Interview Dodenherdenking

Deze gezinnen staan stil bij de Dodenherdenking: ‘Herdenk wie je wilt, maar laat de ander in zijn waarde’

Niet alleen de Waalsdorpervlakte en de Dam in Amsterdam zijn herdenkingsplaatsen op 4 mei. In het hele land komen mensen bij elkaar voor de jaarlijkse twee minuten stilte. Uit gewoonte, traditie en overtuiging. De Volkskrant ging naar Hoorn, Emmen en Moerdijk en zag hoe gezinnen stilstaan bij de Dodenherdenking en de kinderen hier nadrukkelijk bij betrekken.

Erwin (45) en Amanda (38) Leetink met hun kinderen Anne (10) en Tijn (9) uit Hoorn. Beeld familie Leetink

Dodenherdenking Hoorn

Bij de herdenking in Hoorn loopt veteraan Erwin Leetink met zijn vrouw Amanda en twee kinderen Anne (10) en Tijn (9) mee in de stille tocht. 

Herdenken is Erwin Leetink (45) met de ‘paplepel’ ingegoten. Zo lang hij zich kan herinneren, houden ze thuis twee minuten stilte voor de televisie. Het klokgelui op de Waalsdorpervlakte, hij krijgt er nog altijd kippenvel van. Vanaf het moment dat Erwin in het leger ging, woonde hij altijd een herdenking bij. ‘Collega’s op de kazerne vertelden verhalen over jongens die tijdens een missie zijn gesneuveld. Doodgeschoten, of door een bermbom. Dan weet je: vrede komt niet vanzelf.’

In 2001 werd Erwin zelf naar Bosnië uitgezonden. ‘Het was toen veilig. Maar de flats waren gehavend door de vele tankbeschietingen. Gaten waren half dichtgemetseld, alsof de gebouwen waterpokken hadden. Ik zag de sporen van oorlog. Dat kennen wij in Nederland niet meer. Daarom is het belangrijk dat de herdenking blijft leven, ook bij mijn kinderen.’

Sinds een paar jaar neemt hij zijn dochter Anne (10) en zoon Tijn (9) mee naar de herdenking in Hoorn. Onderweg leggen de kinderen bloemen neer. Tijn denkt tijdens de twee minuten stilte aan de mensen die zijn omgekomen in de oorlog.  ‘Soms probeer ik me voor te stellen hoe de straat en het land eruit zouden zien als er oorlog is. Maar ik weet niet hoe het is’, zegt Anne. 

De kinderen komen vaak met vragen over de oorlog, merkt moeder Amanda (38). ‘Het houdt ze bezig.’ Tijdens de stille tocht in Hoorn wordt stilgestaan bij vijf onschuldige burgers die op het Kerkplein zijn gefusilleerd. Omdat het over specifieke mensen gaat, worden de kinderen meegenomen in het verhaal, ziet Erwin.

Verhalen over de oorlog komen ook via de familie. Erwin: ‘Mijn oma is Duits en werd tijdens de oorlog in Nederland dus als vijand gezien. Haar man, mijn opa, moest onderduiken omdat hij anders in Duitsland tewerk zou worden gesteld. Tegelijkertijd vochten haar broers aan het oostfront. Een werd in krijgsgevangenschap gezet en overleed alsnog na de oorlog. Een ander kwam terug zonder arm.

De discussie rond de herdenking op de Dam in Amsterdam doet Erwin koken van woede. ‘Je kan de hele wereld wel herdenken. Als anderen dat willen: prima. Herdenk wie je wilt, maar laat de ander in zijn waarde.’ De polarisatie maakt het herdenken misschien wel nog belangrijker. ‘De dodenherdenking en de viering op 5 mei scheppen een gevoel van samenhorigheid.’

Op 5 mei gaat het hele gezin naar het Bevrijdingsdefilé in Wageningen, waar Erwin meeloopt in de stoet veteranen. ‘De kinderen en ik staan langs de kant’, zegt Amanda. ‘Al die veteranen, de sfeer, de vrede. Het is heel intens en mooi om te zien.’

Dodenherdenking Emmen

Samen met Justin (18) en Patrick (26), twee van hun drie kinderen, zijn Raymond en Anja Ripassa bij de dodenherdenking in Emmen. Justins vriendin Yente (16) en broertje Dieter (11) zijn ook mee.

Raymond (52), Anja (52) en Justin (18) Ripassa uit Emmen. Beeld Raymond, Anja en Justin Ripassa

‘Van jongs af aan vonden mijn ouders het belangrijk dat wij ook naar de herdenking gingen’, zegt de 18-jarige Justin. ‘En toen ik op de middelbare school tijdens geschiedenisles leerde over de Wereldoorlogen, kwam bij mij ook het bewustzijn hoe fragiel vrijheid eigenlijk is. Mijn opa aan mijn vaders kant heeft in voormalig Nederlands-Indië tegen de Japanners gevochten. Die verhalen krijg je toch wel mee.’

‘Ik vind het belangrijk dat de kinderen nooit vergeten wat er tijdens de oorlog is gebeurd’, benadrukt zijn moeder Anja (52). Dat doet ze door de kinderen mee te nemen naar de herdenking en samen te praten over de betekenis van 4 mei. ‘Het is soms lastig om je te verplaatsen in wat er toen is gebeurd. Mijn eigen ouders en grootouders wilden er nooit over praten. Toch probeer ik mijn kinderen te vertellen hoe verschrikkelijk het geweest moet zijn.’

Vooral jongste zoon Justin toont veel interesse in de geschiedenis. ‘Met name de uitzendingen op National Geographic, waar ze oude filmbeelden uit de Tweede Wereldoorlog met special effects kleur geven, vind ik bijzonder. Door de kleur op de gezichten van de soldaten komt het extra dichtbij.’

De geschiedenis probeert vader Raymond (52) mee te geven aan de kinderen, ook met zijn eigen familieverhalen. De ene kant van zijn familie heeft tegen de Japanners gevochten in Indonesië. De andere kant zat ondergedoken voor de Duitsers in Twente. Raymond: ‘Ik wil dat mijn kinderen realiseren dat vrijheid en veiligheid niet vanzelfsprekend zijn.’

Dat elk jaar weer de discussie opsteekt wie er herdacht wordt, vindt de familie ronduit ‘belachelijk’. Raymond: ‘Het versterkt het gevoel dat we bewuster moeten zijn waarom we ooit zijn begonnen met herdenken. Mensen hebben in de oorlog de allerhoogste prijs betaald voor onze vrijheid.’

De familie bezoekt weleens de militaire begraafplaats in Oosterbeek. Raymond: ‘Tijdens de twee minuten stilte denk ik altijd aan de jonge kerels die hebben gevochten. Aan de mannen op D-day in Normandië, of aan de verhalen van soldaten die dachten dat ze bijna de oorlog hadden overleefd, maar toch nog naar de Pacific werden gestuurd. Dat mag nooit, nóóit vergeten worden.’

Dit jaar legt het gezin een bloemstuk voor een familie uit Wales die met de Geallieerden in de Tweede Wereldoorlog hebben gevochten, vertelt Raymond. ‘Ik ben vernoemd naar een vriend van mijn ouders uit Wales, wiens vader en schoonvader hier in Nederland hebben gevochten. Het bloemstuk is ter ere van hun en het 42ste Royal Engineers Bataljon. Voor de Britse soldaten draag ik een poppy, een rode klaproos, in mijn jasje.’

Bevrijdingsdag is dit jaar extra speciaal voor de familie. Als singer-songwriter staat Justin op het podium in Assen. ‘Dat vind ik heel bijzonder. Op deze dag komt er nog meer lading bij.’

Dodenherdenking Moerdijk

De familie Joosen-Straasheijm is met drie generaties bij de dodenherdenking in hun dorp Moerdijk in Brabant: grootvader Dick, Ingrid en haar man Eric en hun twee dochters Sanne (18) en Kim (16).

Familie Joosen-Straasheijm. Zij gaan naar de herdenking met drie generaties: vader Dick Straasheijm, zijn dochter Ingrid Joosen-Straasheijm (44) en schoonzoon Eric Joosen (48). Tijdens de herdenking zullen zij ook vrijwilliger zijn als verkeersregelaar. Hun dochters Kim (16) en Sanne (18) gaan zoals elk jaar mee naar de herdenking. Beeld familie Joosen-Straasheijm

Voor de familie Joosen-Straasheijm is de dodenherdenking het best als traditie te omschrijven. Ingrid (44) liep als klein meisje al mee met de drumband: vanaf de kerk de dodenmars naar het herdenkingsmonument verderop in het dorp. Doef, doef, doef; behalve de doffe slagen op de trommels is doodstil. Zwarte doeken over de instrumenten verbergen de glimmende randen. Na de twee minuten stilte en het Wilhelmus mogen de zwarte doeken van de trommels af.

In Moerdijk overheerst het dorpsgevoel. Hier geen discussies over wie er wel en niet worden herdacht. De herdenking wordt hier juist steeds belangrijker, merkt Ingrid.

Ook toen ze tien jaar niet in Moerdijk maar in een plaats verderop woonde, kwam ze samen met haar man op 4 mei naar haar geboortedorp. Die traditie brengt ze nu over op haar kinderen. ‘Want ik wil niet dat zoiets als de Tweede Wereldoorlog nog een keer gebeurt. Op zoveel plekken in de wereld is het onrustig. Dan hoop je dat degenen die in de politiek zitten, nadenken voordat ze een nieuwe oorlog beginnen.’

Op de basisschool las Sanne (18) tijdens de herdenking een gedicht voor. ‘Dat was heel aangrijpend.’ Op internet had ze naar informatie gezocht over wat er tijdens de oorlog precies in Moerdijk was gebeurd. Meest bijgebleven zijn de parachutisten die bij de Moerdijk-bruggen verdronken of werden neergehaald door de Duitsers. Sanne: ‘Ze kwamen hier om ons te helpen, maar kwamen om. Ik denk dat ik het daarom nog zo goed weet.’

Voor Dick (70) voelt het nog altijd ‘noodzakelijk’ ieder jaar bij de oorlog stil te staan. Als hij als vrachtwagenchauffeur op 4 mei onderweg was, zette hij de auto langs de kant van de weg voor twee minuten stilte. Soms brachten de tochten hem langs de grote begraafplaatsen in Frankrijk. ‘Dat maakte indruk.’

In de familie gaat nog altijd het verhaal over overgrootmoeder rond, die tijdens een bombardement op het dorp Klundert een granaatscherp in haar rug kreeg. Zwaar gewond én zwanger werd ze geëvacueerd. Ze beviel van een zoon in een bakfiets. Het artikel in de lokale krant, waar haar overgrootmoeder haar verhaal deed, nam Sanne mee naar school.

Het fotoalbum uit die tijd is altijd doorgegeven in de familie. Sanne: ‘Dat komt straks bij ons. Zo blijft het bewaard en kunnen we altijd blijven herinneren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.