'Desnoods maar strafhof zonder Amerikanen'

Liever een sterk internationaal strafhof met beperkte steun, vindt de Nederlandse delegatieleider in Rome, hoogleraar internationaal recht THEO VAN BOVEN, dan een slap compromis waar iedereen zich in kan vinden....

OM straks met een papieren tijger uit Rome terug te keren, daar heeft Theo van Boven geen enkele behoefte aan. Met die beestenbenaming doelt hij op een zodanig afgezwakt verdrag, dat van een effectief en onafhankelijk internationaal strafhof geen sprake meer kan zijn.

Zo'n instelling had Nederland immers op het oog, toen Den Haag (met succes) naar voren werd geschoven als zetel voor de rechtbank die plegers van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, waar ook ter wereld gepleegd, moet gaan berechten.

'Het gevaar is dat we, door per se een verdrag te willen, uitkomen op de laagste gemeenschappelijke noemer. Dat staat ver van ons af.' Met 'ons' bedoelt de leider van de Nederlandse delegatie op wat hier de like-minded-landen heet, de groep van inmiddels bijna zestig 'gelijkgezinde' landen die streven naar een strafhof met een royaal mandaat.

'Anderzijds, en dat is het dilemma, moeten we voorkomen dat er per onderdeel gestemd gaat worden', zegt onderhandelaar Van Boven. 'Dat kan uit de hand lopen. Zoiets is een oncontroleerbaar proces, waarbij tegenstellingen worden geaccentueerd, in plaats van de bereidheid tot oplossingen te komen.'

Maar hoe de conferentie, die nog minder dan twee weken heeft te gaan, dan wél moet worden afgerond, is niet helemaal duidelijk. Over zowel de grote politieke kwesties als honderden details wordt nog gedebatteerd. 'En veel van die zaken zijn verweven', zegt de hoogleraar internationaal recht. Een akkoord over het één hangt af van de discussie over het ander. 'Je kunt dat alleen maar in een package samenvatten.'

Maar zo'n samenhangend pakket bestaat nog niet. Misschien, zegt Van Boven, dat de voorzitter, de Canadees Philippe Kerch, met een probeersel komt, of anders de groep gelijkgezinden. 'Het is voor een VN-conferentie uniek dat 59 landen het vliegwiel gaande houden.'

Bovendien is de vraag hoeveel landen hun paraafje moeten zetten om de bijeenkomst tot een succes te maken. Op een totale consensus rekent vrijwel niemand. Pas in de maanden en jaren daarna komt ratificatie aan de orde. Hoeveel ratificaties nodig zijn om met het hof te kunnen beginnen is nog niet vastgesteld; ergens tussen de 25 en 90.

Van Boven: 'We zouden aan landen als China en India, die een zeer beperkt standpunt innemen, kunnen vragen voorlopig niet deel te nemen. Ik kan me voorstellen dat zij zeggen: prima als jullie je gang gaan, we zullen jullie niet de pas afsnijden, zolang wij maar niet hoeven.

'Hetzelfde probleem hebben we met de Verenigde Staten, waarvan inmiddels wel duidelijk is dat ze niet gaan meedoen. Althans voorlopig niet. De regering wil misschien wel, maar niet de achterban, het Congres. Ik heb de hulptroepen van senator Jesse Helms hier gesproken, nou, daar word je niet vrolijk van.'

Van Boven behoort in Rome tot het groeiende legioen mensen dat zich afvraagt: als de Verenigde Staten tóch niet meedoen, waarom zou je dan terwille van hen allerlei wezenlijke zaken gaan opgeven? Jesse Helms is maar één van de honderd senatoren, zegt menigeen. En: elke twee jaar zijn er senaatsverkiezingen. De VS zijn bijna altijd traag met ratificatie. Van Boven: 'Het is bij internationale instrumenten heel gebruikelijk dat veel staten zich pas later aansluiten.'

De Nederlandse delegatieleider erkent de onwenselijkheid van een internationaal strafhof als westers eliteclubje. 'Ja, dan ratificeren alleen de landen die het minste te vrezen hebben. Maar veel landen uit Afrika en Latijns Amerika doen mee. Het interessante is dat juist landen waar veel aan de hand is, zoals Sierra Leone, zich bij de like-minded hebben aangesloten.'

Rob Vreeken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden