DeVos-imperium doet goede zaken met conservatisme

De steenrijke Amerikaanse familie Devos steunt wereldwijd goede doelen. Eén voorwaarde: ze moeten de conservatieve zaak dienen. In Nederland profiteert de stichting van Bart Jan Spruyt....

Jan Tromp

Vijfentwintigduizend dollar heeft de Edmond Burke Stichting, bolwerk van Nederlands conservatisme, als steunbetuiging uit Amerika ontvangen. Voor de gulle gevers Richard en Helen DeVos zijn het niet meer dan wat losse kerkcenten.

Richard DeVos, net als zijn vrouw Helen VanWesep afstammeling van Nederlandse emigranten, is een van de grondleggers van een handelsonderneming met een jaarlijkse omzet van meer dan zes miljard dollar. Het familiebedrijf Amway (een samentrekking van The American way) zendt gebruiksartikelen over de wereld, van zeep tot alarminstallaties.

Dat is niet alles wat Amway verbreidt. Vanuit Michigan, het hart van Amerikaans traditionalisme, wordt via de stichtingen van de familie DeVos ook het woord van God verspreid en het hechte geloof in conservatieve Amerikaanse waarden als vrijheid van ondernemen, het belang van het gezin, eigen verantwoordelijkheid, de plicht om hard te werken, het recht op particuliere rijkdom.

DeVos figureert in de lijst van Forbes bij de tweehonderd rijkste mensen ter wereld. Het blad schat zijn particulier vermogen op drie miljard dollar. De familie geeft veel geld uit aan goede doelen. Onderwijs, sport, politiek, alles is denkbaar. Er is één restrictie: het goede doel is altijd en uitsluitend de conservatieve zaak.

'Het feit dat ik kapitalist ben, is in wezen de vervulling van de wil van God', heeft Chris DeVos, nu bijna 80, over zichzelf gezegd. De rustige peetvader en financiële engel van religieus-rechts is hij wel genoemd.

Het televisiestation CBS schatte dat Chris DeVos en zijn vriend en medeoprichter van Amway, Jay VanAndel, alleen al tussen 1990 en 1998 ongeveer 95 miljoen dollar hebben weggegeven. DeVos heeft in 2004 een basketbalclub gekocht, Orlando Magic. Hij motiveerde de sponsoring als volgt: ongeveer 70 procent van de spelers in de profcompetitie is niet opgegroeid in een tweeoudergezin; ze verdienen veel geld, maar hebben steun nodig bij het vinden van hun morele kompas.

Ook de politiek ontvangt geld. Dat wil zeggen de Republikeinse partij. Volgens een kritisch schrijver over Amway, Eric Scheibeler, hebben de families DeVos en VanAndel voor de laatste presidentsverkiezingen vier miljoen geschonken aan de Republikeinen.

DeVos en VanAndel hebben Amway in 1959 opgericht. De onderneming verkoopt meer dan vijfduizend producten, tegenwoordig ook heel veel in China en Japan. Voor de verkoop maakt Amway gebruik van onafhankelijke distributeurs, mensen die voor eigen rekening en risico de spullen doorverkopen. Van die wederverkopers zijn er inmiddels wereldwijd meer dan twee miljoen.

Amway is een omstreden bedrijf. In de eerste plaats wordt het ervan beticht middels de miljoenengiften invloed te kopen op de besluitvorming in Washington. De familie DeVos zegt dat het hun om de zaak van het conservatisme zelf begonnen is, maar ontkent niet de hechte banden met de Republikeinse top en evenmin dat geld gepaard gaat met invloed.

Betsy DeVos, schoondochter en actief in de Republikeinse partij in Michigan: 'We verwachten iets terug voor onze investeringen, een goede en eerlijke regering. We verwachten dat de Republikeinse partij het geld gebruikt om zo'n beleid te bevorderen en inderdaad, om de verkiezingen te winnen.'

Kritiek is er vooral op de wijze waarop Amway de bedrijfsvoering heeft georganiseerd, op het ronselen van het leger van wederverkopers. 'Ik geloof dat jij kunt vliegen', roept de voorganger in een massale bijeenkomst tot de aspirant-verkoper. 'Ik geloof dat jij in Amerika alles kunt zijn wat je wilt zijn.'

Gouden bergen worden beloofd. Vaak genoeg zijn het valkuilen. De voorganger: 'Een aantal van jullie zal hier weggaan en zich voor het eerst realiseren: ik ben een winnaar. Ik ga het maken, want ik ben vrij in Amerika.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden