Deze Iraanse 'spookgeneraal' helpt de wereld om IS te verslaan

Als Islamitische Staat-bolwerk Tikrit deze weken valt, dan is dat niet dankzij de VS. Maar eerder dankzij die andere belangrijke bondgenoot van Irak: Teheran. Meer in het bijzonder: generaal-majoor Qasem Soleimani, een van Irans invloedrijkste militairen. Een omstreden generaal ook. Zo omstreden dat hij prominent prijkt op Amerika's lijst van figuren die terroristen steunen.

Qasem Soleimani.Beeld ap

De Iraniër met diplomatiek paspoortnummer 008827 speelt, tot woede van Amerikaanse politici een leidende rol bij de aanval van het Iraakse leger en Iran-getrouwe sjiitische milities op Tikrit. Vanuit het plaatsje Albu Rayash helpt de Iraanse militaire strateeg Bagdad bij het omsingelen van Tikrit. Komende woensdag, als hij 58 jaar wordt, zal Soleimani zijn zoveelste verjaardag op het slagveld vieren. En foto's zullen er genoeg zijn van de bescheiden generaal te velde.

Werd hij tot voor kort 'de spookgeneraal' genoemd, omdat Soeleimani vrijwel nooit in de openbaarheid trad, nu regent het foto's op Twitter, Instagram en Facebook van hem. Bij de begrafenis in Libanon van een door Israël geliquideerde Hezbollah-commandant. Op de voormalige Amerikaanse basis Camp Speicher in Irak vlak voor het offensief tegen Tikrit. En theedrinkend bij sjiitische milities vlakbij de stad.

Zuur

De prominente rol die Soleimani speelt bij de slag om Tikrit is zuur voor de regering-Obama. Maar het tekent ook de bijzondere positie waarin Irak verkeert, twaalf jaar na de Amerikaanse invasie. Bagdads twee belangrijkste bondgenoten zijn nu landen die geen vrienden van elkaar zijn. Irak leunt zowel op de VS, dat helpt met luchtbombardementen, als op Iran om IS te verslaan. Mede vanwege de grote rol van Soleimani en sjiitische milities bij de aanval op Tikrit, besloot de Iraakse regering Washington niet te betrekken bij het zondag gestarte offensief.

In de VS kan niet iedereen dat waarderen. Soleimani, leider van het elitekorps Al-Quds van de machtige Revolutionaire Garde, werd al in 2007 door Washington geplaatst op de Amerikaanse sanctie- en terreurlijst. Behalve bij diverse aanslagen, onder andere in Irak, zou hij ook betrokken zijn geweest bij de invoer van nucleair materiaal voor het Iraanse atoomprogramma. Ook de VN plaatste de generaal op een zwarte lijst. 'Het offensief wordt geleid door dezelfde sjiitische milities die Amerikaanse soldaten doodden', aldus de Republikeinse senator John McCain in een verklaring na de aanval op Tikrit. 'Het wordt geregisseerd door dezelfde Iraanse leiders die hun de wapens en training gaven.'

De leider van Al Quds, de elite-eenheid van Irans Revolutionaire Garde, in 2011 tijdens een bijeenkomst met hoge geestelijke leiders. In het midden zit generaal-majoor Soleimani.Beeld ap
Senator John McCain hekelt deze dagen de Iraanse rol bij het legeroffensief om Tikrit in te nemen.Beeld reuters

Boerenzoon

Soleimani, geboren in de heilige stad Qom, steeg in 1998 tot grote hoogte toen hij leider werd van Al Quds. De eenheid van de Revolutionaire Garde is onder andere verantwoordelijk voor de geheime Iraanse militaire steun aan bevriende bewegingen in het buitenland, van Hezbollah tot Hamas. De rol die de boerenzoon uit de provincie Kerman op het internationale toneel speelde lag zo gevoelig dat er lange tijd niet eens een foto van de generaal was. Dat veranderde echter met de oorlog in Syrië.

Soleimani wordt gezien als de man die vorig jaar het regime van Bashar al-Assad redde. Dankzij de steun van Hezbollah-strijders, Iraanse militaire steun en het strategisch inzicht van Soleimani, wist het Syrische leger het tij te keren en volop in de aanval te gaan. Damascus gaf onder andere fanatieke, regime-getrouwe milities meer de ruimte, een tactiek die nu ook in Irak volop wordt toegepast. Soleimani kon echter niet verhinderen dat IS flink aan kracht won op het Syrische strijdtoneel.

Demonstranten houden in Teheran, tijdens de viering van de Iraanse revolutie in 2011, een spandoek omhoog met een steunbetuiging aan Soleimani.Beeld AFP

Mobilisatie

Na de 'blitzkrieg' van IS vorige zomer in Irak, verlegde de 'spookgeneraal' zijn werkterrein naar Irak. Sindsdien liet hij zich ook steeds meer zien in het openbaar. Zijn hand wordt gezien in de mobilisatie van zo'n 100 duizend sjiitische strijders, onder andere van bondgenoot Muqtadah al-Sadr's Mahdi-militie, om IS te bestrijden. Soleimani bemiddelde in 2008 tussen Al-Sadr en Bagdad toen deze in de havenstad Basra in opstand was gekomen tegen de Iraakse regering. Volgens de VS zaten Soleimani en zijn Al Quds toen ook achter de levering aan het Mahdi-leger van uiterst krachtige bermbommen waarmee tientallen Amerikaanse soldaten werden gedood.

In januari doken berichten op dat de Iraanse generaal was gedood bij het Iraakse Samarra in de strijd tegen IS. Teheran ontkende meteen het bericht. 'Hij verkeert in goede gezondheid', zei onderminister Amir Abdollahian van Buitenlandse Zaken. Hij ontkende dat Soleimani in Irak was. 'Hij is in Iran', beweerde de bewindsman. Inmiddels weet de wereld beter en leidt de generaal de strijd in Irak. Open en bloot. En de VS kunnen het alleen maar accepteren.

Met de Irak-invasie wisten de VS een dictator, Saddam Hussein, te verdrijven. Maar de keerzijde is dat Irak nu voor zijn veiligheid afhankelijk is van Iran. 'Zonder Iran zou de Iraakse regering nu een regering in ballingschap zijn', zei Hadi al-Ameri, leider van de sjiitische Badr-militie, in december over de cruciale rol van Soleimani.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden