Deze liberale moslima reist door Europa om te inspireren tot meer inclusieve moskeeën

Een liberale moskee met een vrouwelijke voorganger en open voor gelovigen van elke seksuele voorkeur: het bestaat in Berlijn, tijd voor de rest van Europa.

Seyran Ates tijdens de opening van de Ibn-Rushd-Goethe-moskee op 16 juni dit jaar. Beeld AP

Er zijn mensen die beweren dat ze lid zou zijn van een sekte, dat ze de moskee wil gebruiken voor orgies. Tegen hen wil de Turks-Duitse advocaat Seyran Ates (54), gezeten in een Haagse hotelkamer, een ding zeggen: kom kijken in Berlijn. Daar opende ze in juni de 'inclusieve' Ibn-Rushd-Goethe-moskee, een liberaal gebedshuis, waar vrouwen voorgaan in gebed en alle soorten moslims welkom zijn, inclusief andersgeaarden.

Ze schept er geen nieuwe islam, verandert niets aan de vorm van het gebed. Ates: 'We interpreteren die alleen op een andere, gelijkwaardiger manier. Er heerst bij ons een vriendelijke, spirituele sfeer. Flower power, zeg maar, maar dan zonder soft drugs.'

Ates vertelt enthousiast over de positieve reacties die ze krijgt vanuit de hele wereld. De jonge Somalisch-Canadese moslima Mak Hashi kwam helemaal vanuit Canada; ze had verhalen gelezen over het gebedshuis. Ates: 'Mak wilde weten hoe het voelt in onze moskee. Of we echt inclusief zijn. 'Dit is de islam die ik adem, hier wil ik bijhoren', zei ze en spontaan begon ze te helpen, het tapijt te stofzuigen, koffie te serveren.'

Vandaag spreekt Ates op de conferentie 'Islam and Women' in het Europees Parlement over individuele vrijheid en gendergelijkheid. Ze reist heel Europa door om geestverwanten te mobiliseren, in de hoop dat op niet al te lange termijn ook elders 'inclusieve' moskeeën verrijzen.

Dat daar moed voor nodig is, weet Ates maar al te goed. Ze wordt met de dood bedreigd sinds 2006, toen ze werkte in een soort blijf-van-mijn-lijf-huis voor Turkse vrouwen. Ze heeft sindsdien non-stop een vorm van beveiliging, die af en toe moet worden opgeschroefd. In 2009 bijvoorbeeld, toen ze opriep tot een seksuele revolutie binnen de islam.

En nu weer. Met de opening van de Ibn-Rushd-Goethe-moskee heeft ze de toorn gewekt van de Egyptische Fatwa-autoriteit en de Turkse president Erdogan, die haar in verband brengt met zijn aartsvijand 'de terrorist' Fetullah Gülen. Ze wordt op haar reizen vergezeld door beveiligers, ook naar Nederland.

In veel e-mails die bij Ates binnenkomen, klinkt angst door. Ze krijgt veel steun, zegt ze, maar zelfs in de berichten aan haar durven sommigen hun naam niet te noemen. 'Ze smeken me om niet op te geven. Dat doe ik zeker niet. Ik zie een sneeuwbaleffect. Zo'n honderd moslims in Freiburg zijn bezig een tweede inclusieve moskee in Duitsland van de grond te krijgen. In Londen staat een en ander in de steigers. Kopenhagen heeft er al een. En Parijs ook, opgezet door een openlijk homoseksuele imam. Als de vrijdenkers binnen de islam hun netwerken verbinden, kunnen er vele bloemen bloeien. Dan wordt gerichte bedreiging veel moeilijker.'

Initiatief 'stopextremism'

Samen met de Oostenrijkse advocaat Sebastian Reimer zette Seyran Ates het Europees burgerinitiatief Stopextremism op. Samen reizen ze door Europa om bezorgde burgers te mobiliseren. Op 18 juni 2018 moeten ze een miljoen handtekeningen hebben verzameld in minimaal zeven Europese landen. Daarmee willen ze de Europese Commissie bewegen tot het indienen van een anti-extremisme wetsvoorstel. Om ervoor te zorgen dat 'stop extremisme' geen loze kreet zou blijven, bedachten ze tevens een juridisch plan. Een van de punten is dat financiering van extremisme veel krachtiger moet worden aangepakt.

De Poldermoskee in Nederland, waar mannen en vrouwen samen konden bidden, kon het financieel niet bolwerken. Waar halen liberale moslims het geld vandaan?

'Geld is het probleem niet als er genoeg moslims zijn die de islam willen beleven op een liberale manier. We willen geen traditionele, peperdure moskeeën, geen kopieën van de gebedshuizen uit het Midden-Oosten. Liberale moslims hebben veelal een baan. Als ieder naar draagkracht elke maand wat geld stort, kan al snel een geschikte ruimte worden gehuurd. Groeit de groep, dan kan op termijn een betaalde kracht worden aangesteld. Ik ben advocaat, ik verdien goed. Voor de moskee in Berlijn heb ik in eerste instantie de huur betaald en de renovatie bekostigd. Mijn broer, die een bouwbedrijf heeft, heeft ook geholpen. Muren behangen, een tapijt neerleggen, meer is eigenlijk niet nodig.'

In mei ging in Amsterdam emeritus hoogleraar islamstudies Amina Wadud, ook uw inspirator, voor in het gebed. De bijeenkomst was besloten. Niet iedere liberale moslim durft zich openlijk bij zo'n gebedssessie te vertonen.

'Het heeft me acht jaar gekost om de moskee in Berlijn van de grond te trekken, om voldoende individuen bijeen te krijgen die de moed hadden mij te steunen. De kerngroep bestaat uit zo'n twintig personen. Langzamerhand worden dat er meer. Na de opening en de doodsbedreigingen aan mijn adres viel de opkomst even terug. Belangrijk is dat politici en de overheid in de huidige gepolariseerde verhoudingen, het initiatief durven omarmen.

'Na de kritiek van Erdogan bracht partijvoorzitter Cem Özdemir van De Groenen een solidariteitbezoek aan de moskee. Burgemeester Michael Müller is langs geweest. CDU-politicus Wolfgang Schäuble steunt me. Bondspresident Frank-Walter Steinmeier noemde me expliciet in zijn toespraak op de dag van de Duitse Eenheid. Dat helpt. Er komen ook schoolklassen op bezoek.'


Reacties

Shirin Musa van Femmes for Freedom heeft evenmin behoefte aan een gebouw waar islamitische vrijdenkers samenkomen. 'Het verspreiden van de boodschap van gelijkwaardigheid, het koppelen van netwerken en het samen optrekken in juridisch activisme, is belangrijker dan een specifieke ruimte. Dat Ates met 'stopextremisme' wetten wil veranderen, juich ik toe. Onze strijd is vaak eenzaam. We moeten samen optrekken, op nationaal en Europees niveau.' Een 'hervormingsbeweging' ziet Musa nog niet in Nederland.

Shirin Musa.

Hasna El Maroudi staat vierkant achter 'de inclusieve moskee' van Seyran Ates. 'Ze geeft een duidelijk signaal af dat er ook binnen de islam ruimte is voor gelijkwaardigheid', aldus de publicist.In Nederland is er niet één plek waar islamitische vrijdenkers samenkomen, zoals in Berlijn en daar is volgens El Maroudi wel behoefte aan.

Op haar initiatief kwam de Amerikaanse hoogleraar islamstudies Amina Wadud in mei naar Paradiso voor een lezing. Ze ging daar ook voor in het gebed. Dat riep de vraag op of dat ook zou kunnen in reguliere moskeeën.

Hasna El Maroudi.

Malika Ouacha, vindt Ates' initiatief 'interessant'. De antropologe en onderzoeker aan de UvA omarmt haar verzet tegen 'het culturele patriarchaat'. 'Ik ben er helemaal voor dat een vrouw het gebed kan leiden, dat mannen en vrouwen samen bidden, er ook plaats is voor lhbt'ers.' De inclusieve moskee staat niet per se hoog op haar verlanglijstje. 'Bidden kan ik overal. Ik heb wel veel vragen. Ik ben benieuwd wie er op afkomen. Zal haar strijd leiden tot twee kampen in de gemeenschap: de voor- en tegenstanders? Ik hoop het niet.'

Malika Ouacha.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden