Deze gedenknaald werd mogelijk gemaakt door...

Het Rijk gaat 34 rijksmonumenten afstoten. Wie neemt Naarden-Vesting, de gedenknaald in Apeldoorn en Piet Heins graf over van minister Blok?

Waarom doet het Rijk de monumenten de deur uit?

Het Rijk is druk bezig allerlei taken af te stoten: in de jeugdzorg, de AWBZ, maar dus ook een deel van monumentenzorg. Uit de 1.800 monumenten in rijksbezit zijn er 34 gekozen die het Rijk nooit gebruikt. Het gaat in hoofdzaak om ruïnes, kastelen, graftombes en gedenknaalden. Sommige van de gedenkplaatsen liggen of staan in de openbare ruimte, andere zijn ondergebracht in kerken.


Wie gaat de gedenknaalden in Apeldoorn en Rijswijk overnemen?

De gemeenten, als het aan het kabinet ligt. Of anders de provincies Gelderland en Zuid-Holland. Bij Apeldoorn gaat dat waarschijnlijk lukken. 'De gedenknaald moet goed onderhouden blijven', zegt een gemeentewoordvoerder. 'Als dat betekent dat wij de zorg van het Rijk moeten overnemen, dan doen we dat.' Maar lang niet alle gemeenten staan om een uitbreiding van hun verantwoordelijkheden te springen. Ze worden zelf al geconfronteerd met grote bezuinigingen. 'We zijn op dit moment juist bezig om vastgoed af te stoten', zegt een gemeentewoordvoerder van Rijswijk. 'Dan ligt het niet in lijn om een monument aan te schaffen.'


Als gemeenten en provincies niet thuis geven, wat dan?

Op de achtergrond loopt de Nationale Monumentenorganisatie (NMo) zich warm. De koepelorganisatie van zeven monumentenbeheerders is nog in oprichting, maar bij elkaar bezitten zij al ruim 1.500 monumenten. 'In principe zijn wij bereid het hele pakket over te nemen', zegt secretaris Johan Blom. 'Maar daar moet wel een bruidschat vanuit het rijk tegenover staan.' Voorwaarde voor de NMo is ook dat anderen niet alle mooie dingen wegkapen en er vervolgens alleen onrendabele objecten overblijven. 'Zo'n landgoed Trompenburgh in 's-Graveland kun je verhuren of er een hotel-restaurant in vestigen. Maar wat doe je met een graftombe? Als je beide beheert, kun je de winst van de een gebruiken voor het onderhoud van de ander.'


Kunnen particulieren ook een bod doen op een rijksmonument?

Als het Rijk er met gemeenten en provincies niet uitkomt, belanden de monumenten op de markt. Over prijzen wil het ministerie nog niet praten. Wel moeten aspirant-kopers beseffen dat ze zich aan de Monumentenwet dienen te houden en bijvoorbeeld het graf van Piet Hein niet naar hun achtertuin mogen verslepen. Aan het onderhoud van het vaak eeuwenoude erfgoed stelt de wet geen eisen. Precies daarom is Erfgoedvereniging Heemschut bang voor verwaarlozing. 'Maar als de nieuwe eigenaren straks geen geld meer hebben, kan niemand ze dwingen toch onderhoud te plegen', zegt beleidsmedewerker Mathijs Witte van Heemschut.


Met sponsoring moet toch ook geld binnen te halen zijn?

'Dit monument wordt u aangeboden door...' zou zomaar de toekomst kunnen zijn. 'Het Colosseum krijgt ook structurele steun van een schoenenfabrikant', zegt Witte van de Heemschut-vereniging. Vooral voor monumenten die niets opleveren kan het een uitkomst zijn. 'Ik kan me best voorstellen dat Albert Heijn het grafmonument van Piet Hein financiert.'


Toch waarschuwt wethouder Henk Lanting van Naarden-Bussum ervoor sponsoring als wondermiddel te zien. Wat moet hij met de monumentale vesting uit de 17de eeuw? 'Om die voor de komende generaties te behouden, ontbreekt het ons aan middelen. Ook van een sponsor mag je niet verwachten dat die dat tientallen jaren volhoudt.'


Eva Oude Elferink


1. Sint Baafskerk, Aardenburg 2. Abdijkerk, Aduard (Gr)


3. Willem Witsenhuis, Amsterdam


4. Gedenknaald Koning Willem III, Apeldoorn


5. Grafmonument Tromp, Oude Kerk, Delft


6. Grafmonument Piet Hein, Delft


7. Kasteel De Slangenburg, Doetinchem


8. Voormalige lichttoren, Goedereede


9. Slot De Assumburg, Heemskerk


10. Gedenknaald Manpad, Heemstede


11. Monument Graaf Adolf en park, Heiligerlee


12. Westfries Museum, Hoorn


13. Kasteeltoren, IJsselstein


14. Gotisch huis, Kampen


15. Kapel met grafmonument van Lyere, Katwijk


16. Grafmonument Destombe en resten bastion Waldeck, Maastricht


17. Kasteel Radboud, Medemblik


18. Grafmonument von Inn- und Knyphausen, Midwolde


19. Spaanse Huis, Naarden


20. Vesting Naarden (circa 20 objecten), Naarden


21. Kronenburgertoren, Nijmegen


22. Stenen baak, Oostvoorne


23. Ruïne van Strijen, Oosterhout


24. Ruïne Jacobaburcht, Oostvoorne


25. Gedenknaald, Rijswijk


26. Trompenburgh, twee objecten met park en tuin, 's-Graveland


27. Ruïne van Brederode, Santpoort-Zuid


28. Pandhof Sint-Marie, Utrecht


29. Onze Lieve Vrouwekerk, Veere


30. Schotse huizen, Veere


31. Ruïne van Teylingen, Voorhout


32. Maarten van Rossumhuis en voormalige dienstwoning, Zaltbommel


33. Sint-Lievensmonstertoren, Zierikzee


34. Sassenpoort (nr 51) en woonhuis (nr 53), Zwolle


34 monumenten die worden afgestoten


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.