Deze campagne geen gekissebis over 'het H-woord'

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Vandaag deel 7 van een serie: welke plannen hebben de partijen voor de woningmarkt?

Mark Rutte met Elco Brinkman (R), voorzitter van Bouwend Nederland. Beeld anp

Afgelopen decennia wist je dat een verkiezingscampagne pas echt op stoom was zodra een in het nauw gedreven lijsttrekker had geroepen: 'Handen af van de hypotheekrenteaftrek!' Waarna de tegenstanders op de linkerflank met rode koppen voor afschaffing van de aftrekpost voor huizenbezitters pleitten.

Maar na de woningmarkthervormingen van het laatste kabinet lijken partijen nu geen electoraal heil te zien in gekissebis over 'het H-woord'. Sterker: de toekomst van de woningmarkt is een nagenoeg non-existent thema in de campagne.

En dat terwijl grote groepen Nederlanders zich zorgen maken over hun huisvesting (jongeren, zzp'ers, gezinnen in de stad, mensen met lage inkomens, statushouders). In de Randstad is een groot gebrek aan koop- en huurwoningen. Volgens planologen moeten er de komende jaren honderdduizenden huizen worden bijgebouwd om de groeiende bevolking onder dak te brengen. Vreemd is de politieke stilte bovendien omdat de partijen in hun verkiezingsprogramma's voorstellen doen die zeer verschillend uitpakken voor woonkosten en woonkansen van groepen Nederlanders.

Om te beginnen is er de ooit zo beladen hypotheekrenteaftrek. Afgelopen regeerperiode heeft het kabinet besloten dat hypotheekrente alleen fiscaal aftrekbaar is als de huizenkopers hun schuld binnen dertig jaar aflossen. Daarnaast daalt het maximale aftrekpercentage in 28 jaar stapsgewijs naar van 52 naar 38 procent. Op de VVD en SGP na willen alle partijen die hun programma's door het Centraal Planbureau hebben laten doorrekenen graag verder morrelen aan dat beleid.

Veel linkse patijen (PvdA, CU, SP, Denk) stellen bijvoorbeeld een plafond in van 500 duizend euro, de rente op het leningdeel boven die grens moet wat hun betreft niet langer aftrekbaar zijn. Nadelig dus voor rijke huizenbezitters. Alle huizenbezitters worden geraakt door de plannen van D66 en Denk om de verlaging van de aftrek de komende jaren sneller door te voeren. Datzelfde geldt voor het verder verlagen (D66, Vrijzinnige Partij) of helemaal afschaffen (VNL) van de aftrek. GroenLinks wil de fiscalisering van de eigen woning zelfs helemaal op de schop gooien. Welke consequenties dat voor huizenbezitters heeft, is moeilijk te overzien.

Uit de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat veel partijen ook een verrassing in petto hebben voor huizenbezitters die hun hypotheek (bijna) hebben afbetaald. Volgens de 'Wet Hillen' zijn zulke huishoudens nu gevrijwaard van een soort vermogensbelasting op hun huis (het eigenwoningforfait). PvdA, SP, D66, VNL, CDA en CU willen die regeling de komende regeerperiode geheel of gedeeltelijk afschaffen. Dit is een maatregel die (veelal oudere) huizenbezitters zonder woningschuld honderden euro's per jaar extra kan kosten.

Bijna alle partijen vinden dat er in Nederland meer middeldure huurwoningen bij moeten. Maar in de doorrekeningen van hun programma's staat daar amper iets over. Het bouwen van die woningen is namelijk een kwestie van particuliere investeerders en gemeenten. De rijksoverheid oefent er verder weinig invloed op uit.

Dat is een ander verhaal voor de sociale huurwoningen. Vanuit de samenleving wordt er een groot beroep gedaan op woningcorporaties, die bijna alle twee miljoen sociale huurwoningen bezitten. Zo moeten zij hun huizen betaalbaar houden voor minima, bouwen om hun lange wachtlijsten terug te dringen, woningen energiezuinig maken, helpen bij de huisvesting van statushouders, ouderen langer thuis laten wonen en zorgen dat ggz-patiënten een goed onderdak hebben.

Politiek Den Haag heeft invloed op dergelijke investeringen via de verhuurdersheffing, de belasting die het kabinet de verhuurders van sociale huurwoningen oplegt. Onder het vorige kabinet is die heffing opgevoerd tot 1,7 miljard euro en komende jaren loopt zij op tot 2 miljard. Een verlaging van de heffing betekent extra geld voor corporaties om uit te geven aan volkshuisvesting.

Op de schaal van de verhuurdersheffing neemt de VVD een extreme positie in. De partij verhoogt de heffing tot 4,6 miljard euro, wat erop neer zou komen dat een gemiddelde sociale huurder ongeveer vier maanden huur per jaar aan de overheid betaalt en daarna pas aan de huisbaas. Corporaties kunnen zo'n groot bedrag vermoedelijk alleen opbrengen als zij op grote schaal bezit verkopen.

Aan de andere kant van het spectrum staan de SP en Denk. Zij schaffen de heffing helemaal af. Ook de ChristenUnie doet dat, maar die partij zet tegelijkertijd een streep door de huurtoeslag. De corporaties moeten volgens de CU in de toekomst maar zorgen dat huren passend zijn bij het inkomen van hun huurders. Netto houden de verhuurders zo geen extra geld over om te investeren.

Veel partijen koppelen een verlaging van de heffing aan prestaties. GroenLinks wil bijvoorbeeld een korting van maximaal 400 miljoen euro toestaan voor corporaties die nieuwe sociale huurwoningen bouwen in gebieden waar sprake is van 'woningschaarste'. Het CDA geeft een half miljard korting aan corporaties die investeren in het energiezuiniger maken van hun woningen. En de PvdA wil de heffing zo verdelen dat corporaties die veel bouwen minder betalen en corporaties die weinig bouwen meer. Daarnaast wil de partij een Rijksfonds waaruit jaarlijks 300 miljoen euro wordt geïnvesteerd in 'wijken en dorpen'.

Lees verder

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Deze artikelen over de plannen van de politieke partijen als zij het na de verkiezingen voor het zeggen hebben, verschenen eerder in 'de echte keuze':

Deel 1: Wat zijn de groene voorstellen van de partijen? (+)
Deel 2: Wat willen partijen met de zorg? (+)
Deel 3: Wat is volgens de partijen de rol van Nederland in het buitenland? (+)
Deel 4: Wat zijn de defensieplannen van de partijen? (+)
Deel 5: Wat gaat er gebeuren met de belastingen? (+)
Deel 6: Welke plannen hebben de partijen met onderwijs? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden