InterviewsStakers in Belarus

Deze Belarussen overwonnen hun angst. Doet de rest van het land ook mee met stakingen tegen het regime?

Demonstratie van de oppositie in Belarus zondag.Beeld REUTERS

Hoeveel mensen zijn bereid hun baan te verliezen om een dictator te verdrijven? Het antwoord op die vraag zal van cruciale betekenis zijn voor de kansen van de Belarussische oppositie. Na elf weken van straatprotesten heeft de oppositie een landelijke staking aangekondigd om het regime van Aleksandr Loekasjenko te ontwrichten.

Vandaag loopt het ‘volksultimatum’ af dat oppositieleider Svetlana Tichanovskaja gesteld had aan Loekasjenko. Maar waarschijnlijk stapt de zelfverklaarde president niet op en kondigt hij geen nieuwe verkiezingen aan, dus moet de oppositie nu laten zien waartoe ze in staat is.

Een landelijke staking kan Loekasjenko onder grote druk zetten, omdat grote staatsbedrijven het fundament vormen van zijn regime. Maar dan moet wel een aanzienlijk deel van de bevolking meedoen. Dat was niet het geval na eerdere oproepen tot stakingen, kort na de verkiezingen.

Nu heeft de oppositie meer tijd gehad om de bevolking te overtuigen mee te doen. Met videoboodschappen richtte Tichanovskaja zich de afgelopen week onder meer tot mijnwerkers, spoorwegmedewerkers en leden van de veiligheidsdiensten. ‘Jullie zijn helden’, zei Tichanovskaja tegen mijnwerkers die al uit eigen beweging staakten.

Met de staking hoopt ze de impasse tussen de oppositie en Loekasjenko te doorbreken. Zondag gingen opnieuw tienduizenden mensen de straat op, maar Loekasjenko buigt niet. De straatprotesten duren nu ook minder lang, mede door het invallen van de winter.

Tichanovskaja heeft toegegeven dat ze niet weet hoeveel Belarussen gehoor geven aan de oproep. ‘Ik weet dat veel mensen bang zijn om hun baan te verliezen’, zei ze dit weekend. ‘Maar samen zijn we sterker dan welk regime dan ook.’

Deze Belarussen overwonnen hun angst

Aleksandr Koerban (42 jaar)
Mijnwerker bij staatsbedrijf

‘Als ik niets doe, hoe kan ik mijn dochters dan nog in de ogen kijken?’Beeld Tatsiana Tkachova

‘Ik had nachtdienst in de mijn. Mijn beslissing had ik al genomen toen ik naar beneden ging. Aan het einde van de dienst liep ik naar de schacht waar we altijd op de lift wachten om naar boven te gaan. Iedereen komt hier langs, daarom koos ik deze plek. Ik pakte mijn slot en ketende mezelf vast aan een reling.

Ik wilde de andere mijnwerkers laten zien dat angst een gevoel is waar je overheen kan stappen. Ook al was ik bang. Iedereen is bang. Maar als ik niets doe, hoe kan ik dan mijn twee dochters nog in de ogen kijken? Wat moet ik zeggen? Dat papa niets deed toen we het land konden veranderen? Als we nu zwijgen, zullen we waarschijnlijk voorgoed zwijgen.

Het is eng om te beseffen dat dit midden in Europa gebeurt, in het land dat mijn grootvader als partizaan heeft helpen bevrijden van de fascisten. Nu is het fascisme hersteld en worden er mensen gemarteld, zelfs gedood om hun mening. En op tv blijven ze maar liegen.

Maar weet u hoe mijn collega’s reageerden op mijn protest? Bijna allemaal liepen ze langs me heen met gebogen hoofden, ogen naar de grond. Alsof ze mij niet zagen. Twintig jaar werk ik al in de mijn… Dat was een verdrietig moment. Maar ik hoef me tenminste niet te schamen tegenover mijn kinderen en mijn landgenoten.

Na een tijdje zijn er mensen van het management de mijn ingegaan om mij te halen. Ze hebben me naar een psychiatrische hulppost gebracht. Alsof ik ziek was.

Dat was een week geleden. Nu staak ik. Ik wil geen belasting afdragen aan een regime dat ons verwoest. Niet dat ze me nog binnenlaten bij de mijn. Dertig collega’s staken ook. We willen dat er geen mensen meer geslagen worden, dat politieke gevangenen vrijkomen en eerlijke verkiezingen. Ik wil zo graag geloven dat we gaan winnen.’

Zoja Belachvostsik (61 jaar)
Actrice van Nationaal Theater Janka Koepala

‘We hadden geen keus. Als kunstenaars, als mensen moesten we wel reageren.’Beeld Tatsiana Tkachova

‘Mijn hele familie is verbonden met dit theater. Mijn grootvader was een van de oprichters in 1926. Mijn vader werkte er, mijn dochter, mijn echtgenoot. Ikzelf sinds 1982. Als iemand een jaar geleden gezegd zou hebben dat we het theater zouden verlaten, dan zou ik geantwoord hebben: onmogelijk.

Maar mijn collega’s en ik hadden geen keus. Als kunstenaars. Als mensen. We moesten wel reageren op de verschrikkelijke dingen die in ons land gebeuren. We hebben een video opgenomen tegen de gruweldaden. Onze directeur kreeg meteen de opdracht van het cultuurministerie om ons te ontslaan. Hij weigerde. Toen hebben ze hem ontslagen. Op zo’n lage manier. Ze hebben een klerk naar het theater gestuurd met een vel papier dat hij moest ondertekenen.

We zijn samengekomen in het theater en we besloten: hij weg, dan wij ook. ’s Avonds belde onze manager dat ik mijn spullen kom komen halen. Ik zei: Katerina, ik kom meteen, dan is het voorbij. Bij de ingang stonden politieagenten. Sommigen waren bang. Eentje ging met me mee, een aardige agent. Hij gaf me tijd om alles in te pakken. Concertjurken, boeken, cosmetica. Drie koffers vol.

Daarna werd ik ook ontslagen bij de theaterfaculteit. Het universiteitsbestuur heeft niks tegen me gezegd. Ik hoorde van anderen dat de vicerector gezegd heeft: Zoja is een wijze vrouw, ze begrijpt het wel. Die houding verbaast me niet. De autoriteiten hebben nooit respect getoond voor mensen die de ziel verrijken met menslievendheid. Zulke dingen hebben voor hen geen waarde.

Iedereen in ons gezelschap heeft nu eigen klusjes. Maar we blijven samen. We geven bijna elke dag gratis concerten. In ruimtes die mensen beschikbaar stellen. Als partizanen. Als mensen ons zien spelen, dan denken ze dat alles goed komt. De bevolking staat aan onze kant, dat is zeker. De heropleving van onze natie is het enige wat prachtig is aan dit alles.’

Andrej Krawtsjanka (34 jaar)
Olympische medaillewinnaar tienkamp en oud-KGB’er

‘Iedereen wordt bedreigd of vervolgd, maar mensen gaan er nog harder van vechten.’Beeld Tatsiana Tkachova

‘Hoe ik als topsporter bij de KGB belandde? In 2004 won ik het wereldkampioenschap tienkamp bij de junioren. Toen kwam er een man naar me toe die over de militaire inlichtingendienst begon. Hij zei: als je bij ons komt, krijg je een officiële militaire rang en kun je gewoon blijven trainen.

Ze vertellen dat met mooie woorden. Ze betaalden mijn salaris als sporter. Maar in werkelijkheid rekruteerden ze me. Zo krijgen ze macht over topsporters. Ze bepalen naar welke landen je mag reizen, je mag geen kritiek uiten.

Dus ik wist dat ik mijn baan zou verliezen toen ik mijn handtekening zette onder een open brief van topsporters, tegen het geweld van de veiligheidsdiensten en de vervalste verkiezingen. Niemand van de dienst heeft me gebeld of iets uitgelegd. Ik werd gewoon uit mijn rang gezet en dus ontslagen als sporter. Nadat ik voor het land dertien medailles op wereldniveau behaald heb.

Toen stond de viceminister van Sport opeens voor mijn deur. Hier in het dorp waar ik nu woon. Ik weet niet hoe ze mij gevonden hebben. Hij had twee worstelaars bij zich, waarschijnlijk om me te intimideren. Het gesprek was onaangenaam. Vooral omdat hij zei dat ik moest denken aan mijn vrouw en mijn dochtertje van 11 maanden. Hij wilde dat ik voortaan mijn mond zou houden.

Dat is niet gelukt. Zijn bezoek heeft me nog bozer gemaakt. Dat is nu het effect van intimidaties op Belarussen. Iedereen wordt bedreigd, opgesloten of vervolgd, maar mensen gaan er nog harder van vechten.

Mij kunnen ze elk moment voor vijftien dagen de cel in gooien. Dat doen ze voortdurend met andere topsporters. Vijf zitten er vast, onder wie judocoach Kostja Polej, mijn goede vriend.

Maar we hebben een goede kans om onze vrijheid te veroveren. Als ik niet in de overwinning geloofde, was ik nooit kampioen geworden. Dus nu geloof ik er ook in.’

Lees ook

Loekasjenko’s regime pakte sinds verkiezingen bijna 300 journalisten op
Acht van hen zitten momenteel vast, aldus de organisatie.

Loekasjenko zoekt wanhopig naar manieren om de bevolking gedeisd te krijgen 
Hij sprak met gevangen oppositieleiders, en gunde ze huisarrest in plaats van een cel. Maar het mocht niet helpen.

Vrouwen leiden de protestbeweging tegen de Belarussische dictator en tonen zich onverzettelijk
Loekasjenko hoonde ze weg en lachte ze uit. Vrouwen. Dat bleek een misrekening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden