ReportageSloveense grenswachters

Deze heuvel in Slovenië vormt de nieuwe poort naar Europa: ‘Onze grenzen staan enorm onder druk’

Een Italiaanse en een Sloveense grenswacht patrouilleren, met uitzicht op Triëst, de Italiaanse stad die migranten hopen te bereiken.Beeld Nicola Zolin

Een heuvel bij een dorpje in Slovenië aan de grens met Italië is in een paar maanden uitgegroeid tot een drukker migratiepunt dan Lampedusa en Sicilië bij elkaar. De politie krijgt hulp uit binnen- en buitenland om het strookje land tussen Kroatië en Italië te bewaken. ‘Ze sturen elkaar continu coördinaten over waar wij controleren.’ De nieuwe entree naar Europa leidt tot onrust in het traditioneel liberale Alpenland.  

De poort naar West-Europa wordt vandaag bewaakt door vier Slovenen, een Italiaan en een herdershond. Dat is niet zo veel, gezien het feit dat deze grensovergang sinds kort een van de drukste van het continent is. ‘Daar, zie je?’, zegt politiecommandant Vicjem Toskan. ‘Daar lagen ze. Zij waren met 120, wij met z’n tweeën. Kun je het je voorstellen?’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

De nachtelijke foto’s van 120 liggende migranten worden eerst tentoongesteld op een Sloveense telefoon en daarna op die van de Italiaanse collega, een agent uit de naburige stad Triëst die vandaag door zijn regering naar deze heuvel is gestuurd om buurland Slovenië te helpen met de migratiecrisis. Dat is nodig omdat deze heuvel bij het pietluttige dorpje Socerb, pal naast het San Servolo-kasteel met uitzicht op Italië, inmiddels een drukker migratiepunt is dan Lampedusa en Sicilië bij elkaar.

De Sloveense regio Koper is de afgelopen maanden verworden tot een essentieel kruispunt op de zogenoemde Balkanroute – de route voor migranten die via Turkije, Griekenland en de Balkan West-Europa proberen te bereiken. Volgens politiecommandant Toskan komt dat doordat er maar 12 kilometer land zit tussen de grens met Kroatië, bij Podgorje in het zuiden van zijn district, en deze grensovergang bij Socerb in het noorden. Dat betekent dat migranten maar drie uur nodig hebben om in Italië te komen.

Dat is voor migranten belangrijk omdat je door de Italiaanse politie niet zomaar het land mag worden uitgezet. In Slovenië ligt dat anders, omdat het de grens van het Europese Schengengebied vormt, en je vanaf Slovenië dus paspoortvrij door de rest van Europa kunt reizen. Vanwege die grensfunctie is het voor de Sloveense politie wel mogelijk illegale migranten terug te sturen naar Kroatië. Hoe korter je als migrant in Slovenië bent, hoe beter.

Hulp van het leger

Zo kon het gebeuren dat het relatief kleine politiebureau van commandant Toskan in Koper opeens verantwoordelijk werd voor het bewaken van een van de drukste bottlenecks in de migrantenroute naar West- en Noord-Europa.

‘Eerst bestonden onze patrouilles uit twee man,’ zegt hij, ‘maar dat was niet meer werkbaar. Het werd te druk.’ Daarom heeft hij sinds afgelopen zomer hulp gekregen van het Sloveense leger, zijn er gemengde patrouilles opgetuigd met de Kroatische en Italiaanse politie, worden er drones, thermische camera’s en nachtkijkers gebruikt en is er 216 kilometer aan hekwerk met scheermesjesprikkeldraad verrezen aan de zuidgrens met Kroatië. Tijdens de uitleg van Toskan vliegt een Bell 206-helikopter over, die als enige dagtaak heeft illegale migranten te spotten.

Italiaanse en Sloveense grenswachten patrouilleren bij het dorpje Socerb op zoek naar illegale migranten.Beeld Nicola Zolin

Dat al die hulp nodig is, blijkt ook uit de cijfers. Vorig jaar stopte de Sloveense politie ruim zestienduizend migranten die illegaal de grens overstaken; een stijging van 74 procent ten opzichte van 2018. Ter vergelijking: in heel 2019 kwamen minder dan twaalfduizend migranten Italië binnen via de Middellandse Zee, aldus cijfers van de International Organization for Migration.

Het gros van die zestienduizend werd weer teruggestuurd naar Kroatië of Bosnië, vanwaar vrijwel iedere migrant een nieuwe poging ondernam. Een half jaar geleden sprak de Volkskrant migranten in de Bosnische grensplaats Velika Kladusa die de tocht naar Triëst al bijna dertig keer hadden ondernomen. ‘Een keer ben ik tot aan Slovenië gekomen’, zei Amin, een 27-jarige Algerijn toen. ‘Ik kon Triëst al zien, zo dichtbij was ik. Maar meestal word ik al in Kroatië gepakt.’ Vorig jaar lukte het ruim vijfduizend migranten Italië te bereiken.

Verschuivende routes

‘Onze grenzen staan onder enorme druk’, zegt Miro Cerar, voormalig premier van Slovenië en huidig minister van Buitenlandse Zaken. ‘En dan vooral onze zuidgrens met Kroatië, omdat daar het Schengengebied begint.’ Vooral sinds het voor migranten moeilijker is geworden Europa te bereiken via de Middellandse Zee is het belang van de Balkanroute volgens hem zienderogen toegenomen.

In 2018 kwam 38 procent van de migranten via Griekenland en de Balkan Europa binnen. In 2019 was dat aandeel al opgelopen tot bijna 60 procent. Overigens is ook de Balkanroute zelf aan verandering onderhevig. De afgelopen jaren liep de route vooral via Noord-Macedonië en Servië, maar nadat de Servische grensovergangen met EU-landen als Hongarije praktisch ondoordringbaar waren geworden, schoof de migrantenstroom op naar het westen: via Albanië, Montenegro en Bosnië richting Slovenië.

‘De precieze route die migranten nemen verschuift continu’, zegt ook de Sloveense grenswacht die vandaag samen met een slaperige soldaat en een jonge stagiaire langs de grens met Kroatië patrouilleert in een Volkswagen Golf station. ‘Vorige week kwamen ze vooral binnen bij de spoorbrug, of bij dat dorp daar links – zie je? – maar vandaag is het rustig. We hebben vanochtend een Turkse familie onderschept, verder niemand.’

Dat kan aan de tijd van het jaar liggen, zegt de slaperige soldaat – in de lente is het doorgaans drukker dan in de winter – maar waarschijnlijk komt het doordat recentelijk gesnapte migranten de anderen hebben gewaarschuwd. ‘Ze sturen elkaar continu nieuwe coördinaten via Google Maps en WhatsApp over waar wij op dat moment controleren.’

Op die manier glipten vorig jaar zo veel migranten langs de patrouilles van commandant Toskan, dat de vorige minister van Binnenlandse Zaken van Italië, de rechts-nationalistische Matteo Salvini, serieus sprak over een muur tussen Slovenië en Italië – een ongekende actie binnen het Schengengebied.

‘Ik begrijp alle nationale politieke belangen wel’, zegt minister Cerar daarover. ‘Daarom probeer ik, tot op zekere hoogte, tolerant te zijn tegenover dat soort uitspraken en ze politiek te interpreteren. Tegelijkertijd moeten we wel opletten dat we het Schengenverdrag niet de nek omdraaien met z’n allen. In plaats van allemaal onze eigen grenzen te beschermen, zou het beter zijn onze gezamenlijke grenzen samen te beschermen. Helaas besteedt de Europese Unie te weinig aandacht aan de westelijke Balkan.’

Een Sloveense grenswacht met een herdershond. Sinds afgelopen zomer heeft de plaatselijke politie hulp van het leger. Beeld Nicola Zolin

Het gevolg: onrust in het traditioneel liberale Alpenland. Eind vorig jaar sprak persbureau AP bijvoorbeeld met Andrej Sisko, een extreem-rechtse politicus die opeens leiding bleek te geven aan een paramilitaire groep burgers die, gehuld in camouflagekleding, de grens met Kroatië bewaakte. ‘Ons doel is mensen te trainen die de politie en het leger kunnen assisteren hun land te beschermen tegen massamigratie uit Afrikaanse en Aziatische landen, hoofdzakelijk moslims’, zei Sisko.

Fascistische groeperingen

Dergelijke fascistische groeperingen, waarvan er in korte tijd tientallen uit de grond bleken te zijn geschoten, werden gelijk verboden door de overheid, zegt minister Cerar. Sinds december is een wet van kracht waardoor elk individu dat taken van de staat op zich neemt, en daarbij uniformen en wapens draagt die niet door de staat zijn uitgegeven, een boete van minstens 2.000 euro kan worden opgelegd.

‘Het was niets serieus’, zegt Cerar. ‘Daarmee bedoel ik niet dat ze onschuldig waren. Sterker nog: het was onacceptabel wat ze deden en kwam voort uit een totaal verkeerd, extreem idee. Daarom hebben we ook zo snel ingegrepen. Ik wil alleen zeggen dat het om kleine groepen ging die niet langer actief zijn.’

Maar hoe marginaal de groepen ook waren, ze waren tot voor kort ook volstrekt ondenkbaar in een land dat altijd zo vriendelijk tegenover migranten staat. Hun bestaan toont wel degelijk aan dat het sentiment jegens migranten langzaam verandert en dat de oostelijke grenzen van het Schengengebied zelfs hier, in Slovenië, beginnen te kraken. Dat was al langer het geval in Hongarije, waar premier Viktor Orbán al jaren een campagne voert tegen vluchtelingen en asielzoekers. Het was ook al een tijd aan de hand in Polen, waar vluchtelingen weinig kans van slagen hebben vanwege het bewind van de rechts-nationalistische PiS-partij. En soortgelijke sentimenten zijn bovendien waarneembaar in Slowakije en de Baltische landen, net als in Kroatië – kandidaat-lid van Schengen – waar al maanden verontrustende geluiden klinken over bruut politieoptreden jegens migranten en het zelfs illegaal deporteren van asielzoekers.

Politiecommandant Toskan tuurt samen met zijn Sloveense collega’s de omgeving af: een ingedommeld stel heuvels met beduidend meer naaldbomen dan inwoners. Achter hen ligt Triëst, daar waar voor migranten de rest van Europa begint, maar zij kijken allemaal richting de 12 kilometer Slovenië ingeklemd tussen beide grensposten. 

‘Ik wil mij niet te veel bemoeien met de politiek’, zegt Toskan over die groepen burgers die zelf de wapens opnemen, over de uitspraken van Salvini over een muur en de reactie van andere Europese landen. ‘Ik wil alleen zeggen dat wij hier 24 uur per dag en 7 dagen per week ons werk doen. Wij hebben ons hek, de hulp van het leger en we hebben onze politiehonden. We doen ons best. Daarover gesproken: zullen we weer verder?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden