Deze auto kost de schatkist 250.000.000 euro

Het is nog net geen PC Hooft-tractor en hij kan slechts 30 kilometer elektrisch rijden, maar wie er in 2013 een kocht, kreeg tienduizenden euro's aan (milieu)subsidie. Hoe de groene lobby, de autobranche en een prins van Oranje de schatkist opzadelden met de Mitsubishi Outlander.

Op een informatieavond over mest hoorde boer Jack Steenman voor het eerst over het fiscale wonder dat Mitsubishi Outlander PHEV heette. 'En nu wil ik ter afsluiting nog iets leuks vertellen', sprak een accountant tot de aanwezige agrariërs. 'Koop in 2013 zo'n plug-in auto en je krijgt een enorme bak geld terug van de belasting.'


'Dan ga je nadenken', zegt Steenman, nippend van zijn koffie in de ontvangstkamer van Mitsubishi-dealer Peter Ursem in het Noord- Hollandse Zwaag. 'Ik wil geen auto met poespas, en hij moet me zo min mogelijk kosten. Nou, dat zit met deze wel goed, begreep ik. Hij leek bijna voor niks. We zijn er gelijk één gaan bestellen. Dat was in de lente van vorig jaar - en die komen we nu, een jaar later, ophalen.'


Pieter Omtzigt, fiscaal specialist van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, zag het in 2011 al aankomen: als je de aanschaf van plug-in auto's van zo veel fiscale toeters en bellen zou voorzien, dan kon het finaal uit de hand lopen. 'Het is niet moeilijk om te bedenken wat er gebeurt als je de trefwoorden auto's, belastingen, Nederlanders en bijna gratis combineert', zegt Omtzigt op een terras in zijn woonplaats Enschede.


'Het grootste cadeau voor de kopers van stekkerauto's was de nul procent bijtelling. Ondernemers en leaserijders met dit soort plug-in auto's mochten die zonder fiscale consequenties ook privé rijden. Nou, dan staat iedereen vooraan en kan de schatkist alles bijpassen. Ik heb van meet af aan niets gezien in die gekkigheid. Ik wilde eerst weten wat de kosten en baten waren van dit plan. Realistische getallen heb ik nooit gezien, maar gelobbyd werd er des te harder.'


Omtzigt verzette zich, samen met collega-Kamerleden Matthijs Huizing (VVD) en Ronald van Vliet (PVV). Het drietal werd in 2011 zwaar onder druk gezet om de kritiek op de fiscale stimulering van elektrische auto's en hybrides in te slikken.


Volgens Omtzigt was het alsof 'er een stoomwals over hem denderde'. Een alliantie van leden van het toenmalige kabinet-Rutte I (staatssecretaris van Financiën Frans Weekers en vicepremier Maxime Verhagen), de autobranche, de groene lobby, de Nederlandse Vereniging van Banken en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, linkse Kamerfracties en een lid van het Koningshuis, prins Maurits van Oranje, keerde zich tegen hem.


De inbox van Omtzigt stroomde over, er kwam een grote advertentie in het Financieele Dagblad en prins Maurits gaf als voorzitter van het Formule E-Team bij talkshow Pauw & Witteman de politici ervan langs. De plannen om stekkerauto's fiscaal te bevoordelen moesten doorgaan. Anders zou het Nederland geld kosten en zou onze positie als gidsland in de wereld op de tocht staan, zei de lobbyende prins.


'Zie dan maar eens als Kamerlid overeind te blijven', zegt Omtzigt. En zo gebeurde het dat het NOS Journaal op 10 november 2011 blijmoedig meldde dat het fiscale voordeel op plug-in hybrides (auto's met een benzinemotor en een oplaadbare accu) er zou komen, tot grote vreugde van de autobranche. Toyota had een Prius plug-in klaarstaan, Opel de Ampera, en Chevrolet de Volt.


Natuur & Milieu

Bij Natuur & Milieu staan ze nog steeds achter de lobby, zegt hoofd mobiliteit Maarten van Biezen. 'Er was een duurzaamheidsakkoord gesloten, en om de doelstellingen daarvan te halen had je gewoon elektrische en semi-elektrische auto's nodig. Zonder fiscale stimulans was het nooit zo snel gegaan. En vergeet niet dat er nog steeds veel meer brandstofauto's worden verkocht dan dit soort auto's.'


Bovendien, zegt van Biezen, heeft de hybride het elektrisch rijden salonfähig gemaakt. 'De hybrides hebben veel gedaan voor de acceptatie en de infrastructuur. Je kunt discussiëren over de vraag op welke manier en hoe sterk je hybride auto's moet stimuleren, maar het principe is goed.'


Wat Mitsubishi in petto had voor deze nieuwe markt, wist eigenlijk niemand. Het Japanse automerk had op dat moment grote problemen en maakte bekend alle fabrieken in West-Europa te sluiten. Ook die in Nederland, waar de Japanners in Born twee benzinemodellen bouwden, waaronder de matig verkopende Outlander.


En uitgerekend dat werd het model dat - opgeplust met een stekker - de Nederlandse dealers van Mitsubishi het jaar van hun leven bezorgde.


Op de Autosalon van Genève in maart 2012 zag Mitsubishi-verkoper Pieter Ursem (met vestigingen in Zwaag en Purmerend) de Outlander PHEV voor het eerst. 'Jump 2013' noemde de Japanse fabrikant haar offensief voor de Europese markt, gebaseerd op 'een nieuwe generatie modellen', deels lopend op benzine, deels op elektriciteit.


Een maand later vergaderde Ursem met het hoofdbestuur van de Dealers Vereniging Mitsubishi. 'De nieuwe Outlander komt eraan', zei hij. 'Er zitten veel fiscale voordelen aan. Wat gaan we ervan verkopen?'


Ursem rekende het zijn medebestuursleden hardop voor: van de Outlander in benzine-uitvoering gingen er bij hem jaarlijks 20 tot 25 de deur uit. 'Dus als we aan de optimistische kant zitten, doen we van de plug-in het dubbele. In Nederland zijn honderd Mitsubishi-dealers, dus moeten we met zijn allen er in een jaar tijd vierduizend kunnen verkopen.'


Een belangrijk verkoopargument zouden de fiscale maatregelen zijn, verwachtte Ursem. Het ministerie van Financiën zette die vorig jaar nog eens op een rijtje. Een Outlander PHEV, consumentenprijs bijna een halve ton, zou een zzp'er door een stapeling van aftrekposten en vrijstellingen slechts 27.686 euro kosten. De koper mocht er 5 jaar zonder bijtelling mee rondrijden, wat hem een voordeel van nog eens 18 duizend euro zou opleveren. Onder de streep kostte de Outlander dus nog geen tien mille.


'Niemand kon voorspellen dat er achtduizend van die wagens in 2013 zouden worden verkocht, en misschien wel tienduizend als de Japanners die hadden kunnen leveren', zegt Ursem triomfantelijk in zijn zaak in Zwaag. 'En dat er bij mij alleen al vijfhonderd werden weggezet. 2013 was het beste jaar ooit, met dank aan de Outlander. Het was precies de auto die de branche nodig had om de crisis te bestrijden.'


Daarom wappert nu triomfantelijk de vlag van de Mitsubishi Outlander PHEV op het industrieterrein van Zwaag en draagt Pieter Ursem zelfs in zijn kleding de PHEV-reclameslogan uit: drive@earth.


Gekte

Eind 2012 begon de gekte, zegt Ursem. Accountants en fiscalisten bleken hun klanten op de ongekende fiscale voordelen van de semi-elektrische auto te hebben gewezen. 'Dat zette de boel in beweging, in combinatie met gericht adverteren. En als iemand er eenmaal eentje had gekocht, ging die zich op verjaardagen gedragen als de ambassadeur van de Outlander. Zo van: moet je nou eens horen, wat ik heb gekocht... voor heel weinig.'


Wat er vervolgens gebeurde, was uniek, zag Ursem. De vrees dat de elektrische auto opeens stil zou komen te staan, was verdwenen, dankzij de extra benzinemotor. Bovendien had de Outlander 'de flashy uitstraling van een echte SUV', en niet die van een 'elektrische dameswagen'.


Ursem: 'In rijen stonden de kopers voor de deur. Als de deur openging, liepen de klanten rechtstreeks op het proefmodel af en bestelden 'm. Doe mij er maar drie!, zeiden ze. Of: 'Mijn broer heeft een witte, doe mij een zwarte.' Alle kopers hadden het over het fiscale voordeel. Sommigen hadden hun accountants nog aan de lijn, terwijl ze in de showroom liepen.'


Het waren werkdagen van zeven uur 's morgens tot elf uur 's avonds, bij dealer Peter Ursem. Iedereen werkte over. Samen werd er 's avonds op de zaak Chinees, patat en spareribs gegeten. Toen de auto's daadwerkelijk van de boot uit Japan kwamen en via het Belgische Zeebrugge naar Zwaag werden gereden, was het helemaal 'een gekkenhuis' van aan- en afrijdende trailers vol wagens en accessoires.


In zijn showroom staan nu de ingeruilde auto's van de klanten die in een PHEV rijden: grote BMW's, Volvo's , Mercedessen en Audi's. 'Het zijn allemaal zelfstandigen voor wie het fiscale voordeel het meest telt, naast het duurzame imago', zegt Ursem. 'Dan heb je het wel over de bovenkant van de markt. Veel ondernemers, maar ook de boeren hier in de kop van Noord-Holland.'


Het fiscale voordeel kan voor scheve ogen zorgen, erkent Ursem. 'Je hoort weleens mensen op verjaardagen zeggen: 'Ja daar betaal ik aan mee, aan die auto. Dat is ook zo, maar aan de andere kant is het een geweldige stimulering geweest van de economie. Voor het eerst werden er weer auto's gekocht. Dat is toch ook wat waard.'


Dit voorjaar werd op het ministerie van Financiën duidelijk dat het subsidiëren van de stekkerauto's ten onder dreigde te gaan aan het eigen succes. Als alle kopers van de Outlander de fiscale voordelen maximaal zouden benutten, zou deze ene auto de schatkist in 2013 al een kwart miljard euro kosten. Om over de andere stekkerauto's nog maar te zwijgen.


De nog steeds verbolgen Pieter Omtzigt stelde Kamervragen naar aanleiding van brochures van dealers en fiscalisten over de 'bijna gratis' auto's - en ook vanuit de autobranche klonk kritiek. Bijvoorbeeld van autopublicist Ted Sluymer, verbonden aan AutoKiosk en auteur van een veelbesproken boek over de dubieuze mores in de autojournalistiek. Sluymer noemt de Mitsubishi Outlander PHEV 'een bullebak met een stekker'.


'Als je werkelijk zuinig en groen wil rijden, moet je natuurlijk niet in een SUV gaan zitten vanwege het enorme belastingvoordeel', zegt Sluymer. 'Dertig kilometer gaan ze elektrisch vooruit en dan weer snel over naar de benzine. Dat is toch flauwekul. De meest perverse variant vind ik de plug-in van Porsche, de Porsche Panamera. Hoe is het mogelijk dat je de koper van zo'n auto van meer dan een ton belastinggeld geeft?'


Ook bij brancheorganisatie Bovag, die eerder lobbyde voor de fiscale voordelen, kwam gaandeweg het besef dat de maatregelen waren doorgeschoten, zegt Tom Huyskens. 'De rest van Europa haalt in tegenstelling tot Nederland de schouders op over deze modellen. Het zegt ook iets over de Nederlanders. Kuddes hebben auto's gekocht die ze nog nooit hadden gezien, ja in een folder. En alleen maar omdat het zo voordelig was. In ons land bepaalt de fiscus welke modellen worden verkocht en welke niet, dat verstoort de markt enorm.'


'We zijn nu aan het lobbyen voor een minder rigoureus systeem', zegt Huyskens. 'We hadden ook niet voorzien dat het zo hard zou gaan. Deze extreme subsidies kosten macro enorm veel geld. Ook het draagvlak komt in gedrang. Neem een Tesla van ruim een ton. Het is toch lastig uit te leggen dat mensen die zo'n dure auto rijden tienduizenden euro's aan subsidie krijgen en anderen niet? Fantastisch voor dealers die zulke modellen kregen toebedeeld, maar in andere showrooms kon je een speld horen vallen.'


Pieter Ursem heeft in die heksenketel van de afgelopen periode vaak aan zijn vader Peter gedacht, bij wie hij 18 jaar geleden in de zaak kwam en die kort daarop overleed. 'Dit had hij mee moeten maken', zegt Ursem. 'En ik weet: hij had precies hetzelfde gedaan als ik. Meegaan met de stroom, maar wel nuchter blijven. Want vergeet niet: er zaten ook voor ons risico's aan vast. We bestelden de auto's, maar wisten niet of ze ook echt goed waren.'


Jack Steenman, boer uit Hobrede, loopt samen met zijn vrouw door de werkplaats, op weg naar zijn nieuwe auto. Eindelijk krijgt hij eens wat terug van de belasting, zegt hij. 'Ik heb altijd genoeg weggebracht.' Dat zijn nieuwe auto goed is voor het milieu, zegt hem niks. Die ganzen die zijn weilanden kaalvreten horen ook bij het milieu, maar hij heeft er niks aan.


Geen 'silky white' of 'amestheyst black' wordt het voor de boer uit Hobrede, maar 'technical silver' - zeg maar lichtblauw. Hij loopt er een paar keer om heen en vraagt zich hardop af of de auto wel in de boerenschuur past. Maar zijn vrouw stelt hem gerust. Natuurlijk weet hij dat er met de Mitsubishi Outlander PHEV elektrisch geen enorme afstanden kunnen worden gereden. Dat deert hem niet.


'Ik heb twee verlengsnoeren klaarliggen en zo ver gaan we ook weer niet van huis', zegt Steenman. 'Voor de rest blijft het ook maar gewoon een auto. Van de week heb ik een nieuwe trekker gekocht. Dat deed me veel meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden