Bellen metonze man in Londen

‘Deze EncroChat-operatie is ongeëvenaard, ik had geen idee dat de georganiseerde criminaliteit zo wijdverspreid was in Engeland’

De Britse politie heeft met behulp van de Nederlandse en Franse politie de grootste operatie tegen drugscriminelen ooit uitgevoerd. We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn in Londen, die ernaar uitkijkt in zijn oude rol als rechtbankverslaggever te kruipen.

Een inval tijdens de politieactie, die mogelijk werd gemaakt door de gekraakte berichtendienst EncroChat.Beeld AP

Merkte je iets van het feit dat Londen blijkbaar vergeven was van de georganiseerde criminaliteit?

‘Daar merk je helemaal niets van, terwijl het zich toch afspeelt in buurten die niet ver van de mijne liggen. Ik heb geen overhaast weggegooide EncroChat-telefoons in de prullenbak op straat zien liggen – die zijn waarschijnlijk in de Thames gegooid. In Amsterdam hoor je vaak over afrekeningen in het criminele circuit, maar hier nauwelijks. Er zijn wel wat geromantiseerde verhalen over gangsters in de jaren zestig, maar de onderwereld is tegenwoordig minder in beeld. We zien alleen de slachtoffers in de onderste lagen van die criminele organisaties, de loopjongens, de drugsrunners. Elk weekeinde is er wel een moord en de meeste slachtoffers zijn tieners.’

Dat zijn niet de gebruikers van EncroChat-telefoons, die zijn voor de hogere echelons. In wat voor wereld leven die kopstukken?

‘In zo’n grote stad als Londen zie ik figuren in dure auto’s die er niet uitzien alsof ze in de zakenwereld hun geld verdienen. Maar deze stad biedt dat soort mensen juist een prachtige schuilplaats in de wereld van het grote geld, bijvoorbeeld het milieu van de oliedollarmiljonairs. Daar kun je als crimineel gemakkelijk in opgaan en dan val je helemaal niet op. Op de beelden van de invallen zag je trouwens gewone huizen, niet heel luxueus. Je hoort hier weinig over maffia-achtige praktijken: ik had geen idee dat het zo wijd verspreid was. En het zat overal. Een kathedraalstadje als Rochester bleek een complete pillenfabriek te herbergen. Zo’n operatie is nooit vertoond, dit is ongeëvenaard.’

Wat verbaasde je het meest?

‘Naast de omvang was ik verrast door het feit dat de politie het zo goed geheim heeft weten te houden, want normaal wordt er vrij vaak gelekt.’

Grote sommen cash werden tijdens de politieactie in beslag genomen. Beeld Reuters

De Britse politie kregen de informatie via de Europese politiedienst Europol: het zijn Franse en Nederlandse speurders die tot EncroChat doorgedrongen. Wat schrijven de Britse media daarover?

‘In de kranten is het feit dat de data van het Europese vasteland kwamen, gereduceerd tot een bijzinnetje. Ze strijken hier graag met de eer die elders is behaald, dat was in eerdere internationale misdaadonderzoeken ook. Maar de Britten hadden bij deze operatie de Fransen en Nederlandse politie harder nodig dan andersom. Brexit leidt tot een groot verlies van kennis, want nu blijkt hoe belangrijk het is samenwerking met organisaties als Europol te handhaven. De Britten denken dat dit bij het oude blijft, maar daar denkt de Europese Unie toch anders over. Dat debat is nog niet losgebarsten, maar wie weet komt dat besef hier nog.’

Je zag op televisie hoe de politie verdachten in hun onderbroekje uit hun huizen haalt. Wat vindt het Britse publiek boeiend aan misdaad?

‘Moorden, graag flink bloederig, liefst met enige sensatie in de vorm van betrokkenheid van een bekend persoon. Misdaad fascineert de Brit. De kranten pakken uit met misschien wel tien pagina’s met alle details over deze operatie. Bijvoorbeeld over de huizen van die topcriminelen: waar wonen ze, hoe duur zijn die panden, want ook voor vastgoed hebben Britten een bovenmatige interesse. Privacy is totaal geen issue, alle details staan in de krant. Dat is de eerste golf publiciteit, want zodra verdachten worden aangeklaagd is er een mediaverbod om de jury niet te beïnvloeden. Tijdens de rechtszaak komt de tweede golf verhalen. Dan komen alle details op tafel en die mogen allemaal naar buiten. Naam, adres, foto en alle persoonlijke details.’

Hoe ga jij dat journalistiek aanpakken?

‘Ik ben in het verleden rechtbankverslaggever geweest, dus ik ben razend nieuwsgierig naar deze zaken. Ik zal ook zeker bij de rechtbank gaan kijken, als dat tenminste kan met de maatregelen tegen het covid-19-virus. Er zijn ook stevige porties drugs en wapens gevonden op de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Nu staat de plaats Newry van oudsher bekend als bandietenland, wegens de activiteiten van de IRA. Wie weet is daar een verband mee, dat aspect ga ik zeker in het oog houden. Ik ben toe aan iets anders dan de Brexit en het virus.’

Waarom criminelen geen WhatsApp gebruiken en meer over hoe de politie kon meelezen
De politie las wekenlang mee met criminelen die een versleutelde chatdienst gebruikten, en dus ongezien dachten te communiceren. Hoe kan de politie berichten lezen die onkraakbaar moesten zijn? En waarom gebruiken criminelen EncroChat, en niet het eveneens versleutelde WhatsApp? Vier vragen beantwoord.

Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden