Reportage Andrés Obrador

Deze linkse sensatie moet de drugsoorlog in Mexico gaan beteugelen

Mexico maakt zich op voor een linkse nationalist als president. Andrés Manuel López Obrador kan de zege zondag nauwelijks ontgaan. Maakt hij een eind aan de chaos en ellende die door drugsoorlog en corruptie woeden?

Andrés Manuel López Obrador wordt op campagne in de Zuid-Mexicaanse stad Uruapan omringd door aanhangers. Beeld Reuters

De verkiezingen zijn zondag pas, maar Andrés Manuel López Obrador, Amlo in de volksmond, hield woensdag vast een overwinningsspeech. De linkse nationalist liet zich in het grootste voetbalstadion van Latijns-Amerika toejuichen door honderdduizend fans. ‘We zijn vaak gevallen, en steeds weer opgestaan’, zei hij. ‘Nu is het moment aangebroken om Mexico radicaal te veranderen.’

Alle peilingen geven de 64-jarige politicoloog twintig punten voorsprong op de nummer twee, naar verwachting zal de helft van de Mexicanen Amlo stemmen zondag. Het ziet er bovendien naar uit dat zijn partij Morena de grootste wordt in beide Kamers. Dat geeft hem alle ruimte om structurele veranderingen door te voeren.

Even leek het erop dat het ‘AmloFest’ in mineurstemming zou plaatsvinden. Eerder op de dag verloor het Mexicaans elftal met 3-0 van Zweden. Het voetbalminnende Mexico was in diepe rouw, tot Zuid-Korea op het nippertje Duitsland uitschakelde. Als gevolg daarvan staan de Mexicanen alsnog in de achtste finale.

Het legendarische Azteca Stadion in Mexico-stad is woensdag tot de nok toe gevuld. Margarita la Diosa de la Cumbia (de Godin van de Cumbia) warmt het publiek op met haar meezingers. Daarna is het de beurt aan de populaire popster Belinda. Maar het dak gaat er pas echt af als Amlo het veld betreedt en al kussend en knuffelend met de aanwezigen richting podium beweegt. ‘Presidente’, klinkt het uit honderdduizend kelen.

Amlo vertelt hun wat ze willen horen. ‘Corruptie is de oorzaak van armoede, ongelijkheid en geweld’, roept hij met zijn typische nasale stem door de microfoon. ‘Ik ga het uitroeien!’ Hij belooft een eind te maken aan de exorbitante pensioenen voor oud-presidenten en politici, gaat de vliegtuigvloot van de regering verkopen en wil van het presidentieel paleis een openbare ruimte maken. Hij zal ook het presidentssalaris halveren.

Revolutionaire Partij

Het is een thuiswedstrijd voor de kandidaat. López was van 2000 tot 2006 burgemeester van de hoofdstad en heeft zich toen ontzettend populair gemaakt. Maar liefst tweederde van de inwoners van de megastad (zo’n 24miljoen inwoners) is van plan op hem te stemmen zondag. En ook Morena’s burgemeesterskandidaat Claudia Sheinbaum stevent af op een riante overwinning.

López is in 1953 geboren in deelstaat Tabasco, in een gezin uit de lagere middenklasse. Als kind helpt hij zijn ouders mee in hun winkeltje. Zijn politieke carrière begint bij het Nationaal Instituut voor Inheemse Volkeren, als voorvechter van de rechten van de Chontal-indianen. Hij neemt het werk uiterst serieus en woont een aantal jaar in een krot in een Chontal-dorpje.

Hij sluit zich aan bij de Institutioneel Revolutionaire Partij (PRI), de partij die dan al sinds 1929 aan de macht is in Mexico. López bekritiseert het gebrek aan transparantie, het autoritaire karakter en de steeds neoliberalere koers van de PRI en verlaat de club in 1988. Samen met andere linkse PRI-dissidenten richt hij de Partij van de Revolutionaire Democratie (PRD) op.

In 1996 wordt López partijleider van de PRD en wint in 2000 het burgemeesterschap van Mexico-stad. Hij wordt er geroemd om zijn infrastructurele projecten, het opkalefateren van de binnenstad en de sociale programma’s. Hij regeert op pragmatische wijze, door publiek-private samenwerking aan te moedigen en zonder de overheidsuitgaven al te veel uit de hand te laten lopen.

‘Geen enkele regering had ooit iets voor mij gedaan’, zegt Nicandro Arriaga (85). ‘Totdat Amlo hier burgemeester werd.’ De 85-jarige voormalig fabrieksarbeider toont een pasje waar hij iedere maand ruim 50euro tegoed op krijgt gestort. ‘Dat kan ik besteden in supermarkten, maar ik kan er ook kleding of medicijnen van kopen’, aldus Arriaga. ‘Eigenlijk mag je er alles van kopen, behalve alcohol of sigaretten.’

Amlo’s steun aan ouderen wordt algemeen beschouwd als zijn grootste succesverhaal in de hoofdstad. Hij geeft iedereen een basispensioen, een revolutionaire daad in een land waar een groot deel van de bevolking in de informele sector werkt en dus geen oudedagsvoorziening opbouwt. De ouden van dagen krijgen bovendien de pasjes met krediet, een programma dat later door de federale regering is gekopieerd.

Ook andere programma’s van Amlo, zoals steun aan alleenstaande moeders, gaarkeukens, gratis schooluniformen en studiebeurzen voor kansarme kinderen, zijn door andere deelstaten of door de federale regering overgenomen. Zijn tegenstanders noemen het ‘socialisme’ of ‘populisme’. Maar goed beschouwd hebben zijn programma’s meer weg van sociaal-democratische pogingen de zwaksten in de samenleving te beschermen en een kans te bieden.

Drugsoorlog en corruptie

Nadat hij in 2012 de verkiezingen had verloren van Enrique Peña Nieto (PRI), vertrekt Amlo bij de PRD en gaat verder met zijn eigen partij Morena. Zijn stemmers zijn grofweg te onderscheiden in twee groepen. De ‘Amlovers’ zijn degenen die hem als een messias aanbidden. Het zijn de Mexicanen die in 2006 massaal de straat opgingen toen Amlo op een haar na de verkiezingen verloor, en er aanwijzingen waren dat zijn verlies te wijten was aan fraude.

Dan zijn er de ‘menos mal’ (minst slecht-) aanhangers. Zij hebben zo hun twijfels of Amlo zijn beloften kan waarmaken, maar zien hem als de minst slechte optie. Het zijn de ‘we geven hem een kans’-stemmers, het ‘erger dan dit kan het toch niet worden’-electoraat. Ze willen niet stemmen op Amlo’s belangrijkste tegenkandidaten van de PAN en de PRI. Want dat zijn de partijen die de afgelopen achttien jaar aan het roer stonden en het land in chaos en ellende hebben gestort.

De PAN begon in 2006 de oorlog tegen de drugskartels, waarin sindsdien 200duizend doden vielen. De huidige president Peña beloofde in 2012 het geweld in te dammen, zes jaar later is het moordcijfer hoger dan ooit. Maar de belangrijkste zorg van de kiezers is de corruptie, en ook op dat punt hebben de gevestigde partijen na grote schandalen alle geloofwaardigheid verloren. Mexico is daarbij een van de weinige landen op het continent waar de armoede groeit.

Politieke spelletjes

Amlo heeft zich nooit schuldiggemaakt aan het in Mexico zo gebruikelijke gegraai, maar dat wil niet zeggen dat politieke spelletjes hem vreemd zijn. Amlo ging een coalitie aan met het conservatief-rechtse partij PES, wat hem op felle kritiek kwam te staan van progressieve aanhangers. Daarnaast is hij deze campagne allianties aangegaan met een aantal twijfelachtige en corrupte figuren. En een van de lokale kandidaten van zijn partij bleek banden te hebben met drugskartels.

De vermoedelijke nieuwe president roept hevige gevoelens van liefde op, maar wekt ook grote weerstand. Internationaal georiënteerde bedrijven hebben hun werknemers opgeroepen vooral niet op Amlo te stemmen. Ze vrezen dat hij de Mexicaanse markt wil afsluiten van de buitenwereld, en dat hij de onder Peña geliberaliseerde energiesector weer op slot zal gooien. Ook bestaat de angst dat Amlo zich ontpopt tot een autoritaire leider die burgervrijheden gaat inperken.

Maar van een gezonde democratie is in Mexico toch al geen sprake, en het land heeft ook nu geen onafhankelijke instituten of een functionerend rechtssysteem. ‘Ik ga de boel rigoureus schoonvegen en zal democratie en diversiteit respecteren’, belooft Amlo. Hij mag het gaan proberen van de Mexicanen. Hij krijgt het voordeel van de twijfel.

Wie kan ‘Amlo’ afhouden van de overwinning?

Zondag kunnen de Mexicanen kiezen uit vier presidentskandidaten, allemaal mannen. De linkse nationalist Andrés Manuel López Obrador (Amlo) stevent af op een ruime overwinning, zijn tegenstanders waarschuwen de bevolking voor ‘een wolf in schaapskleren’.

‘Ik ben de enige die kan voorkomen dat Amlo wint’, aldus het credo van Ricardo Anaya, de 39-jarige nummer twee in de peilingen. Anaya is de kandidaat voor de Nationale Actie Partij (PAN), de rechts-conservatieve partij die tussen 2000 en 2012 aan de knoppen zat. ‘Wil je voorkomen dat Mexico zich isoleert van de wereld, stem dan op mij.’ Anaya gooit hoge ogen onder Amlo-haters die vrezen dat de linkse politicus een socialistisch Venezolaans model voor ogen heeft.

Anaya is van huis uit jurist. Hij is de lieveling van het bankwezen en bedrijfsleven, maar belooft ook een basisinkomen voor alle Mexicanen. Net als Amlo belooft hij corruptie aan te pakken, maar het probleem is dat Anaya zelf wordt beschuldigd van corruptie. Hij ontkent de aantijgingen, maar ze hebben een smet gevormd op zijn verder frisse imago.

José Meade (49) is kandidaat voor regeringspartij PRI. Zich terdege bewust van het dramatische imago van de partij, heeft de PRI een technocraat naar voren geschoven. Meade is een vertrouwenwekkende econoom en heeft zowel in regeringen van PAN als PRI ministersposten bekleed. Hij belooft voortzetting van het economische beleid en wil de salarissen van de politie verbeteren om corruptie tegen te gaan.

Onder aan de peilingen bungelt Jaime ‘El Bronco’ Rodríguez. Hij doet mee als onafhankelijke kandidaat en belooft onder meer lijfstraffen voor criminelen. Ook wil hij middelbare scholen militariseren om ‘jongeren te disciplineren’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.