Nieuws Stortplaats Tata Steel

Deze omstreden afvalberg van Tata Steel mag van de provincie toch blijven liggen. Bewoners maken zich zorgen

Jarenlang moest Tata Steel van de provincie Noord-Holland een enorme afvalberg met metalen en kalk in de duinen bij Wijk aan Zee opruimen. De staalfabriek deed niks. Nu heeft de provincie haar eis ingeslikt; bewoners vrezen voor hun gezondheid. 

De omstreden afvalberg met oxykalkslik langs de weg van Wijk aan Zee naar de kust. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De provincie Noord-Holland heeft jarenlang toegestaan dat Tata Steel zonder vergunning een opslag met restafval uit de staalfabriek heeft aangehouden. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Het is de tweede keer in korte tijd dat aan het licht komt dat de provincie in gebreke blijft bij het toezicht op het IJmuidense bedrijf. Eerder had de provincie niet in de gaten dat er geruime tijd illegaal restproducten werden verwerkt.

De enorme berg met restafval, het zogenoemde oxykalkslik, ligt pal aan een weg die van Wijk aan Zee naar de kust loopt. De bewoners van Wijk aan Zee maken zich er zorgen over. Zij vrezen schade voor het milieu en gezondheidsrisico’s voor de bevolking. De berg bevat 1,2 miljoen ton afval: resten zware metalen en kalk. De opslag is ontstaan tussen 1975 en 1985. Sinds 1996 geldt een landelijk stortverbod voor oxykalkslik.

In 2007 nam de provincie in de vergunning voor Tata op dat de berg binnen drie jaar opgeruimd moest zijn of dat het bedrijf een nieuwe vergunning zou aanvragen om er een stortplaats van te maken. In 2010 kreeg Tata Steel een waarschuwing en werd gedreigd met een dwangsom omdat de berg nog niet was opgeruimd.

Geen sancties

In de vier jaar die volgden legde de provincie geen sancties op en werd ook geen vergunning verleend om de berg afval aan te houden als stortplaats. In maart 2014 kreeg het bedrijf plotseling een brief van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (de instantie die handhaaft en toezicht houdt namens de provincie Noord-Holland) dat het afval gewoon kon blijven liggen en dat daar ook geen speciale vergunning meer voor nodig was.

PvdA-gedeputeerde Adnan Tekin bevestigt dat er in 2010 werd geconstateerd dat Tata Steel zich niet aan de voorschriften hield. Dat er in de vier jaar daarna niets gebeurde, komt volgens hem doordat toen ‘veel overleg’ met het staalbedrijf is geweest over ‘welke verwerkingsmogelijkheden er voor oxykalkslik waren’. ‘We hebben Tata die tijd gegund omdat er geen risico’s voor de leefomgeving waren.’

In 2014 bleek uit ‘voortschrijdend inzicht’ dat de hele kwestie onder een andere wet viel, aldus Tekin. Daarmee ontstaat nu de verwarrende situatie dat de provincie haar eigen vergunning uit 2007 verwerpt. Feitelijk ‘een dode letter’, zegt Tekin daar nu over. Dit soort situaties komt volgens hem niet zo vaak voor, waardoor ‘dus ook niet altijd meteen duidelijk is welke regelgeving van toepassing is’.

‘Zeer zorgelijk’

De ommezwaai van de provincie is opmerkelijk, omdat het toenmalige ministerie van Vrom in 1995 al schreef dat ‘het niet gewenst is dat het slik nog tientallen jaren op de huidige wijze wordt opgeslagen’. Volgens het ministerie is niet voorzien ‘in een onderafdichting, en eventuele bodemverontreiniging is niet ondenkbaar’.

De dorpsraad van Wijk aan Zee spreekt van ‘een zeer zorgelijke situatie’. ‘Je gaat ervan uit dat de provincie het goed regelt, en niet haar macht misbruikt. Nu zeggen ze dat de wet die ze zelf hebben opgesteld niet goed is, en wordt die afvalberg van Tata Steel niet aangepakt. Dan hadden ze toch die wet moeten repareren?’, zegt Sauw Buwalda. Hij vindt het onbegrijpelijk dat het ministerie in 1995 al zei dat de afvalberg weg moest en dat provincie zich daar jarenlang niets van heeft aangetrokken.

Tata Steel zegt in een reactie dat het bedrijf de berg ‘monitort’ en dat dat volstaat omdat er ‘aantoonbaar geen sprake is van ernstige problemen met (grond)waterverontreinigingen’.

Uit een onderzoeksrapport van ingenieursbureaus Oranjewoud uit 2010, in opdracht van Tata Steel, blijkt dat er een verhoogde concentratie van arseen in het grondwater is, en er incidenteel ‘overschrijdingen van enkele metalen’ zijn. Het staat echter niet vast, aldus Oranjewoud, dat er een samenhang is met de opslag van oxykalkslik of met ‘overige industriële activiteiten’.

Tata Steel betitelde de grond in een in 2017 verspreid intern onderzoek naar de bodemkwaliteit als ‘verdacht’ en ‘verontreinigd gebied’. Nu zegt het bedrijf dat dit niet ‘automatisch betekent’ dat het terrein ook daadwerkelijk verontreinigd is.

Stofwolken

Al een half jaar is er onrust in de directe woonomgeving van Tata Steel. Door stofexplosies bij de verwerking van restproducten raken omliggende dorpen geregeld met grafiet bedekt. De gemeenteraden van Beverwijk, Velsen en Heemskerk eisen van het provinciebestuur versnelde maatregelen om de stof- en grafietoverlast in Wijk aan Zee en IJmuiden aan te pakken.

Gedeputeerde Tekin, die zich ‘de groenste politicus van Nederland’ mag noemen, belooft telkens daadkrachtig op te treden. Inmiddels zijn Tata al vele tientallen dwangsommen opgelegd, maar het probleem van de uitstoot is nog steeds niet verholpen. Tata-directeur Hans van den Berg erkende onlangs in de Volkskrant dat hij te laat de ernst heeft ingezien van de hinder die de aanhoudende (grafiet)stofwolken veroorzaakt voor de omgeving.

De dorpsraad van Wijk aan Zee wil dat er een onafhankelijk onderzoek komt naar de mogelijke gevaren voor de volksgezondheid ‘van die berg shit in onze achtertuin’. ‘Er moet iets gebeuren’, zegt Sauw Buwalda van de dorpsraad. ‘We kunnen Tata Steel niet op hun blauwe ogen geloven dat het ongevaarlijk is. Dit is toch een gevalletje van de slager die zijn eigen vlees keurt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.