Deze brigadegeneraal trekt het boetekleed aan vanwege de verhalen over misbruik bij Defensie

Brigadegeneraal Ron Smits trekt boetekleed aan

Hij had gewild dat hij het leed had kunnen voorkomen waaraan jonge soldaten op zijn kazerne zijn blootgesteld. Brigadegeneraal Ron Smits trekt het boetekleed aan. 'Er is niet op signalen gereageerd.'

Brigadegeneraal Ron Smits: 'Als je niemand meer vertrouwt, kom dan naar mij, de generaal.' Foto John van Hamond / de Volkskrant

Brigadegeneraal Ron Smits weet nog precies hoe hij reageerde toen hij begin november het relaas van drie misbruikte en mishandelde jonge militairen van de Oranjekazerne in Schaarsbergen onder ogen kreeg. 'Ik was er ondersteboven van. Als defensie zijn wij er om anderen te beschermen. Blijkbaar konden we dat met onze eigen mensen niet doen.'

Ontoelaatbaar, noemt hij het wat de jonge mannen vier jaar geleden is overkomen. In de Volkskrant vertelden zij over vernederingen, pesterijen, mishandelingen, aanranding en, in een geval, een verkrachting op de kazerne. Een van hen deed naderhand een zelfmoordpoging.

Vorige maand reikte Smits bij een feestelijke ceremonie aan 93 militairen hun rode baret uit. Op de tribune zag hij de honderden ouders van de overwegend jonge mannen zitten. 'Ik kon me goed voorstellen dat mensen dachten: kan ik mijn zoon hier met een gerust hart achterlaten? Toen heb ik de hoogste kaart getrokken en gezegd: als je niemand meer vertrouwt, kom dan naar mij, de generaal. Zoiets had ik nog nooit gezegd.'

En, bent u al benaderd?

'Nee.'

Hoe heeft het zo uit de hand kunnen lopen op deze kazerne?

'Bij de eenheden snapten ze er niets van. Nadat jullie artikel was verschenen, kwam de toenmalige compagniescommandant langs. Hij was er helemaal stuk van. Hij voelde zich verdachte, terwijl hij vond dat hij naar eer en geweten had gehandeld. Het kwam als een koude douche. Alles waar de Luchtmobiele Brigade voor staat, leek een beetje door het putje weg te zinken.

'We zorgen hier voor elkaar, we letten op elkaar, we spreken elkaar aan. Als iemand zijn spullen niet deelt, zeggen de anderen er meteen iets van. De Luchtmobiele Brigade kan, met haar normen en waarden, een heel sterke factor zijn. Maar als een paar verkeerde mannen met een verkeerd normbesef elkaar op een verkeerd moment treffen en er is een slachtoffer bij dat niks zegt, dan kun je de bocht uit gieren. Dat is hier wellicht gebeurd.'

Sommigen op de kazerne leefden in grote angst.

'Er liepen hier jongens rond die al op uitzending waren geweest en zich dingen hadden toegeëigend. Meer plek op de kamer, bijvoorbeeld. Wat je dan ziet, is dat anderen niet te veel stennis willen schoppen en zich stilhouden. Zo gaat het van kwaad tot erger.'

De jonge soldaat die vertelde dat hij is verkracht, is er kapot door gegaan.

'Toen ik het huishoudelijk onderzoek las waar dit in stond, dacht ik: dit heb ik nog nooit gelezen. We zijn geen lieve jongens bij defensie en ook onderling vreten we nog weleens wat uit. Maar dit soort dingen... En dan komt hij in november met een verklaring naar buiten, het leek bijna een ongeloofwaardig verhaal. We zijn blij dat hij zijn verhaal heeft gedaan en dat het OM nu met die nieuwe informatie aan de slag gaat. Je moet hier hard tegen optreden en een duidelijke lijn trekken: dit accepteren we niet. Ik begrijp dat het met twee van de drie jongens redelijk slecht gaat.'

Wat zou u willen zeggen tegen de drie slachtoffers?

'Dat ik had gewild dat ik het had kunnen voorkomen. Dat we met z'n allen niet in staat zijn geweest om het snel te zien en in te grijpen. Dan hadden we de schade kunnen beperken.'

Wilt u hun ook uw excuses aanbieden?

'Aan de ene kant is dat raar. Ik zit sinds juli op de brigade. Maar goed, ik voel me verantwoordelijk voor iedereen binnen de brigade. Ik vind dat de mannen die dit hebben gedaan, zich moeten doodschamen en excuses moeten maken. Als er straks een extern onderzoek komt en blijkt dat we als brigade tekortgeschoten zijn, dan moeten we het boetekleed aantrekken.'

Lees verder onder de foto.

Foto John van Hamond / de Volkskrant

Zijn jullie wel in staat de dingen te herkennen die de jonge mannen is overkomen?

'Als je dag en nacht bij elkaar op de lip zit, gaat afwijkend gedrag snel opvallen. Een groepscommandant weet welke kerels niet met elkaar door een deur kunnen.'

Waarom zijn al die signalen destijds dan niet herkend?

'Ik denk dat ze wel herkend zijn, maar er is niet op gereageerd. Er waren jongens bij betrokken die hebben gedacht: ik ben blij dat ik het slachtoffer niet ben. Een paar kerels waren het pispaaltje van de club. En zwak leiderschap heeft hier ook een rol gespeeld. Er is een man ontslagen.'

Werken er nog steeds daders van toen op de kazerne?

'Er zit hier nog één korporaal. Hij is vorige week aangehouden en verhoord. Aan de hand van dat verhoor gaan we kijken of hij wordt geschorst.'

Bij zijn aantreden in juli kreeg Smits de risicoanalyse onder ogen die defensie had laten maken na de incidenten in Schaarsbergen. De Volkskrant kreeg het rapport deze week in handen. Daaruit blijkt dat verveelde militairen op grote schaal alcohol en drugs gebruikten, ook binnen de kazerne. Prostituees overnachtten op de kazerne, er werd voor 'aanzienlijke' bedragen materiaal van defensie vernield of gestolen. Verder was sprake van 'informele ontgroeningen' en bestond een hoog risico op pesten, buitensluiten en ongewenst seksueel gedrag.

Uit de risicoanalyse blijkt ook dat er soms onmogelijke dingen van jonge soldaten worden gevraagd: ze moeten zich manifesteren en tegelijkertijd niet te veel opvallen.

'We hebben geen eenvoudig beroep. Jongens die net uit het ouderlijk huis komen, worden een paar jaar later naar Mali of Irak gestuurd om voor de VN hun werk te doen tussen de bermbommen en de Toearegs . Daar moet een sergeant van 19 nog jongere mannen in toom houden. En dat gaat prima: internationaal is men altijd te spreken over de Nederlandse militair.

'Het gekke is: waarom doet iedereen in een levensgevaarlijke situatie precies wat er van hem wordt gevraagd en hebben ze hier op de kazerne soms het besef dat alles kan en mag? Misschien omdat ze zich realiseren dat dáár een dreiging is, dat het ten koste kan gaan van iemand anders als jij een steekje laat vallen.'

Wat is er gebeurd met de aanbevelingen in de risicoanalyse?

'We hebben de eenheden opgeroepen weer bij de mannen op de kamers te gaan kijken. De huisregels worden strenger nageleefd en er is een nauwere band met de huismeester. Hij kan alle kamers in en weet welke sergeant-majoor hij moet bellen als er iets is. En de korporaals en soldaten liggen in principe niet meer door elkaar op de slaapkamers. Al komt het vanwege een beddentekort nog weleens voor dat een korporaal bij soldaten in het gebouw moet slapen.'

Volgens het rapport ontbrak een veilige omgeving op de kazerne. Is die er nu wel?

'Het hangt er natuurlijk van af hoe iemand dat ervaart. Ik heb ervoor laten zorgen dat de anonieme nummers die mensen kunnen bellen als ze ergens mee zitten, in het zicht zijn opgehangen. En tegen wie het horen wil, zeg ik: als er dingen spelen, vertel het dan. Ga je zelf niet voor je kop slaan omdat je het te lang hebt laten dooretteren. Dus die veilige omgeving is er.'

Sluit u uit dat deze excessen nog steeds kunnen gebeuren?

'Een risico zal altijd blijven bestaan, zegt de risicoanalyse ook. Maar in deze vorm: ik mag hopen van niet. Dan hebben we echt veel werk aan de winkel.'


Reacties van vakbonden en advocaat slachtoffer

'Nog steeds van alles mis in Schaarsbergen'

'Ik constateer dat er nauwelijks iets is gedaan met de aanbevelingen van de risicoanalyse uit 2015. We hebben diverse signalen dat in Schaarsbergen nog altijd iets structureel mis is met de cultuur.

Een militair heeft ons verteld dat andere soldaten een voorwerp in zijn anus hebben geduwd. Ook kregen we een melding over een 'slahelm': die moeten mensen opzetten en vervolgens mag iedereen daar klappen op geven. Daarnaast hebben militairen ons benaderd over swaffelen, ontgroeningen en het gedwongen wekenlang dragen van telefoonpalen.

Mensen durven nauwelijks aangifte te doen; ze zijn bang als verrader te worden gezien.'

Jean Debie, voorzitter militaire vakbond VBM. Foto anp

'Hoeveel slachtoffers zijn er nog meer?'

'Een schokkend rapport, vind ik dit. Het is het precies het verhaal dat mijn cliënt al eerder heeft geschetst. Het gaat over machtsmisbruik, groepsdruk, een machocultuur, gebrekkige communicatie, beperkt toezicht en jonge militairen die een hoge mate van loyaliteit voelen naar defensie.

Wat ik ook schokkend vind: als ze dit in 2015 al hebben geweten, waarom hebben ze er toen niet meteen alles aan gedaan om mijn cliënt en de twee anderen te helpen en te beschermen? Dan hadden ze veel meer ondersteuning en erkenning kunnen krijgen, zoals nu wél gebeurt. Je vraagt je af: hoeveel meer mensen zijn er nadien slachtoffer geworden?'

Ruth Jager, advocaat slachtoffer kazerne.

'Met dit rapport ga je de oorlog niet winnen'

'Dit rapport draait op alle punten om de hete brij heen. De onderzoekers hadden veel meer moeten zeggen over machtsmisbruik, over de machtsongelijkheid op deze kazerne.

Er wordt gezegd dat sommige militairen zich verheven voelden, dat je er niet bij hoort als je niet meedoet. Dat is de kern van de zaak. Maar daar wordt heel weinig over gezegd. Het gaat vooral over de organisatie, over hoe alles is geregeld. Hiermee ga je de oorlog niet winnen. Dat de huisvesting slecht zou zijn, is nog geen reden voor zulke ernstige misstanden.

Het is ook geen representatief rapport. Er zijn veel hoger geplaatste militairen geraadpleegd, terwijl er maar met acht soldaten is gesproken.'

Anne-Marie Snels, voorzitter vakbond AFMP. Foto anp
Meer over