt steeds extremere weersomstandigheden met zich mee', zegt vegetatie-ecoloog Yann Hautier tussen een paar halfgevulde bakken. 'Tegelijkertijd leiden veranderingen in landgebruik tot het verdwijnen van planten- en diersoorten.'

Ook de mens is afhankelijk van die ecosystemen en dus kan het verlies van diversiteit ook voor ons gevolgen hebben. Hautier: 'Wat wij willen weten is: hoe kan biodiversiteit de mens helpen bij klimaatverandering?' De onderzoekers zaaien daarom verschillende grassoorten en kruiden, zoals glanshaver en pinksterbloem. Graslanden vormen de basis van veevoer, op het land en gedroogd als hooi.

Vervolgens gaan de onderzoekers de planten blootstellen aan verschillende toekomstige weerscenario's. Sommige bakken krijgen te maken met extreme droogtes, andere met overstroming. Over de potten komt een enorm dak dat moet voorkomen dat er extra regenwater in de potten terechtkomt.

Ook wordt er gekeken naar de invloed van een meer aan het seizoen gerelateerde neerslag, met nattere winters en drogere zomers. Daarnaast zijn er controlebakken, die krijgen de gemiddelde neerslag over de afgelopen vijftig jaar te verwerken.

Biodiversiteit

De heftrucks en graafmachines vullen in het onderzoeksgedeelte van de botanische tuinen de bloempotten met grint, zand en aarde. Als ze allemaal klaar zijn, nemen ze een grasveldje ter grootte van drie tennisbanen in beslag. De onderzoekers zaaien over twee weken elke bak in met 1, 4, 8 of 12 plantensoorten, om het effect van biodiversiteit (meerdere soorten in één bak) te onderzoeken.

De verwachting is dat de bakken met meer soorten beter bestand zijn tegen de extremere weersomstandigheden. Met meer diversiteit is er een grotere kans dat een van de planten goed tegen droogte of overstroming kan. Niet alleen die ene plant heeft daar baat bij. Het zorgt ervoor dat de grond vruchtbaar blijft, zodat andere planten zich na de catastrofe sneller kunnen herstellen. Bodemexpert Mariet Hefting: 'Sommige plantjes kunnen ook fungeren als helpers, bijvoorbeeld door schaduw te bieden aan planten die minder goed tegen hitte kunnen.'

De zaden die in het experiment worden gebruikt, zijn afkomstig van glanshaverhooiland. Vroeger kwam dit type grasland in Nederland veel voor, maar door het gebruik van grond voor landbouw is glanshaverhooiland nu zeldzaam. In het onderzoek worden 12 plantensoorten gebruikt, zoals:
Grassen
Glanshaver: de basis van glanshaverhooiland. Kwaliteitsvoedsel voor koeien.
Ruw beemdgras: houdt van een vochtige bodem. Kan goed tegen overstroming.
Veldbies: ook veel te vinden in bermen. Houdt van droge plaatsen.
Kruiden
Pinksterbloem: kleurt in de lente de weilanden lila. Houdt van nat.
Beemdkroon: staat op de Rode Lijst van kwetsbare planten. Vindt mest niet prettig.

Naast de overleving van planten kijken de onderzoekers ook naar de bodemsamenstelling. Zij tappen het water dat door de bak naar beneden sijpelt af om te zien welke voedingsstoffen via het grondwater het systeem verlaten. Zo analyseren ze wat de invloed van de planten is op de vruchtbaarheid van de aarde.

Om zeker te kunnen zijn over de conclusies zijn er replica's voor alle behandelingen met exact dezelfde inhoud. Zo kom je dus aan die enorme hoeveelheid bakken, en aan een team van meer dan dertig tuinierende onderzoekers en studenten. De komende twaalf tot vijftien jaar zal duidelijk worden welke van de plantencombinaties het best overleven onder de diverse omstandigheden.

Onkruid

Moeten we zó lang wachten op een eerste publicatie? Nee, dat niet. Want over sommige natuurverschijnselen valt al eerder iets te zeggen. De opmars van onkruid bijvoorbeeld, waarvan de zaadjes al in de grond zitten of komen aanwaaien. De onderzoekers wieden de plantjes eruit en kijken of onkruid beter overleeft in bakken met minder diversiteit.

'Het onkruid moet er sowieso uit, want we willen alleen de planten die wij hebben uitgezocht in de bak', zegt landschapsecoloog Merel Soons, terwijl ze een aantal groene sprietjes uit een bak trekt. Lachend: 'Dit gaan de studenten veel doen, zij zijn de echte helden van dit project.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden