Filmtips

Deze films en series over 11 september zijn echte aanraders

Aan 9/11 en de nasleep zijn tal van films, documentaires en series gewijd. Redacteur Mark Moorman selecteert vijf aanraders.

Turning Point: 9/11 and the War on Terror (2021)

Vijfdelige serie van Brian Knappenberger, te zien op Netflix.

null Beeld -
Beeld -

Al twintig jaar lang horen we hoe wonderschoon de dag in september begon met die frisse blauwe ochtendhemel, verstoord door het eerste vliegtuig (een ongeluk?) en het tweede vliegtuig (een terreuraanslag!). Die benauwende zekerheid over de gebeurtenissen, terwijl we ons ondertussen nog steeds niet aan onze afschuw kunnen onttrekken. Het slijt niet.

Knappenberger reconstrueert 9/11, waarbij hij probeert terug te keren naar de feiten van het moment en probeert twintig jaar duiding en complottheorieën als een soort roetlaag te verwijderen. Maar in de vijf uur durende serie neemt hij vervolgens een paar stappen terug en laat de lange aanloop naar de dag zien en wat er daarna gebeurde. Beginnend bij de inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan en eindigend aan de vooravond van de terugtrekking van de Amerikaanse troepen. Hij neemt nog net een aantal getuigenissen van leden van het Afghaanse leger mee, die verklaren dat ze hun land tot de laatste druppel bloed zullen verdedigen.

Het tekstbordje dat op het laatste moment aan de serie is toegevoegd meldt dat de Taliban inmiddels het hele land in handen hebben. Wie de serie van Knappenberger bekijkt kan nauwelijks verrast zijn door deze wending.

Man on wire (2008)

Documentaire van James Marsh, te zien op YouTube

null Beeld -
Beeld -

Nadat de WTC-torens zo schokkend uit de skyline waren verdwenen, werd er in de dagen en weken na de aanslagen een poging ondernomen om ze overal te verwijderen. Hoeveel televisieseries die in New York speelden hadden die Twin Towers niet ergens op de achtergrond? De trailer voor de eerste Spider-Manfilm van Sam Raimi, die in 2002 zou uitgaan, werd haastig uit de bioscopen en van televisie gehaald. In de trailer zien we hoe Spider-Man de helikopter van de bad guys vangt door een net tussen de twee torens te spannen. Het silhouet van de torens leek een besmet beeld te zijn geworden.

De meesterlijke documentaire Man on Wire is de reconstructie van een ongelofelijk moment uit de geschiedenis van de torens: hoe de Fransman Philippe Petit in 1974 op een koord tussen de torens liep, een illegale actie, waarvan hij al had gedroomd toen jaren daarvoor de bouw was aangekondigd. Regisseur Marsh noemde het een film over een ‘perfecte overval’, maar ook een ‘daad van schoonheid’. En hoewel de vernietiging, 25 jaar na de opening van het gebouw, niet genoemd wordt is het ook een ode aan die torens, en aan menselijke veerkracht.

United 93 (2006)

Speelfilm van James Greengrass; te zien op Netflix

null Beeld -
Beeld -

Vlucht 93 van United Airlines, die vertrok van Newark, New Jersey, was een van de vier gekaapte toestellen op de ochtend van 11 september. De kapers dwongen het toestel richting Washington te vliegen, vermoedelijk om het Capitool of het Witte Huis aan te vallen. Toen passagiers in de gaten kregen wat er inmiddels in New York gebeurde, overmeesterden ze de kapers en stortte het vliegtuig neer.

De Britse regisseur Greengrass reconstrueerde nauwgezet de gebeurtenissen, en baseerde zich daarbij op de echte gesprekken van de luchtverkeersleiding en, hartverscheurend, op de gesprekken van passagiers met het thuisfront. De camera pikt niemand er uit, maar lijkt een getuige die alles ziet. En Greengrass hanteerde vanaf dat alledaagse moment dat het vliegtuig opsteeg tot het moment van neerstorten real time, elke minuut in dat vliegtuig werd een minuut in de film. Het resultaat is onontkoombaar effectief. Dichter bij de chaos – en in dit geval de anonieme heroïek – van die dag is niemand in een film gekomen.

De film ging in première in aanwezigheid van veel van de familieleden van de mensen die aan boord hadden gezeten.

25th Hour (2002)

Speelfilm van Spike Lee, te zien op Apple TV Plus (huur en koop)

null Beeld -
Beeld -

25th hour is een film over het laatste vrije etmaal in het leven van een man (Edward Norton) die zeven jaar naar de gevangenis moet voor het dealen van drugs. Het is geen film over 9/11, maar het is wel een film die in New York werd opgenomen in het jaar na de aanslagen – en er niet aan voorbijging. De première was vijftien maanden na de ramp.

De toon wordt gezet met de indrukwekkende openingstitels als Spike Lee, eerst van nabij en later van een afstand, het Tribute in Light laat zien, het imponerende lichtmonument dat sinds 2002 jaarlijks met twee lichtkolommen de plek van de torens markeert. De muziek van componist Terence Blanchard wordt een klaagzang voor de stad.

Een aantal scènes werd opgenomen in een appartement dat uitkeek op Ground Zero, een jaar na dato nog een gapend gat in de stad, waar bulldozers en vrachtwagen af en aan reden. Een Amerikaans criticus schreef dat 25th Hour een historisch document was, te vergelijken met Rossellini’s Roma, città aperta, opgenomen pal na de oorlog in de Italiaanse hoofdstad.

Fahrenheit 9/11 (2004)

Documentaire van Michael Moore, te zien op documentaries.com

null Beeld -
Beeld -

De woede was nog vers toen Michael Moore met zijn documentaire over de aanslagen kwam. Zijn ruim twee uur durende aanklacht richtte zich vooral op de Bush-clan, die wat hem betreft de verkiezingen had gestolen met de vastlopende stemmachines van Florida in 2000, de originele ‘big steal’. Je kunt zeggen dat Michael Moore vrij veel aansnijdt, van de warme banden tussen de familie Bush en de Bin Laden-clan tot en met de manier waarop de Patriot Act er doorheen werd gerommeld.

Disney weigerde de film aanvankelijk uit te brengen en Michael Moore arriveerde op het filmfestival van Cannes als een held van de internationale filmgemeenschap; het leverde een Gouden Palm op en maakte van Fahrenheit 9/11 de succesvolste documentaire uit de filmgeschiedenis. En een film die elke officiële versie van de gebeurtenissen verdacht maakte. Dat hebben we geweten.

Voorbij de controverse kan Moore een zeer vindingrijke filmmaker zijn, met scènes die zoveel jaar na dato nog steeds verbijsteren. Van de manier waarop hij de aanslagen in New York in beeld brengt via de gezichten van de getuigen, tot en met het eindeloze fragment waarin we zien hoe president Bush, op schoolbezoek, na de mededeling over het tweede vliegtuig minutenlang voor zich uit blijft staren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden