Deze kaart legt uit waarom half Nederland open ligt voor het CDA

Vrij zicht

Beeld de Volkskrant

Hieronder ziet u de kaart van Nederland, met de ogen van electoraal geograaf Josse de Voogd. Geel is waar de meeste Nederlanders wonen en waar de verkiezingen worden beslist. Het Nederland van de doorzonwoningen. Maar ook onderschat Nederland. Wij van de krant en zij van de politiek kijken vooral naar de grote stad (oranje) waar we zelf wonen. In onze ogen bestaat de rest uit platteland (groen). Maar dat is niet zo. De helft van Nederland woont in wat in goed Amerikaans flyover country heet. Minder multiculti dan de steden, minder verschil ook tussen arm en rijk, maar zorgen zijn er wel degelijk. De plaatselijke V&D is dicht, de eindjes moeten aan elkaar geknoopt en zullen de kinderen straks wel voldoende verdienen om uit huis te kunnen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld de Volkskrant

Tegenwoordig denken we niet meer alleen in links tegen rechts. De verticale tegenstelling tussen conservatief en progressief is erbij gekomen. Of noem het nationalist tegen kosmopoliet. In het sociaal-conservatieve kwadrant heeft Wilders al tijden vrij spel. Terwijl juist daar volgens Peter Kanne van peilingbureau I&O Research de meeste stemmen zijn te halen. Dat zijn ruwweg de 50 procent Nederlanders in het geel. De SP is links, maar liet de kans lopen om aan te sluiten bij het conservatisme van de eigen achterban. De VVD is economisch te rechts. Wilders domineert - 'die zegt het tenminste' - maar is velen te radicaal.

Voor het CDA van Sybrand Buma is dit een vruchtbare akker. Momenteel heeft Buma dertien zetels, gevolg van het gedoogkabinetje met de PVV. De partij keek in het ravijn waar de PvdA van Asscher nu in kijkt. Het CDA van vandaag is de partij van het groene Nederland op de kaart: veel gebied maar weinig mensen. Afgaand op het bescheiden succes bij de gemeenteraadsverkiezingen kruipt de partij naar het geel. Nu staan we voor Kamerverkiezingen waarin het voornaamste thema lijkt dat veel mensen het gehad hebben met de héle politiek. Alles draait om de geloofwaardigheid van de partijleider.

Uitstraling

Aan de uitstraling van het CDA ligt het niet. Die past de helft van de Nederlanders als een handschoen. Zij gaan niet naar de kerk, maar geloven massaal in 'iets hogers'. Zij stemmen nu vaak VVD, maar vinden de late liberale bekering tot 'bezield verband' (Edith Schippers) niet overtuigend. Zij willen heus vluchtelingen opvangen, maar niet jan en alleman. CDA-Kamerlid Pieter Heerma vertelde me over de man die tijdens een ledenvergadering opstond en zei: 'Ik ben vrijwilliger bij een azc en ik vind dat de grenzen dicht moeten.' Die man staat dichter bij de doorsnee CDA-kiezer dan de theologen en predikanten die afgelopen zaterdag in Trouw verkondigden dat de primaire boodschap van het christendom 'welkom' is.

Sybrand Buma bevindt zich stevig in de sociaal-conservatieve hoek. Hij spreekt graag over het belang van gezamenlijkheid en de gevaren van versplinterend individualisme. Zijn onderwerp is 'het goede leven'. Welk Nederland willen wij, dat van een onderklasse die bij de Primark werkt terwijl de top zich laaft aan de ongebreidelde bonussen waarvoor werkgeversvoorman, tevens CDA-lid, Hans de Boer deze week vanuit Londen een warm pleidooi hield? Wat Buma hiervan vindt, weet ik niet. Wel typeerde hij in zijn laatste speech in Limburg zowel de Brexit als de overwinning van Trump als 'opstand der kiezers'. Die opstand was zeker ook gericht tegen het ontketende kapitalisme.

CDA lijsttrekker Sybrand Buma spreekt op 10 februari op een bijeenkomst van zijn partij in aanloop naar de verkiezingen in het Deltion College in Zwolle. Beeld anp

Onverschrokken

Op het stuk van vluchtelingen, immigratie en natie is Buma onverschrokken. Hij stelde laatst in Limburg een moderne vorm van grensbewaking voor. Hij wil het Vluchtelingenprotocol aanpassen, wat hem een onvoldoende opleverde van de asieladvocatuur die de verkiezingsprogramma's langs de mensenrechtenlat legde. Hij pleitte voor 'gezonde vaderlandsliefde' en ook dat kreeg van de buitenwacht een schampere ontvangst. De antenne van Buma is kortom wel in orde.

Hij is sceptisch over de CPB-doorrekening als politiek evangelie. In de partij halen ze graag het voorbeeld aan van de 5 miljard belastingkorting van 2015, die volgens het CPB 36 duizend banen zou opleveren. De christelijke SGP wilde de korting vooral aan eenverdieners ten goede laten komen. Toen dat voorstel werd doorgerekend, waren de 36 duizend banen ineens in rook opgegaan. Foetsie! Wat het CPB doet, is van politiek management maken,en vooral de echte vragen wegdrukken: hoe willen wij samenleven en wat is rechtvaardig. Uiteindelijk boog Buma en liet hij het verkiezingsprogramma alsnog op de CPB-snijplank leggen.

Jammer en misschien veelzeggend. Durft Buma de sprong te wagen en komt hij zo direct uit de verf? De campagne sluimert nog. Morgen hebben we het eerste tv-debat. Dan scheiden zich de mannen van de jongens. Is Buma snel en ad rem genoeg? Zijn saaiheid heet in CDA-kring degelijkheid. Zijn ideeën zijn doorleefd, zeggen ze. Dat zal best, maar zichtbaar is Buma tot dusver niet. Rutte en Wilders zijn bij het eerste debat de grote afwezigen. Voor Buma is het een kans uit duizenden. Hij is in dit gezelschap de enige die de sociaal-conservatieve kiezer aanspreekt. Half Nederland ligt voor hem open. Het is nu of nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.