Deze coalitie was zijn vijfde keus, maar belangrijker voor Pechtold: D66 is terug in het hart van de politiek

Deze coalitie was zijn vijfde keuze, maar daarvan is vrijdagavond weinig te merken wanneer Alexander Pechtold verantwoording aflegt aan zijn D66-achterban. Zijn partij, zegt hij, is terug in het hart van de politiek.

Beeld Freek van den Bergh

'Ik weet wat velen dachten bij de samenwerking van deze vier partijen', zegt Alexander Pechtold tot zijn partijgenoten, die hij vrijdagavond wil meenemen in het traject dat hij de afgelopen zeven maanden had afgelegd. 'Maar het was kiezen tussen niet meedoen of samenwerken. Zodoende is het progressieve geluid van D66 terug waar het hoort: in het hart van het politieke landschap.'

Zelden is het ambacht van de politicus zo tastbaar als bij de after sales van een regeerakkoord. Compromissen dienen uitgelegd, er moet verantwoording worden gegeven voor niet binnengehaalde doelen. Mark Rutte deed woensdag in Etten-Leur voor hoe dat moet - 'Ik kan het uitleggen' -, Sybrand Buma presteerde hetzelfde donderdag in Leiden: 'Een tankje voor alle congresgangers.'

Vrijdagavond is de beurt aan Alexander Pechtold. De opkomst is bij D66 veruit het grootst. Een paar honderd partijleden verzamelen zich in de Rijtuigenloods in Amersfoort. Niet alleen de partijleider, maar ook tweede onderhandelaar Wouter Koolmees gaan in gesprek met de zaal. Wellicht een voorbode van de toekomstige rolverdeling in Kamer en kabinet.

De afgelopen week hield Pechtold een slag om de arm als hij het akkoord verdedigde. Deze coalitie was zijn vijfde keus, herhaalt hij zuinigjes in Amersfoort. Daar spreekt geen groot enthousiasme uit. In het Kamerdebat had hij zich vooral trots getoond op de investeringen in het onderwijs en de maatregelen om het klimaatakkoord van Parijs te halen, onderwerpen waaraan door de eigen achterban zwaar wordt getild. Dat voorbehoud blijft vrijdagavond overeind. Al spreekt hij, net als zijn secondant Wouter Koolmees, van 'een prachtig akkoord voor progressief Nederland'.

Alexander Pechtold vrijdagavond in Amersfoort, rechts medeonderhandelaar Wotuer Koolmees. Beeld Freek van den Bergh

Narekenen

D66'ers hebben zo hun eigen redenen om kritisch te zijn. Het Wilhelmus verplichten, maatschappelijke diensttijd invoeren, de regeling voor voltooid leven op de lange baan schuiven - daar loopt een progressief liberaal niet warm voor. Om van het inleveren van het raadgevende referendum maar te zwijgen. Nee, dit regeerakkoord is niet overgeschreven van het D66-program. Al blijkt een partijlid becijferd te hebben dat 80 procent van het verkiezingsprogramma in het regeerakkoord was beland. 'Dat moet ik nog eens narekenen', is de voorzichtige reactie van Pechtold.

Toch kreeg Pechtold de afgelopen dagen amper kritiek uit eigen kring. Geen partijcoryfeeën als Hans Wiegel (VVD) of Ernst Hirsch Ballin (CDA) die het akkoord onder vuur namen. Alleen voormalig Kamerlid Boris van der Ham toonde zich kritisch, met name over de ethische kwesties. Jan Terlouw, groen geweten van D66, legt in Amersfoort de verantwoordelijkheid elders. Hij maakt een verwijt aan de linkse partijen, die langs de zijlijn waren blijven staan: 'Daar gaat geen leiderschap van uit.'

Vragen zijn er wel. Over de gekozen burgemeester - 'Die gaat er zeker komen', verzekerde Pechtold. Over het kinderpardon - 'Er waren twee partijen voor uitbreiding, waaronder D66'. Over het feit dat de partijleiding dit keer geen congres uitschrijft om dit akkoord te laten fiatteren. Over de Kamerleden die klapvee dreigen te worden. Ze worden vanaf het podium soepel gepareerd.

Tijdens Rutte II stond D66 als gedoogpartner tussen de coulissen. Het grote verschil zal over anderhalve week zichtbaar zijn: dan treden zes partijgenoten aan als bewindspersoon, iets wat D66 de afgelopen vier kabinetten heeft ontbeerd. Dat is de terugkeer naar het hart van de politiek, waarover Pechtold spreekt. Hij weet wat hem de komende jaren te wachten staat. De linkse oppositie zal alle middelen benutten om een wig te drijven tussen hem en zijn coalitiegenoten. Met name als het over de klimaatdoelen gaat. 'Dit akkoord is knettergroen', zegt hij nog maar eens in Amersfoort, als reactie op Jesse Klaver (GroenLinks) die het juist knetterrechts noemde. Dat is wat hij de oppositie de komende jaren zal voorhouden: wij hebben wèl verantwoordelijkheid genomen. Dan krijg je niet alles wat je hebben wilt. Maar je zit wel aan de knoppen.

Einde van Rutte II: 'Tot nooit meer'

Komende week is het reces en de week daarna hoopt Rutte zijn nieuwe ministersploeg op het bordes te hebben staan. Dus was vrijdag de allerlaatste ministerraad van Rutte II. Een 'vreemde combinatie van opluchting en weemoed' bekroop vicepremier Lodewijk Asscher toen hij achter in zijn dienstauto een selfie nam.

Minister Plasterk koesterde warme gevoelens voor zijn Wet normering topinkomens. Het was een hoogtepuntje van de afgelopen periode, bekende hij. Maar de volgende ploeg gaat toch gewoon het hoge salaris van Matthijs van Nieuwkerk weer gedogen? Hij weet het, maar wil geen verbolgen mastodont worden die zijn opvolgers voor de voeten loopt. 'Ik heb het regeerakkoord met rode oortjes gelezen en ik heb besloten alles op te kroppen.'

Minister Melanie Schultz liep lachend en met een welgemeend 'Tot nooit meer!' de deur uit, haar toekomst in het bedrijfsleven tegemoet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden