Deze klassieke liberaal buigt voor niemand

Een autonoom denker die hecht aan decorum en rechtstatelijkheid. VVD'ster Ankie Broekers wordt door velen gezien als de ideale voorzitter van de Eerste Kamer. Vanaf vandaag zijn daar de algemene politieke beschouwingen.

Als Ankie Broekers, voorzitter van de Eerste Kamer, repeteert voor haar allereerste Prinsjesdag, is de sfeer ietwat gespannen. Enkele aanwezigen moeten hun onderdeel van de ceremonie telkens overdoen. Broekers (66) kijkt om zich heen, ziet de imponerende troon voor de koning, maar ook de magnifieke geluidsinstallatie. Een gevoel van baldadigheid bekruipt haar en opeens klinkt I just called to say I love you van Stevie Wonder door de Ridderzaal. Broekers eindigt met de regel waar het haar om te doen is: 'In fact it's just another ordinary day.'


Het is een typische 'Ankie-actie'. Even met een kwinkslag de stress wegnemen. Zonder een tuttig 'kijk mij eens lekker gek doen', maar wel binnen de perken met gevoel voor decorum. Want als ze niet zo'n mooie jazzy stem had gehad - in Bloemendaal en omgeving kent men haar als de vocaliste van de Kennemer All Stars - zou ze haar mond hebben gehouden.


Zo deed ze dat twintig jaar geleden ook al als VVD-gemeenteraadslid in Bloemendaal. Was er agitatie tussen de een en de ander, dan kon Broekers roepen: 'En wie haalt er kroketten?' Om vervolgens, als de kou uit de lucht was, over te gaan tot de orde van de dag. Er moet weliswaar veel gelachen worden, het gaat haar bovenal om de inhoud.


Daarbij is de rechtsstaat haar leidraad. Als senator beschouwt de juriste het als haar kerntaak wetsvoorstellen te beoordelen op hun rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Natuurlijk is de Eerste Kamer een politiek orgaan en hebben partijen ideologische verschillen, maar in eerste instantie is die een chambre de réflexion en gaat het erom of een wetsvoorstel deugt. Daarin was de VVD-politica - die negentien jaar directeur was van Moot Court, een oefenrechtbank, aan de Universiteit Leiden - heel precies. Ze vlooide zo'n wetsvoorstel helemaal uit, raadpleegde experts, vormde haar eigen opvatting en liet vervolgens geen vraag ongesteld.


Met die insteek heeft Anneke 'Ankie' Broekers-Knol veel krediet opgebouwd in de senaat, waar ze met een anciënniteit van 4410 dagen tot de ervaren garde behoort. Dat ze in juli werd verkozen tot voorzitter heeft eigenlijk niemand verbaasd. Juist nu de regering een meerderheid in de Tweede Kamer, maar een minderheid in de Eerste Kamer vormt, is een standvastige voorzitter nodig. Vandaag, als de algemene politieke beschouwingen plaatsvinden, zal ze geen gedoe bij de interruptiemicrofoon tolereren, zo is de verwachting.


De toenemende kritiek op de Eerste Kamer - 'een verlengstuk van de Tweede Kamer', 'afschaffen maar' - kan zij als geen ander tegenspreken, geloven veel senatoren. Tijdens haar kandidaatstelling benadrukte ze dat de senaat vooral haar eigen afweging maakt. 'Ik zal alles in het werk stellen om weerstand te bieden aan de positie waarin deze Kamer op dit moment door de buitenwacht wordt gemanoeuvreerd', zei ze. Hoe ze dat doet? Door te laten zien dat de senaat nog steeds precies hetzelfde doet.


Broekers heeft opgezocht hoeveel wetsvoorstellen er het afgelopen kalenderjaar zijn behandeld. Dat waren er 267, daarvan zijn er maar drie afgewezen. 'Men doet alsof wij zo moeilijk lopen te doen, dat is dus niet zo.' Glimlachend: 'Maar we stellen wél lastige vragen.'


De VVD-senator staat bekend als 'autonoom denker'. 'Ze is een intellectueel, ze heeft een onafhankelijke geest', zegt PvdA-senator Klaas de Vries. Ze deinst er niet voor terug tegen de partijlijn in te gaan.


Ze is nog niet zo lang Kamerlid als haar partijgenoot Henk Kamp, dan minister van VROM, haar vriendelijk doch dringend verzoekt niet al te kritisch te zijn op de herziening van de huurwetgeving. Broekers reageert op een manier die kenmerkend voor haar is. Wordt het niet eens tijd dat de minister zijn ambtenaren aan het werk zet om vragen die de senaat nog heeft te beantwoorden? Anders, zo waarschuwt ze beminnelijk, komt er gegarandeerd een novelle om de technische mankementen aan het wetsvoorstel te repareren.


Die novelle komt er. Haar adagium is simpel: als een wet niet deugt, dan deugt die niet. Dan kan de VVD-top nog zo hard aandringen, ze houdt haar rug recht. Sterker, 'ze gaat er nog een tandje harder in', zo herinnert haar politiek assistent van destijds zich.


Recenter keerde zij zich tegen de verhoging van de tarieven voor het griffierecht, die VVD-minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) wil invoeren. Broekers vindt dat alle burgers, rijk of arm, naar de rechter moeten kunnen stappen. Zo'n afwijkend partijstandpunt wordt haar niet kwalijk genomen, zegt VVD'er Hans van Baalen. 'Ze is heel rechtstatelijk. Je weet wat je aan haar hebt.' Wat dat betreft doet ze hem denken aan Margaret Thatcher: 'The lady is not for turning.'


Als voorzitter heeft ze een neutrale rol, moet ze boven de partijen staan. Ze heeft daarin ervaring kunnen opdoen als voorzitter van de commissie van Veiligheid en Justitie. 'Daar liet ze zien dat ze onpartijdig kan optreden', concludeert SP-senator Tiny Kox. 'Alle stemmen worden gehoord.' Wat ook meehelpt, vindt Kox, is dat ze niet tot het populistische of rechts-conservatieve kamp van de VVD behoort. 'Ze is een liberaal zoals ze ooit waren bedoeld.'


Binnen en buiten de VVD wordt ze in de klassiek liberale traditie geplaatst, waartoe ook Frits Korthals Altes en wijlen Henk Vonhoff worden gerekend. Broekers, zo weet haar omgeving, moet niets hebben van 'opportunistische VVD'ers die bang zijn dat de kiezers weglopen naar de PVV en daarbij vrij fundamentele liberale waarden terzijde schuiven'.


Op het eerste oog lijkt ze wellicht 'een typische VVD-madam, die makkelijk praten heeft vanuit haar villa in Overveen', zoals een vriend het uitdrukt. Alle clichés gaan op: rechten in Leiden, studencorps Minerva, parelketting, golf. Maar de mensen die zich daaraan zouden kunnen storen, lijken dat te zijn vergeten. De PvdA in de Bloemendaalse gemeenteraad, noch de linkse senatoren in Den Haag hebben haar op dikdoenerij kunnen betrappen.


'Ze kan heel goed met verschillende gezindten omgaan', zegt professor Bart van Klink, een sociaal-democraat met wie Broekers de studieboeken Pleitwijzer (18e druk) en Juridisch Wijzer (5e druk) schreef. 'Juristen hebben de neiging de politiek te depolitiseren en kunnen daarom goed bruggen slaan. Ankie heeft daarnaast ook nog eens heel veel humor en zelfrelativering. Haar VVD-achtergrond heeft nooit tussen ons in gestaan.'


Broekers komt evenwel uit een rasecht VVD-gezin. Haar vader, jurist en directeur van een papiergroothandel, was zelfs bij de oprichting in 1948 aanwezig. Van huis uit kreeg ze mee dat je niet onnodig je hand moet ophouden. Dat je je talenten moet gebruiken als je ermee bent gezegend. Toen ze in 1970 afstudeerde, konden studenten aanspraak maken op een toelage wanneer ze niet meteen een baan hadden. Haar vader verbood het haar. Dat was niet voor mensen zoals zij bedoeld. Broekers was het helemaal met hem eens.


Ondernemen zit in haar DNA. Beide opa's leidden een eigen bedrijf, net als haar vader en broer. Hoewel ze wetenschappelijk is ingesteld, wil ze ook dingen tot stand brengen, daar zijn waar het gebeurt. Mogelijk is dat ook de reden dat ze niet is gepromoveerd, hoewel ze dat wel van plan was. Ze heeft er de intellectuele capaciteiten voor, maar niet het zitvlees. Overigens heeft ze zich in de Eerste Kamer, waar nogal wat hoogleraren rondlopen, nooit minderwaardig gevoeld. 'Gelukkig is zij niet het type vrouw dat last heeft van valse bescheidenheid', zegt Rob van de Beeten, oud-CDA-senator, die 'vaak in een combine' met haar optrok.


Ook in Leiden is haar 'tomeloze energie' welbekend. Broekers, die veel belang hecht aan goed argumenteren, was de drijvende kracht achter de eerste oefenrechtbank in Nederland om studenten het pleiten bij te brengen. Ze was enorm betrokken bij studenten, maar kon ook streng zijn, vertelt professor Hans Nieuwenhuis. Als een studente binnenkwam met 'hoi, ik ben Wilma', kon Broekers opmerken: 'Wilma? Wilma wie? Kom maar even opnieuw binnen.' Nieuwenhuis: 'Met een knipoog natuurlijk.'


Hoewel ze een beetje kregelig wordt wanneer ambassadeurs haar aanspreken met 'your excellency', houdt ze wel van een zeker cachet. Alles is al zo gewoon, sommige dingen mogen best van een beetje bladgoud worden voorzien.


Zo is het ook met trouwen. Broekers was 25 jaar buitengewoon ambtenaar burgerlijke stand en zegende jaarlijks vier à vijf huwelijken in. 'Dat doet ze op een typische Ankie-manier', zo heeft haar voormalige politiek assistent Christian van Megchelen ervaren. 'Liefdevol, grappig, maar je komt niet ongeschonden uit de strijd.'


Zelf is ze al 42 jaar getrouwd met neuroloog Arnoud Broekers, met wie ze twee dochters heeft, die ook rechten studeerden. 'Mijn moeder is altijd heel actief geweest, we zijn erg zelfstandig opgevoed', zegt Charlotte Gevers Deynoot, de jongste dochter. 'Maar verder probeerde ze een zo normaal mogelijke moeder te zijn. Ze coachte gewoon mijn hockeyteam en draaide ook bardiensten. Ze kwam hooguit wat hard aanscheuren bij school, ze was nooit tien minuten te vroeg.'


Elke maandag heeft Broekers 'omadag' en past ze samen met haar man op de twee kinderen (nummer drie is onderweg) van dochter Charlotte. 'Haar moeder paste ook op ons, zodat zij fulltime kon blijven werken toen wij klein waren', vertelt Gevers Deynoot. 'Dat is heel belangrijk voor haar geweest. Nu wil ze hetzelfde voor ons doen.'


Naast haar drukke agenda heeft ze ook nog tijd een 'superoma' te zijn. Heeft Broekers dan helemaal geen minpunten? Ze kan bitchy lijken, zeggen sommigen als ze na enig aandringen iets moeten noemen. Maar dat verdwijnt zodra je haar kent. En ze kan veeleisend zijn, maar eigenlijk is dat ook heel aanstekelijk. Haar 'aanwezige persoonlijkheid' kan de een soms wat minder bekoren ('het mag ietsje minder') dan de ander ('juist heel gezellig').


De sfeer die ze creëert is in elk geval karakteristiek. Zowat iedereen memoreert haar 'legendarische appelsleetjes' ('Het zijn vruchten, dus het mag') en kroketten. 'We zijn met z'n allen behoorlijk aangekomen', zegt Emmie Poutsma, die twintig jaar haar secretaresse was. 'Met Ankie heb je never a dull moment.'


CV


1946 Geboren in Leiden.


1958 Gymnasium-a, Huygens Lyceum Voorburg.


1965 Nederlands Recht, Rijksuniversiteit Leiden.


1971 Wetenschappelijk medewerker juridische faculteit Rijksuniversiteit Leiden.


1986 Lid gemeenteraad Bloemendaal (tot 1997).


1988 Secretaris in het faculteitsbestuur, juridische faculteit Rijksuniversiteit Leiden.


1992 Directeur Moot Court Universiteit Leiden (tot 2011).


2001 Lid Eerste Kamer.


2007 Vicevoorzitter vaste commissie voor Europese Samenwerkingsorganisaties Eerste Kamer (tot 2011).


2011 Voorzitter vaste commissie voor Veiligheid en Justitie Eerste Kamer (tot 2013).


2013 Voorzitter Eerste Kamer


Ankie Broekers-Knol is getrouwd met Arnoud Broekers, heeft twee dochters en vier kleinkinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden