Een brandweerman in Californië haast zich om een huis te beschermen tegen de natuurbrand. De woning gaat uiteindelijk toch in vlammen op.

Achtergrond Bosbranden

Deze natuurbranden breken records omdat hun voorgangers werden geblust

Een brandweerman in Californië haast zich om een huis te beschermen tegen de natuurbrand. De woning gaat uiteindelijk toch in vlammen op. Beeld AP

Ze zijn lang niet altijd slecht, worden op een verrassende manier door klimaatverandering veroorzaakt en ontstaan meestal door toedoen van de mens. Vier wetenswaardigheden over de natuurbranden die deze dagen wereldwijd bossen en woonwijken vernietigen.

De uitzonderlijke hitte en droogte in Nederland leiden deze zomer voor dubbel zoveel natuurbranden, zo meldt Brandweer Nederland. In de maanden juni en juli kende Nederland 2.811 branden in 2018, tegenover 1.213 in dezelfde periode vorig jaar. In Californië woeden ondertussen de grootste natuurbranden uit de geschiedenis van de staat, in Portugal vechten duizenden brandweerlieden in de Algarve tegen het vuur. Natuurbranden zijn een jaarlijks fenomeen, en toch valt er nog voldoende over te leren. Vier wetenswaardigheden.

Een natuurbrand is lang niet altijd slecht

Bij het zien van de beelden van de Californische en Portugese vlammenzeeën klinkt het misschien raar, maar natuurbranden zijn lang niet altijd slecht. ‘Ik lees vaak over een bepaald aantal hectare dat is ‘verwoest’ door een brand’, zegt natuurbranddeskundige Cathelijne Stoof van de Wageningen Universiteit. ‘Maar in verbrande gebieden breekt het groen vaak na een paar dagen alweer door.’

De enige voorwaarden: de brand mag niet te groot en te intens zijn. ‘Het is belangrijk dat niet iedere brand wordt onderdrukt’, zegt Stoof. ‘Gebeurt dat wel, dan stapelt de begroeiing in een gebied zich op. Mocht er dan een brand uitbreken, dan zijn de problemen pas echt groot.’

Precies dat gebeurt nu in Californië, legt Stoof uit. ‘In Amerika was het tientallen jaren beleid om iedere brand te stoppen. De bossen lijken daar nu op tondeldoosjes: zo veel dorre, droge begroeiing vat razendsnel vlam.’

Bulldozermachinisten in Californië maken stroken grond kaal in een poging om de brand tegen te houden. Beeld Noah Berger / AP

Natuurbranden bestrijden is meer dan blussen

Voorkomen is beter dan genezen – ook als het over natuurbranden gaat. Of, zoals woordvoerder Allard Schimmel van de Nationale Brandweer het omschrijft: ‘Preventie om escalatie te voorkomen.’ Dat het gaat branden, daar valt niks aan te doen. Maar de schade valt te beperken.

‘Zie het als verschillende kamers in een woning’, zegt Schimmel. ‘Iedere wand zorgt dat de brand minder snel binnen de woning overslaat. Dat idee van compartimentering passen we toe in de natuur.’ 

Natuurbranddeskundige Stoof voegt eraan toe dat fragmentatie een brand vertraagt, maar het vuur niet kan stoppen. Dat komt doordat de brand zich niet alleen via planten verspreidt, maar ook via de lucht. ‘Bij een kampvuur vliegen brandende stukjes soms door de lucht. Dat heet vliegvuur.’ Bij een natuurbrand gebeurt hetzelfde, zij het op veel grotere schaal. ‘In Australië vliegen soms hele stukken bast de lucht in’, zegt Stoof.

Om de gevolgen van natuurbranden te beperken, overlegt de brandweer in Nederland met natuurbeheerders als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Nationaal Park de Hoge Veluwe. Samen brengen ze in kaart waar het risico op brand het grootst is en hoe een brand het best valt te bestrijden. Welke bomen branden het snelst, hoe lopen de wegen in het gebied en kunnen minder brandbare bomen worden geplant? Het traject gebiedsgerichte aanpak, noemt de brandweer het. De methode werd in 2010 voor het eerst ingezet op de Veluwe, maar wordt ondertussen op steeds meer plekken in Nederland toegepast. 

De brandweer blust in juli een brand op de Hoge Veluwe. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Klimaatverandering zorgt voor meer natuurbranden – zij het op soms onverwachte wijze

‘Over het algemeen verwachten we extremer weer door klimaatverandering’, zegt Stoof. Dat betekent: langere en intensere droogtes. ‘En het effect van vocht op brandbaarheid is enorm’, vervolgt ze. ‘Hoe droger een gebied of plant, hoe gemakkelijker een brand ontstaat.’

Tot zover weinig nieuws. Een andere bijkomstigheid van klimaatverandering springt echter meer in het oog. Doordat de temperatuur in noordelijke bosgebieden in Canada en Alaska stijgt, neemt de kans op bliksem daar toe. De hoeveelheid natuurbranden door blikseminslag is er sinds 1975 met 2 tot 5 procent per jaar gestegen.

Dat schreven Amerikaanse en Nederlandse klimaatwetenschappers vorig jaar in het vakblad Nature Climate Change. Een overtuigende studie, concludeerde Mart-Jan Schelhaas, bos- en landschapsecoloog bij Wageningen Research, vorig jaar in de Volkskrant. Aan de hand van satellietbeelden en bliksemdetectoren aan de grond verzamelden de wetenschappers data over bliksem en natuurbranden.

Een brandweerman (rechts) haalt water uit een zwembad tijdens het bestrijden van de natuurbrand nabij Clearlake Oaks in Californië. Beeld AFP

De meeste natuurbranden komen door de mens

Misschien niet voor iedereen even verrassend, maar de mens is verantwoordelijk voor het merendeel van de natuurbranden. ‘We weten niet hoe groot dat aandeel precies is,’ zegt brandweerwoordvoerder Schimmel, ‘maar waarschijnlijk ontstaat 80 tot 90 procent van de natuurbranden door menselijk handelen.’

Daarbij gaat het lang niet altijd om het moedwillig aansteken van een brand, legt Schimmel uit. ‘Mensen kunnen een brand zowel bewust als onbewust veroorzaken. Iemand kan na een bezoek aan een bos bijvoorbeeld een stuk glas achterlaten.’ Een flesje bier kan al genoeg zijn om brand te veroorzaken: als de zon op het glas staat, fungeert het als een lens. Zo laait het vuur snel op.

Daarom vraagt de brandweer om extra alertheid en om toch vooral 112 te bellen bij een verdachte situatie. ‘Laatst belde een vrouw omdat ze rook dacht te zien, het bleek stof achter een auto. We hebben haar toen niet in de kraag gevat, maar vooral op het hart gedrukt om volgende keer opnieuw te bellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.