Deze mannen gaan elke dag even kijken bij de bouw van Hoog Catharijne

De Volkskrant begint een nieuwe serie over gewoonten in het leven van alledag. In aflevering 1: Utrechters Jan Geijtenbeek (71), Cor Tomassen (69), Henk Bouma (66) en Herman Uding (69) treffen elkaar elke dag om naar de verbouwing van het stationsgebied te kijken.

Beeld Hans Poel

Jan, Cor en Herman komen te voet, Henk is op de scooter. Tegen het einde van elke ochtend stappen ze ieder voor zich Hoog Catharijne binnen; de ingang aan het Vredenburg, dan met de roltrap omhoog, naar het verzamelpunt op de brug. Daar begint meteen het grote waarnemen van de verandering. Henk: 'Een week geleden waren ze hier nog aan het sjouwen met glasplaten. En moet je nu kijken.' Nu wordt onder het glas zichtbaar hoe het water onder het bekendste winkelcentrum van Nederland doorloopt.

Ongeveer vijf jaar geleden begon de verbouwing van het complex, dat in 1973 werd geopend door prinses Beatrix. Sinds dat moment werd de Radboudtraverse, een winkelslurf over de Catharijnebaan die de stad met Utrecht Centraal verbond, een pleisterplaats waar mannen zoals Jan, Herman, Henk en Cor elkaar vonden. Ter hoogte van snoepwinkel Jamin tuurden ze zó de bouwput in.

Beeld de Volkskrant

Keuze van de hoofdredactie

Volkskrantredacteur Gidi Heesakkers beschrijft het dagelijkse rondje van een groepje Utrechtse gepensioneerden langs de verbouwing van het Utrechtse stationsgebied. Eerste aflevering van een V-serie over 'dingen die hetzelfde blijven'. Atypisch voor een krant, maar met de milde blik van Gidi naar het gewone leven kijken is altijd boeiend. (Philippe Remarque)

Cor was timmerman en daarna tot zijn 55ste ambtenaar. Herman was ook timmerman en werkte later bij de post, Jan ging de vut in als metselaar, Henk zat op de shovel. Na hun pensioen hadden ze veel vrije tijd en een onverminderde belangstelling voor de bouw. Cor: 'Je ziet hier moderne technieken die er in onze tijd nog niet waren, dat is zo interessant.'

Het schouwspel van hijskranen, graafmachines en sjouwende werklieden beneden trok zo veel bekijks dat de directeur van Hoog Catharijne in 2014 besloot het bouwtoerisme toe te rusten met iets wat hij het Bouwtheater noemde. Voor de Jamin werden banken gemaakt van bouwmaterialen geplaatst, informatiezuilen, een tijdlijn en een maquette. Voormalig stadspoëet Ingmar Heytze wijdde het Bouwtheater in met een gedicht. De laatste regels: Wie hier zit te kijken, raakt vanzelf zijn dagen kwijt. Dit theater toont geen toekomst, maar het krimpen van de tijd.

Beeld Hans Poel

Op de banken streken vanaf dat moment dagjesmensen neer met een afhaalbroodje van La Place of lunchroom Parisette. Er verwijlden terugkerende types zoals Jan, Herman, Henk en Cor, die met elkaar besloten op te lopen. En er kwamen mensen zoals Lisanne van Aert, die in het Utrechtse tijdschrift De Dakhaas beschreef wat er te ontwaren viel als je de bouwvakkers en de bouw-watchers daadwerkelijk met de blik van een theatermaker bekeek:

Achter het getoonde in het bouwtheater zit geen diepere laag. Geen getroebleerde kunstenaar met een onmogelijke utopie, maar een team van ambachtslieden met een duidelijk doel: in 2019 staat hier een parkeergarage. Dat is het en je kijkt ernaar. Je reflecteert, interpreteert. Je ziet in lassen een gelukkig nieuwjaar. Als je lang genoeg kijkt, ga je jezelf misschien nog wel begrijpen.

Beeld Hans Poel

Jan, Herman, Henk en Cor doen niet aan soulsearching. Zij zoeken niks, of het moet een gezellig tijdverdrijf zijn - wat dat betreft had Ingmar Heytze een punt. Ze houden geboeid in de gaten wat de meeste mensen aan zich voorbij laten gaan wanneer ze snelwandelend de perrons van Utrecht Centraal of een aanbieding van de Mediamarkt proberen te bereiken. Geen tramlijn, geen busstation, geen biologisch restaurant komt zomaar voor elkaar. Als je niet oplet, zijn ze er plotseling. Let je wél op, dan zijn ze het gevolg van een slepend proces, de trage overgang van oud naar nieuw. Jan, over restaurant The Barn: 'Toen het net open was, ging ik vragen wat dat nou betekent, The Barn. Wisten die jongelui in de bediening niet. Ik heb het thuis opgezocht: het is een schuur.'

De Jamin en het Bouwtheater zijn inmiddels verdwenen; deze zomer werd de Radboudtraverse gesloopt. De bouwwerkzaamheden verplaatsten zich naar andere delen van het stationsgebied. Sindsdien beginnen Jan, Herman, Henk en Cor hun vaste route op een andere plek.

Beeld Hans Poel

Bij de H&M slaan ze linksaf, de witverlichte gang richting de rumoerige stationshal in, zonder ov-chipkaart door de poortjes - nu nog wel. Buiten, met uitzicht op de sporen, houden ze een rookpauze ter hoogte van de Kiosk en Broodje Gerry. Dan doen ze 'een bakkie' in het Stadskantoor en een sigaretje bij de winderige bouwput voor het Beatrixtheater, om daarna weer terug de stationshal in te schieten. Op het Stationsplein wordt vandaag grond met beton geïnjecteerd. Even kijken, en weer terug naar start.

Gaat het niet over de bouw, dan gaat het over de saucijzenbroodjes waarop Henk gister trakteerde, twee voor 1 euro bij de Plus, en over de komst van een nieuwe krokettenzaak in de Bakkerstraat. Jan: 'Daar verkopen ze geen kroketten, maar croquetten. Zijn ze helemaal gek geworden?'

Binnen de gewoonte ontstaan nieuwe gewoonten. Henk raakt altijd in gesprek met de medewerksters van de NS-informatiebalie. Jan neemt elke donderdag het Algemeen Dagblad mee voor Herman, liefhebber van de Utrecht-quiz in die krant. Herman, met een rood kruikje in de hand: 'En als ik dit tassie bij me heb, weten de jongens precies wat ik op de terugweg naar huis ga doen.'

Beeld Hans Poel

Jan: 'Naar de Gall & Gall in de stad.'

Henk: 'Een schnapsie halen.'

Herman: 'Een flesje whisky.'

Zijn buurvrouw is er óók gek op.

Onderweg komen ze een man uit Den Bosch tegen die normaal gesproken elk weekend de vorderingen van de bouw bekijkt. Er is een andere Jan, maar met hem hebben ze zelden contact. Er is een kerel die altijd een blik bier in zijn jaszak heeft, die noemen ze Blikkie, maar Blikkie heeft geen interesse in de bouw. Er zijn twee oudjes, broers, denkt Cor, die nu samen een frietje eten en elke zaterdag op de markt een haring halen bij visboer Henk de Ruiter. En er is fanatiekeling Ad, die vergaderingen in het stadskantoor bijwoont en alles beter weet.

De koffie in het stadskantoor is gratis. Trouwens, dat stadskantoor hebben ze met z'n allen helemaal gebouwd zien worden, het werd in 2014 opgeleverd. 'Normaal gesproken mag je daar enkel koffiedrinken als je er moet zijn, om je paspoort te vernieuwen ofzo', zegt Cor. Dat is de regel. Zij zijn de uitzondering. Andere mensen maakten er een zooitje van. Zij blijven maar even, dollen met de beveiligers die een oogje toeknijpen en ruimen de bekers netjes op.

Beeld Hans Poel

Iets kopen doen ze nooit. Ja, één keer werd Cor door zijn vrouw naar de Blokker gestuurd om een deurmat te halen. Dat moet hij nu nog horen. 'Moet je nog een matje hebben? Nee, zeg ik dan, hij is nog niet versleten.'

Ook Herman en Henk hebben een vrouw. Jan woont alleen - hij en zijn vrouw gingen een paar jaar geleden uit elkaar. 'De hele dag thuiszitten is niks voor mij. Je kan wel driehonderd bussen tellen, lijn 5, lijn 3, lijn 6, maar dat gaat vervelen.'

Dit rondje verveelt niet. Henk werpt thuis geregeld een blik in de bouwput, via de webcams op CU2030.nl, waar alle informatie over de bouw en verbouw van het stationsgebied te vinden is. Buiten hun doordeweekse samenzijn om zien de vier elkaar niet. Ze hebben elkaars telefoonnummer niet eens. Niet nodig. Jan: 'Als ik er niet ben, dan ben ik er niet.' Een tijd geleden kwam Herman ineens een week niet opdagen. Jan maakte zich zorgen. Bleek hij ziek te zijn. Henk heeft deze week een klusje thuis, dus hij is er niet iedere middag bij. Het zij zo.

Beeld Hans Poel

In 2020 moet het gros van de werkzaamheden voltooid zijn. Jan: 'Wij moeten natuurlijk nog maar zien of we dat gaan meemaken.'

Henk: 'Ik vind het tot nu toe te kolossaal.'

Cor: 'Het is een beetje te.'

Henk: 'En de winkels zijn voor dames, dames en nog eens dames.'

Cor: 'Maar hoe meer winkels er opengaan, hoe gezelliger het wordt.'

Jan: 'Het zijn allemaal gezonde restaurants die erbij komen. Vegetarisch.'

Herman: 'Zoals ze het stadskantoor in elkaar geflanst hebben, die grote staalconstructie, dat vind ik wel prachtig hoor.'

Jan: 'Wanneer gaan ze dat Beatrixtheater nou eens bekleden joh?'

Ad, die er ook bij is komen staan: 'Dat zeg ik net!'

Cor: 'Ja jongens, het wordt wel wat.'

Het wordt wat, maar gelukkig duurt dat nog even.

Beeld Hans Poel

Meer van hetzelfde

Hoe meer er gebeurt in de wereld, hoe liever auteur Gidi Heesakkers stilstaat bij de dingen die hetzelfde blijven. Ze interviewt elke week een vaste gast van een café in de rubriek Stamgasten, op de achterpagina van V. In deze onregelmatige serie beschrijft ze meer van zulke routines en gewoonten. Suggesties? g.heesakkers@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden