Deze Chinees protesteert als een van de weinigen tegen het 'Presidentschap voor het leven' van Xi Jinping

'De afgelopen vijf jaar is de vrijheid van meningsuiting al enorm geslonken. Dat wordt erger'

Dat partijleider Xi levenslang China wil kunnen leiden, schoot commentator en journalist Li Datong in het verkeerde keelgat. 'Is dit de Communistische Partij? Ze graven hun eigen graf.'

De Chines president Xi Jinping arriveert maandag op het 13de partijcongres. Hij wil de beperkingen aan het aantal presidentiël termijnen schrappen uit de grondwet. Li Datong roept op tegen te stemmen. Foto epa

De bekende Chinese commentator en journalist Li Datong (66) was net boodschappen aan het doen toen het nieuws voorbij flitste op zijn smartphone: de grondwet gaat op de schop waardoor president en partijleider Xi Jinping levenslang kan aanblijven. Als een van de weinigen protesteert Li openlijk tegen dat plan.

U zou in die supermarkt behoorlijk hebben geschreeuwd.

'Ik was net brood aan het kopen en ik heb inderdaad staan vloeken. Thuis zag ik dat een jonge Chinese vrouw online bezwaar maakte. Ik schaamde me: laat ik zo'n belangrijke kwestie over aan een jongedame? Heeft China geen kerels meer?'

Kokend van woede schreef de man met de scherpe pen een beheerste oproep tot tegenstemmen. 'Het schrappen van beperkingen voor de termijn van nationale leiders zal ons tot de risee van de beschaafde landen maken. We gaan terug in de geschiedenis en planten wederom het zaad van chaos in China.'

Li is een man van het systeem. Geen dissident, maar een partijlid met een kritische geest. Hij werkt voor de China Youth Daily, de krant van de jongerenorganisatie van de Communistische Partij. Al is hij over de 60, eenmaal in dat systeem is zo'n werkeenheid, zoals Chinezen een staatswerkgever noemen, altijd verantwoordelijk voor Li.

Hoe reageerden de volksvertegenwoordigers op uw brief?

'Ik heb hun contactgegevens niet, maar zo'n open brief online ziet iedereen. Ze hebben het vast gelezen. Ik heb twee dagen mijn e-mail gecheckt maar er kwam geen ontvangstbevestiging van ze. Wel kreeg ik talloze steunbetuigingen van internetgebruikers. De derde dag was mijn inbox plotseling leeg. Van een volle inbox naar nul berichten! Zogenaamd een systeemstoring.'

Li Datong Foto afp

Kreeg u meer problemen?

'Ik doe niets illegaals: ik vraag diegenen die mij als burger vertegenwoordigen mijn standpunt over te brengen. De politie is nog niet langs geweest. Ze proberen me via de krant de mond te snoeren.'

U zegt dat een ontmoeting nu niet uitkomt, dus doen we dit telefonisch. Wat is het verschil?

'De politieman die me al jaren in opdracht van de staat in de gaten houdt, zegt dat deze telefoon niet wordt gemonitord. Mijn mobiele nummer wordt 24 uur per dag afgeluisterd. Op dit nummer hebben ze geen tap aangevraagd.'

Dat vertelt de politie u gewoon?

'Ik klets al jaren met die jongen.'

Waarom morrelt Xi nu aan het systeem?

'Er is verzet onder partijoudsten tegen het schrappen van de termijnen. Xi denkt: hoe eerder hoe beter. Als hij wacht krijgt hij het er misschien niet door. Hij wil iets als Poetin, vier termijnen. Dat is dus nog twintig jaar.'

In uw brief waarschuwt u voor chaos. Wat staat China dan te wachten?

'Het volk mag niets meer zeggen, niets meer horen en zich nergens meer over uitspreken. De afgelopen vijf jaar is de vrijheid van meningsuiting al enorm geslonken. Dat wordt erger. De staat kiest de eenvoudigste manier van machtsuitoefening: onverholen geweld. Kijk hoe ze nu al Beijing ontdoen van migrantenwerkers. Kinderen komen uit school en ineens is hun huis gesloopt, huiswerk doen ze op het puin. Mensen krijgen tranen in de ogen van die beelden. Is dit de Communistische Partij? Ze graven hun eigen graf.

'Zo stapelt de wrok zich op in de harten van de mensen. Dit regime plant zaden vol haat en vernietigt zo zijn eigen toekomst.'

Zondag stemt het Volkscongres. Durft iemand tegen te stemmen?

'Nee, volksvertegenwoordigers zijn geselecteerd op hun vermogen tot kontlikken.'

In 2006 werd uw kritische krantenbijlage Vriespunt door de propaganda-autoriteiten stopgezet. Toen u daartegen protesteerde, kreeg u meer steunbetuigingen dan nu met uw open brief.

'Daar ben ik ook teleurgesteld over. Zeker jongeren zijn niet politiek geïnteresseerd. Dit is de gehersenspoelde generatie: ze krijgen vanaf de basisschool steeds hetzelfde te horen. Ze zeggen niets, ze denken aan hun eigen veiligheid.'

Als kind van ouders met een besmette politieke achtergrond werkte Li in het tijdperk van Mao Zedong op de onherbergzame steppe van Binnen-Mongolië.

U bent van dezelfde generatie als Xi Jinping. Wat drijft hem?

'Hij wil wat Mao Zedong had: controle. Xi is zwaar beïnvloed door Mao. Ik hoor Mao terug in zijn manier van spreken. Xi loopt niet over van zelfvertrouwen. Leiders met natuurlijk gezag hebben geen verafgoding nodig. Ik vrees dat Xi Mao nog steeds als een ongeëvenaarde held bewondert, terwijl mensen van mijn generatie juist onze geest onderzoeken op restjes Mao en ons proberen van zijn invloed te ontdoen.'

Na de dood van Mao kwam Li in 1979 in dienst bij de China Youth Daily. Hij gelooft heilig in vrijheid van meningsuiting en de kracht van informatie.

'In een samenleving met internet kun je nooit alles honderd procent controleren. Als een enkeling spreekt voor de zwijgende meerderheid is het al goed. Als de waarheid eenmaal de vrije loop krijgt, stort het huis met leugens als fundament direct in, want autoritaire regimes zijn niet verankerd in de harten van de mensen. Niemand zal opkomen voor een autoritair bewind als het wankelt. Die tientallen miljoenen partijleden in de Sovjet-Unie hebben het systeem ook niet verdedigd. Zo is de situatie in China nu ook.'

Hoe kwetsbaar bent u met uw verzet?

'Ik moet het maar gewoon volhouden. Dit zijn angstige tijden, maar ik moet zeggen wat ik op mijn hart heb, of dat nu nut heeft of niet. Later, als mijn nageslacht in een democratische tijd leeft, kijken mijn kinderen of kleinkinderen terug naar dit doorslaggevende moment. Als ze dan constateren dat ik heb gezwegen ben ik de schande van de familie.'

Zeiden ze niet: pa, doe niet zo gevaarlijk?

'Natuurlijk is iedereen bang. Ik ook, want ik sta niet tegenover redelijke mensen. Tirannen gaan geen discussie aan. Om de wet geven ze niet. Het enige waar ze in geloven is geweld.'


Dit is de Lente voor Sterke Mannen

Het Chinese Volkscongres, dat afgelopen weekend bijeenkwam, beslist of Xi Jinping president voor het leven wordt - als hij dat zelf ook wil. Gehoorzaamheid aan de president is nog de enige norm.

Wie de macht heeft in China is van wereldbelang. Maar hoe kom je aan de top? Beantwoord de vragen en leer de do's en dont's kennen.

Sterke mannen zijn in, schrijft New York Times-columnist Thomas Friedman. Dat heeft veel te maken met het gevoel in de VS dat we het met democratiebevordering wel hebben gehad.

Officieel mogen politieke leiders in de Chinese eenpartijstaat niet worden vereerd, maar rond de Chinese president en partijleider Xi Jinping is een stevige persoonsverheerlijking gegroeid. Bekijk dit overzicht in woord, beeld en communistische propaganda-rap.

De organisatie van de jaarlijkse vergadering in de Grote Hal van het Volk gebeurt met militaire precisie. Bekijk hier het scrollverhaal met beelden achter de schermen.