Deugen de ambtenaren van Fischer wel?

Consul-generaal Franz Nüsslein kreeg van de ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken een lovende necrologie. Een vergissing, de man was 'fout' in de oorlog....

Het voorval vond al twee jaar geleden plaats, maar Joschka Fischer, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, schaamt zich er naar eigen zeggen nog steeds voor. Het huisorgaan van het departement, InternAA , publiceerde een necrologie van de vroegere consulgeneraal Franz Nüsslein. In dit lovende stuk werd terloops gerefereerd aan de internering van de overledene in het vroegere Tsjechoslowakije .

Deze formulering werd door een van de lezers als een understatement ervaren: Nüsslein had tijdens de Duitse bezetting deel uitgemaakt van de hofhouding van Reinhard Heydrich, en was voor zijn aandeel in diens schrikbewind veroordeeld tot een gevangenisstraf van 20 jaar. Deze episode had hem bij de hervatting van zijn loopbaan, na zijn vervroegde vrijlating, niet noemenswaardig gehinderd. Want de jonge Bondsrepubliek meende zich geen grondige de-nazificering te kunnen veroorloven. Of, om het in de woorden van Konrad Adenauer, de eerste bondskanselier, te zeggen: zolang je geen schoon water hebt, zul je je met onzuiver water moeten redden.

Dat credo mag eertijds van realiteitszin hebben getuigd, Fischer vond het niet nodig om voormalige nazi's ook nog eens postuum te eren. Omdat zijn departement kennelijk niet volledig is geïnformeerd over het verleden van alle (oud-) medewerkers, vaardigde hij een eenduidige gedragslijn uit: bij het overlijden oud-medewerkers die lid zijn geweest van de NSDAP of een aanverwante organisatie, zal worden volstaan met een zakelijke annonce in het huisorgaan. Ongeacht de duur van het lidmaatschap, en ongeacht de verdiensten van de overledene in de na-oorlogse jaren.

Zelfs Fischers voorgangers Walter Scheel en Hans-Dietrich Genscher, die beiden partijlid zijn geweest, zullen niet aan de nieuwe huisregel kunnen ontkomen, erkent de minister van Buitenlandse Zaken deze week in Die Zeit. Maar hij twijfelt er niet aan dat andere periodieken met meer ceremonieel afscheid van hen zullen nemen, 'al duurt dat hopelijk nog even'.

De door Fischer gedecreteerde 'gedenkpraktijk' heeft tot enig weerwerk in het eigen departement geleid. Sommige kranten menen zelfs getuige te zijn van een 'opstand van de diplomaten'. In januari maakten ruim honderd (oud-)medewerkers van het ministerie hun ongenoegen kenbaar over het feit dat de vroegere carrièrediplomaat Franz Krapf (die ook een oud-nazi was) het hem toekomende eerbetoon was onthouden.

De oppositie in de Bondsdag greep deze protestactie, die geheel indruiste tegen de cultuur van loyaliteit die vanouds bij Buitenlandse Zaken heerst, aan voor de intensivering van hun campagne tegen Fischer. De minister lag al onder vuur vanwege zijn onhandig geachte optreden in de visa-affaire, en had nu met zijn rigide moralisme ook nog eens het ambtelijk keurkorps tegen zich in het harnas gejaagd .

Inmiddels ziet het er echter naar uit dat de aanval op Fischer de minister meer heeft geholpen dan geschaad. Onder verwijzing naar de slechte indruk die de necrologie van Nüsslein in het buitenland zou hebben gemaakt, verdedigde hij kalm maar resoluut de verdiensten van een heldere gedragslijn.

Hiermee lijkt hij de meeste Duitse opinionleaders te hebben overtuigd. De vraag die de media momenteel bezighoudt, is niet of het Fischer aan leidinggevende kwaliteiten ontbreekt, maar of zijn ambtenaren wel deugen. De ondertekenaars van het manifest tegen Fischer wordt gebrek aan loyaliteit tegenover hun minister en een gemis aan zelfkritiek verweten. De Süddeutsche Zeitung herinnert eraan dat het ministerie van Buitenlandse Zaken, anders dan vrijwel elke grote onderneming, nooit het eigen oorlogsverleden heeft laten onderzoeken.

De minister heeft de kwestie handig weten te benutten als bliksem-afleider van de visa-affaire. Na een lange media-stilte in acht te hebben genomen, figureert hij weer als welbespraakt visionair in de kranten. Binnenkort zal hij worden gehoord door de parlementaire commissie die de visa-affaire onderzoekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden