Profiel Pieter Heerma

Deze Heerma zal als fractievoorzitter van het CDA minder naïef zijn

De nieuwe fractievoorzitter van het CDA, Pieter Heerma, ademt politiek. Hij zal met minder naïviteit en meer argwaan te werk gaan dan zijn vader Enneüs Heerma, die de partij in de jaren negentig een tijdlang leidde.

De nieuwe fractievoorzitter Pieter Heerma (CDA) spreekt tijdens de fractievergadering. Buma verlaat de Tweede Kamer en wordt burgemeester van Leeuwarden. Beeld ANP

Het CDA mag z’n handen dichtknijpen met iemand als Pieter Heerma (41), op afroep beschikbaar om de plaats van Sybrand Buma als fractievoorzitter in te nemen. Hij is zeer goed ingevoerd in partij, Binnenhof én coalitie. En, minstens even belangrijk, kennelijk niet toegerust met het brandende verlangen om ook op de langere termijn het partijleiderschap over te nemen. Al kan zoiets al doende veranderen.

‘Ik sta hier niet met een gevoel van ambitie, maar van plichtsbesef’, zei Heerma dinsdagochtend in zijn speech in de vergaderzaal van de CDA-fractie. ‘Ik heb niet de behoefte partijleider te worden. Iemand moet het schip leiden richting de volgende verkiezingen.’ Daarmee op slag veel kou uit de lucht halend: zijn positie is anders dan die van Rob Jetten bij D66, die ook tussentijds het fractievoorzitterschap overnam, maar juist niet uitsluit de partij ook na de verkiezingen te willen leiden.

Het CDA koos de nieuwe voorzitter in een biechtstoelprocedure, waarbij alle fractieleden hun wensen konden kenbaar maken aan de senior van de fractie: Pieter Omtzigt. Volgens Omtzigt kwamen daaruit geen andere kandidaten naar voren. Madeleine van Toorenburg, die vaak werd genoemd als mogelijke kandidaat, zei trots te zijn dat Heerma de functie wilde vervullen: ‘Als een van de architecten van het kabinet.’

Geruststelling

Ook voor de coalitie is de benoeming van Heerma een geruststelling. Met het vertrek van Buma, nadat eerder Alexander Pechtold en Halbe Zijlstra het Binnenhof verlieten, dreigde het akelig stil te worden rond Rutte. Een aanzienlijk deel van de bouwers van het regeerakkoord was weg, de overblijvers hebben als minister andere prioriteiten. Met Heerma blijft de rugdekking in tact. Hij zei: ‘Ik ken alle ins en outs van de dossiers en ook de mensen die daar aan tafel hebben gezeten.’

Alle Kamerleden die als secondant de formatiebesprekingen hadden gevoerd, gingen later het kabinet in; Wouter Koolmees, Halbe Zijlstra, Carola Schouten, ze werden minister. Alleen Heerma, rechterhand van Buma, bleef zitten waar hij zat. ‘Ik wil Kamerlid blijven’, zei hij. ‘De regering controleren, dat is voor mij de mooiste plek.’

Pieter Heerma is veel meer politicus dan bestuurder. Hij ademt politiek, en doet dat al heel lang. Een aantal jaren was hij hoofd voorlichting van de fractie, zeg maar de spindoctor van het CDA. Een vak dat hij leerde van Jack de Vries, bij wie hij als stagiair binnenkwam. In 2010, toen het CDA samen met de VVD en met gedoogsteun van de PVV een regering vormde, verdween hij een tijdje van het Binnenhof om hoofd communicatie te worden bij zorgverzekeraar De Friesland. Maar niet voor lang. In 2012, nadat Rutte I was gevallen, keerde hij als campagneleider voor Buma terug op het Binnenhof. Hij werd een van de dertien Kamerleden en groeide, door zijn dossierkennis en politiek-strategische blik, al snel uit tot een sleutelfiguur in de fractie.

Topjudoka

Heerma is een grote man en bovendien voormalig topjudoka, hij hoorde als junior bij de besten van de wereld in zijn klasse: boven de honderd kilo. Dat postuur, gecombineerd met zijn strenge, vorsende blik maakte dat als Buma met hem over het Binnenhof liep op weg naar formatieoverleg, passanten vroegen of dat misschien zijn lijfwacht was. Er zijn journalisten die zich herinneren dat het soms leek of hij zijn postuur als argument inzette om onwelgevallige berichtgeving te voorkomen.

Van alle CDA’ers kreeg hij bij de laatste verkiezingen het op een na laagste aantal voorkeurstemmen. Bij het grote publiek is hij vooralsnog onbekend, als Kamerlid bleef Heerma bij voorkeur buiten de schijnwerpers.

Dat heeft hij gemeen met zijn vader, Enneüs Heerma, die het CDA vanaf 1994 leidde en de partij na de verkiezingsnederlaag van Elco Brinkman nieuwe grond onder de voeten moest bezorgen. Toen in 1997 duidelijk werd dat het vertrouwen van de kiezer niet groeide, werd Heerma tussentijds aan de kant geschoven. Hij zou te weinig charisma hebben, niet over leiderskwaliteiten beschikken en het niet goed doen in de media; Jaap de Hoop Scheffer werd de nieuwe lijsttrekker. Op de dag dat Heerma zou worden voorgedragen als burgemeester van Hilversum, werd bij hem longkanker vastgesteld. In 1999, anderhalf jaar later, overleed hij.

Toen staatssecretaris Heerma stelt 20.000e woning in gebruik Almere Stad en overhandigt sleutel aan familie, 30 maart 1987. Beeld ArchiefFotocollectie AnefoReportage

Rode lap

Zoon Pieter zegt inspiratie te halen uit de tragische politieke carrière van zijn vader. ‘Andere partijen waren al bezig het CDA af te schrijven. Dat werkte als een rode lap op een stier.’ Hij studeerde inmiddels politicologie en kreeg thuis genoeg mee van de schaduwzijden van de politiek om niet die kant op te willen. Toch ging hij zijn vader achterna. Met minder naïviteit en meer argwaan, zodat hij diens valkuilen zou kunnen vermijden. Misschien komt daar die wens vandaan die hij dinsdag uitsprak bij zijn aantreden. ‘Iets meer fatsoen en respect, ook in de Tweede Kamer.’ Over zijn vader zei hij: ‘Ik kan niet ontkennen dat dit een de-cirkel-is-rond-gevoel oplevert.’

Hij benoemde ook de verschillen. ‘Mijn vader is opgegroeid op het boerenland. Ik groeide op in de stad en heb veel kansen gehad.’ Zijn vader zette het belang van gezinnen op de politieke agenda. Daarin kan Heerma jr. zich herkennen. ‘We moeten terug naar fatsoen en traditie, weg van het individualisme en de doorgeschoten commercie.’

Heerma staat in zijn fractie bekend als een dossiervreter maar meer nog als strateeg, man van vergezichten. Hij is woordvoerder arbeidsmarkt en integratie, maar was de afgelopen jaren ook fractiesecretaris, waarvoor kennis van alle dossiers vereist is.

Vooralsnog wordt hij door zijn partij gepresenteerd als wegbereider voor de volgende partijleider, die het CDA naar het Torentje moet leiden. De ministers Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en Wopke Hoekstra (Financiën) worden het vaakst genoemd als kandidaten om die taak toebedeeld te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden