Nick Clegg: `Er is niets bewonderenswaardigs aan mensen om de tuin te leiden door middel van retorica.`Beeld WassinkLundgren

Deze Brit houdt wel van de Europese Unie

Een Brexit zal niets veranderen aan de immigratie, betoogt de ex-leider van de Britse Liberaal-Democraten. Niemand heeft een idee wat er na een Brexit gebeurt, ook de voorstanders niet. 'Van een klif springen zonder parachute is dapper, maar ook oliedom.'

Wie in het Verenigd Koninkrijk zoekt naar een onvervalste gelovige in de Europese Unie kan zich voelen als Diogenes, de Griekse filosoof die volgens de overlevering in zonlicht met een lamp over de straten van Sinope doolde. 'Ik zoek een mens!', antwoordde de filosoof, gevraagd naar zijn curieuze zoektocht. Maar op de zevende etage van een kantoorpand tegenover Victoria Station zit iemand die houdt van Brussel, van de EU: Nick Clegg. Ex-eurocraat, ex-vicepremier, kamerlid voor de Liberaal-Democraten, eega van een Spaanse vrouw, zoon van een Nederlandse moeder.

In het Lagerhuis komt de 49-jarige politicus weinig meer. Veel van zijn tijd gaat op een goededoelenwerk en het geven van lucratieve lezingen. De laatste maanden is hij druk met de strijd tegen een Brexit, een Shakespeareaans drama dat volgens hem kan leiden tot nieuwe oorlogen op het vasteland. Gezeten op de burelen van een hip scooterbedrijf waarmee hij een etage deelt, klinkt hij serieus, soms met overslaande stem. 'De situatie is ernstig. De Tories hebben de EU jarenlang afgekraakt. Nu merken zij het resultaat.'

Het is twee dagen voor de moord op zijn 'oude vriendin' Jo Cox, een wandaad die hij later typeert als een aanslag op de democratie.

Er hangt een Brexit in de lucht, zo wijzen recente peilingen uit. Wat is er misgegaan bij de campagne?

'De Brexiteers hebben een goede week achter de rug omdat ze de kans kregen non-stop over immigratie te praten, maar ik weiger de peilingen al te serieus te nemen. Het is valse wetenschap, waarover obsessief wordt gesproken. Uiteindelijk zullen kiezers zich afvragen: wegen de risico's bij een Brexit op tegen de afkeer van de EU. Eruit stappen lost de problemen niet op. Immigratie blijft, maar het land wordt armer.'

Het Australische puntensysteem om immigratie te beheren, zoals voorgesteld door de Brexiteers, lijkt populair te zijn.

'De Australiërs hebben naar verhouding twee keer zoveel immigranten als wij.'

Dat is hun keuze, want ze hebben de controle over de instroom.

'Dat hebben wij nu ook al, tenminste waar het gaat om immigratie van buiten de EU.'

Liveblog Brexit

Het aftellen is begonnen: morgen stemmen de Britten of ze in de Europese Unie willen blijven, of niet. Brexit of Bremain? Blijf op de hoogte van alle laatste feiten, meningen en wetenswaardigheden over het referendum in dit liveblog.

Maar EU-immigratie is nu juist het probleem.

'Als je actief zoekt naar mensen die er moeite mee hebben, zul je ze vinden, maar mijn ervaring is dat de vrees voor immigranten vooral leeft in gebieden waar geen immigranten zijn. Londen is een immigrantenstad en daar bestaat weinig moeite met immigratie. Veel gewone gezinnen zien hoeveel immigranten hebben bijgedragen aan het land, aan de gezondheidszorg bijvoorbeeld. Het is een open economie en daar hoort immigratie bij. Illegale immigratie, daar ben ik wel tegen.'

David Cameron werd tijdens de debatten hard aangevallen door gewone kiezers, met name over immigratie. Is dat geen teken aan de wand?

'Na een paar jaar aan de macht te zijn geweest, krijgen politici veel kritiek. Ik weet daar alles van. Mensen als Michael Gove en Nigel Farage hebben makkelijk praten. Schreeuwen langs de zijlijn kan iedereen. Zij dragen geen verantwoordelijkheid. Farage heeft nog nooit in zijn leven iets bestuurd, behalve zijn partij. Hij neemt niet eens de moeite om te stemmen in het Europees parlement.'

De opkomst van UKIP en de steun voor Brexit zijn deels het gevolg van massa-immigratie. Was het besluit van Tony Blair's Labour om in 2004 de grenzen te openen voor immigranten uit nieuwe lidstaten uit Oost-Europa geen fout? Andere landen hanteerden een overgangsperiode.

'De fout was om te voorspellen dat er maar een paar duizend zouden komen. Dat heeft het vertrouwen in de politiek ondermijnd.'

Sowieso heerst er scepsis tegen de gevestigde orde.

'Ja, maar dat geldt niet alleen voor Groot-Brittannië. Veel mensen in de westerse wereld zijn ontevreden met de status quo. Kijk naar de Verenigde Staten, naar Frankrijk of Nederland zelf. Men is bang en gefrustreerd. Dat leidt tot steun voor politici met kant- en-klare antwoorden. Het idee dat het bouwen van een muur tussen de VS en Mexico, of het aankruisen van het Brexit-hokje iets verandert is een belediging voor ieders intelligentie. Brexit brengt geen paradijs.'

Het optimisme van Farage, Johnson en Gove spreekt aan. Is het Blijf-kamp niet te negatief?

'Het woord optimisme zou ik niet willen gebruiken. Dit is utopisme. Heb jij enig idee wat er na een Brexit gebeurt? Nee, dat weten ze zelf ook niet. Het is stompzinnig. Van een klif springen zonder parachute is dapper, maar ook oliedom. Er is niets bewonderenswaardigs aan mensen om de tuin te leiden door middel van retorica, doen alsof zwaartekracht niet bestaat, het negeren van experts.'

Brexiteers wijzen erop dat ze goed zaten door buiten zowel Schengen als de euro te blijven. Waarom zou het Britse instinct nu niet meer juist zijn?

'Michael Gove was een van de grote voorstanders van de illegale invasie in Irak. Waarom zou ik zijn beoordelingsvermogen vertrouwen? Boris Johnson verandert zijn mening om de paar maanden. Als je niet weet welk kamp je moet geloven, kun je kijken wie er in dat kamp zitten. Sta je aan de kant van Obama en Merkel of van Trump en Poetin? Kijk, je hoeft niet van de EU te houden, maar je zou wel het belang van lidmaatschap moeten inzien.'

Groot-Brittannië heeft de vijfde economie ter wereld. Zo'n land kan toch wel op eigen benen staan en een goede overeenkomst sluiten met de EU?

'Welk belang heeft de EU er bij de Britten na een Brexit een voorkeursbehandeling te geven? Op het spel staat de integriteit van de EU. Als de Britten een goede overeenkomst krijgen, ontstaat er een domino-effect. Nationalisten in andere landen zullen hoop krijgen. Bekijk het zo, je zegt het lidmaatschap van je hockeyclub op en vervolgens vraag je of je mag blijven spelen op de velden, of in het eerste team. Of toegang kunt krijgen tot de kantine. Ze zien je aankomen. Bovendien is vrijhandel tegenwoordig meer dan alleen tarieven en heffingen. Het gaat om standaardnormen, regels. Elk product moet voldoen aan eisen. Dat blijft zo, of we nu in of buiten de EU zitten.'

Lees verder onder de video.

Nick Clegg in debat met Nigel Farage.Beeld epa

Cameron hield in 2013 een indrukwekkende toespraak over verregaande hervormingen in Brussel. Daar is weinig van terechtgekomen, toch?

'Dat is maar hoe je er tegenaan kijkt. Het beperken van de toegang tot sociale zekerheid voor net gearriveerde migranten is wel nuttig. De rest was misschien iets minder substantieel. Ik zou me op andere dingen hebben gericht, zoals verdere hervorming van het landbouwbeleid en het beëindigen van dat zotte heen- en weer gereis van het parlement tussen Brussel en Straatsburg.'

Is de EU in staat tot hervormen?

'Natuurlijk. Toen ik in de jaren negentig in Brussel werkte, was de unie heel dirigistisch, rigide, heel Frans om het zo maar te noemen. Dat is sindsdien erg veranderd. De interne markt is verdiept, zoals Thatcher wilde, de EU is uitgebreid en er zijn nieuwe handelsakkoorden. De landbouwsubsidies zijn effectiever. Er zijn geen wijnmeren, boterbergen of melkplassen meer. Er wordt geen vis meer overboord gegooid.

'Je kunt geen organisatie verbeteren door boos weg te lopen. Over hervormen gesproken: misschien kunnen we daarmee in eigen huis beginnen. Het Hogerhuis is de op een na grootste ongekozen kamer ter wereld en we hebben een belachelijk, onevenredig kiessysteem, waarvan mijn partij telkens weer de dupe is. Maar we moeten ook beseffen dat het leven niet perfect is.'

Hoe kan het dat veel van uw landgenoten toch bereid zijn het risico te nemen?

'Cameron en zijn partijgenoten hebben zich tien jaar lang denigrerend uitgelaten over de EU. En nu opeens stellen ze zich heel eurogezind op. Dat zien kiezers. Je kunt niet altijd kritisch zijn en te elfder ure iets heel anders zeggen.'

Waar komt de schuld te liggen als het donderdag misgaat?

'Daar zullen jullie zeker over gaan schrijven, maar het is wel de minste van alle zorgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden